Σήμερα, 20 Ιουλίου, η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του Προφήτη Ηλία, μιας από τις σημαντικότερες μορφές της Παλαιάς Διαθήκης. Σε κάθε γωνιά της Ελλάδας, από τα πιο μικρά νησιά μέχρι τις υψηλότερες κορυφές της ηπειρωτικής χώρας, χιλιάδες πιστοί ανηφορίζουν στα ξωκλήσια του για να ανάψουν ένα κερί και να παρακολουθήσουν τη θεία λειτουργία. Δεν είναι τυχαίο ότι τα περισσότερα εκκλησάκια του βρίσκονται εκεί όπου ο άνθρωπος νιώθει πιο κοντά στον ουρανό.
Ποιος ήταν ο Προφήτης Ηλίας
Ο Προφήτης Ηλίας έζησε τον 9ο αιώνα π.Χ. στο βασίλειο του Ισραήλ και θεωρείται ένας από τους σπουδαιότερους προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης. Γεννήθηκε στη Θεσβή της Γαλαάδ και αφιέρωσε τη ζωή του στην υπεράσπιση της πίστης στον έναν Θεό.
Έμεινε γνωστός για τη σφοδρή αντιπαράθεσή του με τον βασιλιά Αχαάβ και τη βασίλισσα Ιεζάβελ, οι οποίοι είχαν στραφεί στη λατρεία του Βάαλ. Σύμφωνα με τη Βίβλο, ο Ηλίας προκάλεσε τους ιερείς του Βάαλ σε μια ιστορική αναμέτρηση στο όρος Κάρμηλος, όπου αποδείχθηκε η δύναμη του αληθινού Θεού, όταν φωτιά κατέβηκε από τον ουρανό και κατέκαψε τη θυσία του.
Ο προφήτης συνδέθηκε με πολλά θαύματα: προσευχήθηκε για να σταματήσει η βροχή επί τριάμισι χρόνια, πολλαπλασίασε το αλεύρι και το λάδι μιας φτωχής χήρας, ενώ ανέστησε και τον γιο της.
Η ανάληψη που τον έκανε σύμβολο του ουρανού
Σε αντίθεση με τους περισσότερους προφήτες, ο Ηλίας δεν πέθανε με φυσικό τρόπο. Η Αγία Γραφή αναφέρει ότι αναλήφθηκε στους ουρανούς με πύρινο άρμα και πύρινους ίππους, αφήνοντας πίσω του μόνο τη μηλωτή του στον μαθητή και διάδοχό του, τον προφήτη Ελισσαίο.
Η μοναδική αυτή ανάληψη συνέδεσε το πρόσωπό του με τον ουρανό, τις κορυφές και την αίσθηση ότι βρίσκεται πιο κοντά στον Θεό.
Γιατί τα εκκλησάκια του είναι στις κορυφές των βουνών
Το ερώτημα απασχολεί πολλούς, ιδιαίτερα όσους κάθε χρόνο ανηφορίζουν σε κάποιο ξωκλήσι του Προφήτη Ηλία.
Η πρώτη και σημαντικότερη εξήγηση είναι συμβολική. Εφόσον ο προφήτης αναλήφθηκε στους ουρανούς, οι χριστιανοί επέλεξαν να χτίζουν τους ναούς του στα υψηλότερα σημεία κάθε περιοχής, ώστε να συμβολίζουν την πορεία προς τον ουρανό και την εγγύτητα με τον Θεό.
Υπάρχει όμως και μια ιστορική διάσταση.
Σε πολλές κορυφές υπήρχαν κατά την αρχαιότητα ιερά αφιερωμένα στον Δία, τον θεό του ουρανού, της βροντής και των κεραυνών. Με την επικράτηση του Χριστιανισμού, αρκετοί από αυτούς τους χώρους μετατράπηκαν σε χριστιανικούς τόπους λατρείας και αφιερώθηκαν στον Προφήτη Ηλία, ο οποίος επίσης συνδέεται με τη φωτιά που κατέβηκε από τον ουρανό και με τα φυσικά στοιχεία.
Παράλληλα, αρκετοί λαογράφοι επισημαίνουν ότι η ομοιότητα του ονόματος «Ηλίας» με τον «Ήλιο» οδήγησε στη λαϊκή αντίληψη ότι ο προφήτης σχετίζεται με τον ήλιο και το φως. Αν και η ετυμολογία αυτή δεν είναι σωστή – το όνομα Ηλίας προέρχεται από το εβραϊκό «Ελιγιάχου», που σημαίνει «Ο Θεός μου είναι ο Γιαχβέ» – η παράδοση αυτή ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τη σύνδεσή του με τα υψώματα.
Ένα ελληνικό έθιμο που παραμένει ζωντανό
Από τον Όλυμπο και τον Ταΰγετο μέχρι την Πάρνηθα, την Πίνδο, τα βουνά της Κρήτης και τα μικρότερα νησιά του Αιγαίου, οι κορυφές φιλοξενούν σχεδόν πάντα ένα λευκό εκκλησάκι αφιερωμένο στον Προφήτη Ηλία.
Κάθε χρόνο, την παραμονή της γιορτής, οι κάτοικοι οργανώνουν πεζοπορίες, εσπερινούς και παραδοσιακά πανηγύρια, διατηρώντας ζωντανό ένα έθιμο που μετρά αιώνες. Το ανηφορικό μονοπάτι προς το ξωκλήσι αποτελεί για πολλούς όχι μόνο μια διαδρομή μέσα στη φύση, αλλά και μια συμβολική πορεία πίστης, περισυλλογής και ελπίδας.
Έτσι, ο Προφήτης Ηλίας παραμένει μέχρι σήμερα ο άγιος των κορυφών. Και ίσως γι’ αυτό, όταν αντικρίζει κανείς ένα μικρό λευκό εκκλησάκι στην πιο ψηλή βουνοκορφή, σχεδόν αυθόρμητα υποθέτει πως είναι αφιερωμένο στον ίδιο: τον προφήτη που, σύμφωνα με την παράδοση, ανέβηκε στον ουρανό με πύρινο άρμα και έκανε τις κορυφές των βουνών τον διαχρονικό τόπο της μνήμης του.
