Στις 4 Νοεμβρίου 1922, στην Κοιλάδα των Βασιλέων, κοντά στο Λούξορ, η ομάδα του Βρετανού αρχαιολόγου Χάουαρντ Κάρτερ εντόπισε το πρώτο σκαλοπάτι μιας εισόδου που είχε μείνει κρυμμένη για περισσότερα από τρεις χιλιάδες χρόνια. Η ανακάλυψη δεν σήμαινε ότι εκείνη την ημέρα είδαν τη σαρκοφάγο. Στις 26 Νοεμβρίου ο Κάρτερ άνοιξε μικρό άνοιγμα στη σφραγισμένη θύρα και αντίκρισε, υπό το φως ενός κεριού, έναν χώρο γεμάτο πολύτιμα αντικείμενα. Ο ταφικός θάλαμος ανοίχθηκε τον Φεβρουάριο του 1923. Η αποκάλυψη των φερέτρων και της μούμιας ακολούθησε στα επόμενα χρόνια.
Ποιος ήταν ο Τουταγχαμών
Ο Τουταγχαμών ανήκε στη 18η δυναστεία του Νέου Βασιλείου. Ανέβηκε στον θρόνο παιδί, περίπου εννέα ετών, και κυβέρνησε γύρω στα εννέα χρόνια, τον 14ο αιώνα π.Χ. Το αρχικό του όνομα, Τουταγχατών, συνδεόταν με τη λατρεία του Άτον. Η μετονομασία του σε Τουταγχαμών αποτύπωσε την επιστροφή στην παραδοσιακή λατρεία του Άμμωνα, μετά τις θρησκευτικές μεταρρυθμίσεις του Ακενατών. Σύζυγός του ήταν η Αγχσεναμών. Η βασιλεία του υπήρξε σύντομη, αλλά η μεταθανάτια φήμη του ξεπέρασε εκείνη πολλών ισχυρότερων Φαραώ.
Ο πρόωρος θάνατος και οι επιστημονικές υποθέσεις
Πέθανε περίπου 18 ή 19 ετών. Η ακριβής αιτία παραμένει άγνωστη. Εξετάσεις στη μούμια και επιστημονικές μελέτες έχουν τροφοδοτήσει υποθέσεις για προβλήματα στα οστά, τραυματισμούς και ελονοσία. Δεν υπάρχει όμως οριστική απόδειξη ότι μία συγκεκριμένη ασθένεια, ατύχημα ή δολοφονία προκάλεσε τον θάνατό του. Η βιαστική ταφή του πιθανόν εξηγεί γιατί ο τάφος του ήταν σχετικά μικρός για βασιλιά.
Ο Χάουαρντ Κάρτερ: Από ζωγράφος σε αρχαιολόγο
Ο Χάουαρντ Κάρτερ γεννήθηκε στις 9 Μαΐου 1874 στην Αγγλία. Δεν ακολούθησε την τυπική πανεπιστημιακή πορεία ενός αρχαιολόγου. Εκπαιδεύτηκε στη ζωγραφική από τον πατέρα του και στα 17 του πήγε στην Αίγυπτο για να αποτυπώνει με σχέδια μνημεία και επιγραφές. Η παρατηρητικότητα και η επιμονή του τον ανέδειξαν. Το 1899 έγινε επιθεωρητής αρχαιοτήτων στην Άνω Αίγυπτο. Έπειτα από υπηρεσιακή σύγκρουση παραιτήθηκε το 1905 και εργάστηκε ως ζωγράφος και ξεναγός, πριν επιστρέψει στις ανασκαφές. Ο λόρδος Κάρναρβον χρηματοδότησε τις πολύχρονες έρευνές του στην Κοιλάδα των Βασιλέων. Λίγο πριν από την ανακάλυψη, ο χρηματοδότης σκεφτόταν να εγκαταλείψει την προσπάθεια.
Οι θησαυροί και η δύσκολη ανασκαφή
Στους τέσσερις χώρους του τάφου καταγράφηκαν περισσότερα από 5.000 αντικείμενα: άρματα, κρεβάτια, θρόνοι, αγάλματα, κοσμήματα, όπλα, ενδύματα, τελετουργικά σκεύη και καθημερινά αντικείμενα. Ο λίθινος σαρκοφάγος περιείχε τρία ανθρωπόμορφα φέρετρα τοποθετημένα το ένα μέσα στο άλλο, με το εσώτερο κατασκευασμένο από χρυσό. Η περίφημη χρυσή νεκρική μάσκα κάλυπτε το κεφάλι και τους ώμους της μούμιας. Η καταγραφή, συντήρηση και μεταφορά των ευρημάτων απαίτησε περίπου μία δεκαετία. Οι φωτογραφίες του Χάρι Μπέρτον αποτελούν ανεκτίμητο ιστορικό τεκμήριο.
Η «κατάρα των Φαραώ»
Ο θάνατος του λόρδου Κάρναρβον το 1923, λίγους μήνες μετά το άνοιγμα του τάφου, προκάλεσε πρωτοσέλιδα για υποτιθέμενη κατάρα. Οι αφηγήσεις ενισχύθηκαν από συμπτώσεις και υπερβολές του Τύπου. Δεν υπάρχει επιστημονική τεκμηρίωση υπερφυσικής κατάρας. Ο ίδιος ο Κάρτερ έζησε έως το 1939, δεκαέξι χρόνια μετά τον θάνατο του χρηματοδότη του. Πέθανε στις 2 Μαρτίου 1939, σε ηλικία 64 ετών, και τάφηκε στο Λονδίνο.
Πού βρίσκονται σήμερα ο τάφος και τα εκθέματα
Ο αυθεντικός τάφος, γνωστός ως KV62, βρίσκεται στην Κοιλάδα των Βασιλέων, στη δυτική όχθη του Νείλου, κοντά στο Λούξορ. Η μούμια παραμένει στον τάφο. Η διάσημη χρυσή μάσκα και η μεγάλη συλλογή ταφικών αντικειμένων παρουσιάζονται στις αίθουσες Τουταγχαμών του Μεγάλου Αιγυπτιακού Μουσείου (Grand Egyptian Museum), στην περιοχή της Γκίζας, κοντά στις πυραμίδες. Πρόκειται για διαφορετικό χώρο από το παλαιό Αιγυπτιακό Μουσείο της πλατείας Ταχρίρ, όπου φυλάσσονταν επί δεκαετίες τα ευρήματα. Στο Λούξορ διατηρείται επίσης η οικία του Κάρτερ, η οποία λειτουργεί ως επισκέψιμο μουσείο.
Η κληρονομιά μιας ανακάλυψης
Η ανακάλυψη υπήρξε σταθμός όχι μόνο επειδή ο τάφος διατηρούσε το μεγαλύτερο μέρος του εξοπλισμού του, αλλά και επειδή αποκάλυψε πώς οι αρχαίοι Αιγύπτιοι προετοίμαζαν έναν βασιλιά για τη μετά θάνατον ζωή. Ο Τουταγχαμών, ένας μάλλον δευτερεύων ηγεμόνας στην εποχή του, έγινε παγκόσμιο σύμβολο του αρχαίου αιγυπτιακού πολιτισμού. Και ο Κάρτερ, χάρη στην επιμονή του, συνέδεσε οριστικά το όνομά του με μία από τις σπουδαιότερες αρχαιολογικές ανακαλύψεις.
Πηγές
Grand Egyptian Museum (gem.eg) · Υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων Αιγύπτου (egymonuments.gov.eg) · Griffith Institute, Πανεπιστήμιο Οξφόρδης (tutankhamun.griffith.ox.ac.uk) · National Geographic
