Η είδηση είναι η συμφωνία άσχετα με το τίμημα: περίπου 100.000 ευρώ για ολόκληρη τη συλλογή μιας πατριωτικής σελίδας στην ιστορία. Με προσύμφωνο που υπεγράφη με τον συλλέκτη στο Βέλγιο, η υπόθεση των φωτογραφιών της Καισαριανής περνά από την αβεβαιότητα της διαδικτυακής δημοπρασίας σε μια συγκεκριμένη συμφωνία για την απόκτηση και των 262 φωτογραφιών – ενός ενιαίου, ιστορικού αρχείου που αφορά την Ελλάδα της Κατοχής και περιλαμβάνει και τα συγκλονιστικά ντοκουμέντα από το Σκοπευτήριο.
Η συμφωνία για τις 100.000 ευρώ αφορά το σύνολο του υλικού και όχι αποσπασματικές λήψεις. Κι αυτό είναι κομβικό: μέχρι να αποκαλυφθεί η πραγματική έκταση της συλλογής, η δημόσια συζήτηση έμοιαζε να περιστρέφεται γύρω από «12 φωτογραφίες». Στην πράξη, όμως, το θέμα δεν ήταν ποτέ «μερικές εικόνες», ήταν ένα ολόκληρο άλμπουμ, ένα σώμα τεκμηρίων που, αν έμενε στην αγορά, θα μπορούσε να διασκορπιστεί.
Άμεση αντίδραση της υπουργού πολιτισμού Λίνας Μενδώνη
Παράλληλα, η υπόθεση απέκτησε από νωρίς θεσμικό βάρος με τις άμεσες κινήσεις της Υπουργού Πολιτισμού, Λίνας Μενδώνη. Με πρωτοβουλία της κινήθηκαν οι διαδικασίες ώστε να εξεταστεί η αυθεντικότητα, η προέλευση και η νομική κατάσταση της συλλογής, ενώ το σύνολο των φωτογραφιών κηρύχθηκε μνημείο, προσδίδοντας στο υλικό σαφές καθεστώς προστασίας. Η παρέμβαση δεν περιορίστηκε σε επίπεδο δηλώσεων· ενεργοποιήθηκαν οι αρμόδιες υπηρεσίες, οργανώθηκε η αποστολή εμπειρογνωμόνων στη Γάνδη και δημιουργήθηκε το θεσμικό πλαίσιο που επέτρεψε να προχωρήσει η συμφωνία για την απόκτηση των 262 φωτογραφιών ως ενιαίου αρχείου, όχι ως μεμονωμένων αντικειμένων προς διάθεση.
Από την online ανάρτηση στη Γάνδη: έλεγχος, διασταύρωση, «κλείδωμα»
Το νήμα ξεκίνησε όταν το υλικό εμφανίστηκε σε διαδικτυακή πλατφόρμα δημοπρασιών, με αναφορές ότι είχε ανέβει το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου. Από εκεί, η υπόθεση πήρε διεθνή τροπή: ειδική αντιπροσωπεία με εμπειρία σε ζητήματα τεκμηρίωσης και πολιτιστικής κληρονομιάς μετέβη στη Γάνδη, για να εξετάσει ολόκληρη τη συλλογή.
Στη μακροσκοπική εξέταση, η εικόνα ήταν καθαρή: το υλικό αντιμετωπίστηκε ως ενιαίο σύνολο, με επιβεβαίωση αυθεντικότητας σε πρώτο επίπεδο. Και κάπως έτσι φτάσαμε στο πρακτικό αποτέλεσμα που μετρά: προσύμφωνο και απόσυρση της συλλογής από τη δημοπρασία.
Η θετική παρέμβαση Κακλαμάνη: ο πρώτος που είπε δημόσια ότι «δεν είναι 12»
Σε αυτή τη μετάβαση από το θραύσμα στο αρχείο, καθοριστική αποδείχθηκε και η δημόσια, θετική παρέμβαση του Προέδρου της Βουλής, Νικήτα Κακλαμάνη. Ήταν ο πρώτος που έβαλε στην εξίσωση το αυτονόητο, ότι οι φωτογραφίες δεν γίνεται να είναι μόνο αυτές που εμφανίστηκαν αρχικά, ότι «πρέπει να υπάρχουν κι άλλες» και ότι οι ενδείξεις οδηγούν σε πολύ μεγαλύτερο όγκο υλικού.
Λίγο αργότερα, το «πολύ περισσότερες» πήρε όνομα και αριθμό: 262 φωτογραφίες. Η διαφορά δεν είναι απλώς εντυπωσιακή. Αλλάζει το ίδιο το νόημα της υπόθεσης: από ένα μεμονωμένο εύρημα, μιλάμε πια για πλήρες ιστορικό αρχείο.
Μνημείο το σύνολο της συλλογής: μια θεσμική «ασπίδα»
Παράλληλα, ήρθε και το θεσμικό «τείχος» προστασίας: το σύνολο της συλλογής κηρύχθηκε μνημείο. Πρόκειται για κίνηση με σαφή συμβολισμό και ουσία: δεν μιλάμε για αντικείμενα προς εμπορική αξιοποίηση, αλλά για τεκμήρια ιδιαίτερης ιστορικής αξίας, που πρέπει να αντιμετωπίζονται ως δημόσιο αγαθό.
Γιατί οι 100.000 ευρώ δεν είναι «απλώς μια τιμή»
Το ποσό των 100.000 ευρώ, όπως κι αν ακούγεται, λειτουργεί εδώ ως «κλείδωμα» ενός μεγαλύτερου στόχου: να μην κοπεί ένα αρχείο σε κομμάτια, να μην χαθεί σε ιδιωτικές συλλογές, να μη μείνει η μνήμη όμηρος ενός «πόσο πάει;». Εξ άλλου η ιστορία του τόπου δεν αποτιμάται σε ευρώ. Είναι ανεκτίμητη.
Διότι αυτό που διακυβεύεται δεν είναι μόνο η τύχη 262 φωτογραφιών. Είναι το πώς μια κοινωνία αποφασίζει να φερθεί στα ντοκουμέντα της: σαν εμπορεύματα ή σαν μαρτυρίες. Και με εξαίρεση κάποιους ελάχιστους φασίστες που πήγαν και βανδάλισαν τον μαρτυρικό τόπο του,σκοπευτηρίου της Καισαριανής, η συντριπτική πλειοψηφία Ελληνίδων και Ελλήνων στέκουν ευλαβικά απέναντι στο τεράστιο αυτό ιστορικό ντοκουμέντο.
