Σαν σήμερα, στις 10 Οκτωβρίου 1813, γεννήθηκε ο Τζουζέπε Βέρντι, ένας από τους σημαντικότερους συνθέτες στην ιστορία της όπερας και μια προσωπικότητα που ταυτίστηκε όχι μόνο με την ιταλική μουσική αλλά και με την ίδια την εθνική αφύπνιση της Ιταλίας.
Ο Giuseppe Fortunino Francesco Verdi γεννήθηκε στο χωριό Λε Ρόνκολε, κοντά στο Μπουσέτο της βόρειας Ιταλίας. Η καταγωγή του ήταν ταπεινή, όμως το μουσικό του ταλέντο φάνηκε από πολύ νωρίς. Η πορεία του θα τον οδηγούσε τελικά στη Σκάλα του Μιλάνου και από εκεί στην παγκόσμια αναγνώριση.
Ο «Ναμπούκο» που τον έκανε διάσημο
Η πρώτη όπερα του Βέρντι που παρουσιάστηκε στη Σκάλα ήταν το «Oberto, conte di San Bonifacio», το 1839. Ακολούθησε όμως μια εξαιρετικά δύσκολη περίοδος: έχασε τα δύο μικρά παιδιά του και τη σύζυγό του Μαργκερίτα, ενώ η δεύτερη όπερά του, «Un giorno di regno», απέτυχε.
Η μεγάλη ανατροπή ήρθε το 1842 με τον «Ναμπούκο». Η πρεμιέρα στη Σκάλα αποτέλεσε τον πρώτο μεγάλο θρίαμβο της σταδιοδρομίας του και το έργο γνώρισε εντυπωσιακή επιτυχία.
Το περίφημο χορωδιακό «Va, pensiero», ο θρήνος των Εβραίων σκλάβων για τη χαμένη πατρίδα τους, συνδέθηκε στη συλλογική μνήμη με τον αγώνα των Ιταλών για εθνική ενότητα και ανεξαρτησία. Ο ίδιος ο Βέρντι εξελίχθηκε σε σύμβολο του Risorgimento.
Ριγκολέτο, Τροβατόρε, Τραβιάτα: τρία αριστουργήματα σε τρία χρόνια
Η δεκαετία του 1850 έφερε την περίφημη «λαϊκή τριλογία» του Βέρντι. Ο «Ριγκολέτο» έκανε πρεμιέρα το 1851 στη Βενετία. Το 1853 ακολούθησε ο «Τροβατόρε» στη Ρώμη και την ίδια χρονιά η «Τραβιάτα» στη Βενετία.
Η «Τραβιάτα», βασισμένη στην «Κυρία με τις Καμέλιες» του Αλέξανδρου Δουμά υιού, αφηγείται τον τραγικό έρωτα της Βιολέτας Βαλερί και του Αλφρέντο Ζερμόν. Η πρώτη παρουσίαση δεν γνώρισε την επιτυχία που περίμενε ο συνθέτης, όμως το έργο εξελίχθηκε σε ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα της παγκόσμιας όπερας.
Η μουσική του Βέρντι εξακολουθεί να αποτελεί βασικό κορμό του διεθνούς λυρικού ρεπερτορίου, με τις όπερές του να παρουσιάζονται διαρκώς στις μεγαλύτερες σκηνές του κόσμου.
Από την «Αΐντα» στον «Οθέλλο»
Ο Βέρντι δεν σταμάτησε να εξελίσσεται. Δημιούργησε τον «Don Carlo», την περίφημη «Αΐντα», που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Κάιρο το 1871, και αργότερα δύο αριστουργήματα βασισμένα στον Σαίξπηρ: τον «Οθέλλο» και τον «Φάλσταφ».
Στα έργα του πρωταγωνιστούν ο έρωτας, η ζήλια, η εξουσία, η προδοσία, η κοινωνική υποκρισία, η πατρίδα και ο θάνατος. Ο Βέρντι κατάφερε να μετατρέψει το μελόδραμα σε ανθρώπινο δράμα, δημιουργώντας χαρακτήρες που δεν είναι απλώς φωνές αλλά ολοκληρωμένες προσωπικότητες.
Η μουσική που έγινε σύμβολο μιας χώρας
Ο Βέρντι συνδέθηκε τόσο έντονα με το κίνημα για την ιταλική ενοποίηση ώστε το σύνθημα «Viva VERDI» απέκτησε και πολιτική σημασία: τα γράμματα του ονόματός του χρησιμοποιήθηκαν ως ακρωνύμιο του «Vittorio Emanuele Re D’Italia» — Βίκτωρ Εμμανουήλ, βασιλιάς της Ιταλίας.
Η σχέση του με την ιταλική εθνική συνείδηση ξεπέρασε τα όρια της μουσικής. Ο «Ναμπούκο» και ιδιαίτερα το «Va, pensiero» έμειναν συνδεδεμένα με την εποχή κατά την οποία η Ιταλία αγωνιζόταν για ενοποίηση.
Ο θάνατος και το τελευταίο «Va, pensiero»
Ο Τζουζέπε Βέρντι πέθανε στο Μιλάνο στις 27 Ιανουαρίου 1901, σε ηλικία 87 ετών. Η κηδεία και ιδιαίτερα η μεταφορά της σορού του μετατράπηκαν σε μια τεράστια λαϊκή εκδήλωση.
Ο άνθρωπος είχε φύγει. Η μουσική όμως έμεινε. Περισσότερα από 200 χρόνια μετά τη γέννησή του, η «Αΐντα», ο «Ναμπούκο», ο «Ριγκολέτο», ο «Τροβατόρε» και η «Τραβιάτα» εξακολουθούν να γεμίζουν τα μεγαλύτερα λυρικά θέατρα του κόσμου. Λίγες μελωδίες στην ιστορία της όπερας μπορούν να αναγνωριστούν τόσο άμεσα όσο το «Va, pensiero» ή το «La donna è mobile».
Ο Βέρντι δεν έγραψε απλώς όπερες. Έγραψε ένα μεγάλο κομμάτι της μουσικής ιστορίας της Ιταλίας και της Ευρώπης.
