Υπάρχει μία ημέρα τον χρόνο κατά την οποία ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών ζητά από ολόκληρο τον πλανήτη κάτι που ακούγεται αυτονόητο, αλλά αποδεικνύεται εξαιρετικά δύσκολο: να σωπάσουν τα όπλα.
Η 21η Σεπτεμβρίου είναι η Διεθνής Ημέρα Ειρήνης. Δεν δημιουργήθηκε απλώς ως μία ακόμη συμβολική επέτειος του ημερολογίου. Η αρχική απόφαση του ΟΗΕ ήταν αποτέλεσμα της ανάγκης, μέσα στο κλίμα του Ψυχρού Πολέμου, να υπάρχει μία ημέρα αφιερωμένη στην ενίσχυση της ιδέας της ειρήνης μεταξύ κρατών και λαών.
Και σήμερα το μήνυμα ακούγεται ίσως πιο επίκαιρο από ποτέ.
Πώς και γιατί γεννήθηκε η Ημέρα Ειρήνης
Η ιστορία αρχίζει το 1981. Ο κόσμος βρισκόταν ακόμη βαθιά μέσα στον Ψυχρό Πόλεμο, με τις ΗΠΑ και τη Σοβιετική Ένωση αντιμέτωπες, τον πυρηνικό ανταγωνισμό να εντείνεται και πολλές περιφερειακές συγκρούσεις να βρίσκονται σε εξέλιξη.
Στις 30 Νοεμβρίου 1981 η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ υιοθέτησε την απόφαση 36/67, με την οποία καθιέρωνε επίσημα τη Διεθνή Ημέρα Ειρήνης. Η ημέρα συνδέθηκε αρχικά με την έναρξη της ετήσιας συνόδου της Γενικής Συνέλευσης και ορίστηκε να τιμάται την τρίτη Τρίτη του Σεπτεμβρίου. Η πρώτη επίσημη Ημέρα Ειρήνης γιορτάστηκε το 1982. (Ηνωμένα Έθνη)
Η βασική ιδέα ήταν ότι η ειρήνη δεν σημαίνει απλώς απουσία πολέμου. Απαιτεί προσπάθεια, διάλογο, εκπαίδευση και αντιμετώπιση των αιτίων που γεννούν τις συγκρούσεις.
Γιατί τελικά επιλέχθηκε η 21η Σεπτεμβρίου
Είκοσι χρόνια αργότερα έγινε το δεύτερο και αποφασιστικό βήμα.
Στις 7 Σεπτεμβρίου 2001, η Γενική Συνέλευση ενέκρινε χωρίς ψηφοφορία την απόφαση 55/282. Με αυτήν καθορίστηκε μία σταθερή ημερομηνία: από το 2002 και μετά η Διεθνής Ημέρα Ειρήνης θα εορτάζεται κάθε χρόνο στις 21 Σεπτεμβρίου. (Digital Library)
Και προστέθηκε κάτι πολύ σημαντικότερο.
Ο ΟΗΕ χαρακτήρισε την 21η Σεπτεμβρίου ημέρα παγκόσμιας κατάπαυσης του πυρός και μη βίας, καλώντας κράτη και εμπόλεμες πλευρές να σταματούν τις εχθροπραξίες τουλάχιστον για τη διάρκεια αυτής της ημέρας. (Έγγραφα ΟΗΕ)
Έχει ενδιαφέρον ότι η απόφαση είχε ληφθεί στις 7 Σεπτεμβρίου 2001, δηλαδή τέσσερις ημέρες πριν από τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Καμπάνα της Ειρήνης χτυπά στη Νέα Υόρκη
Στην έδρα του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη υπάρχει ένα από τα σημαντικότερα σύμβολα της ημέρας: η περίφημη Καμπάνα της Ειρήνης.
Η Ιαπωνική Καμπάνα της Ειρήνης έφθασε στην έδρα του ΟΗΕ το 1954 ως δώρο της Ένωσης Ηνωμένων Εθνών της Ιαπωνίας. Κατασκευάστηκε από νομίσματα που συγκεντρώθηκαν από ανθρώπους και αντιπροσώπους δεκάδων χωρών, ώστε το ίδιο το μέταλλό της να συμβολίζει την ένωση διαφορετικών λαών γύρω από την ιδέα της ειρήνης. (Ηνωμένα Έθνη)
Κάθε χρόνο πραγματοποιείται ειδική τελετή στον Ιαπωνικό Κήπο της έδρας των Ηνωμένων Εθνών.
Το 2026, η τελετή πραγματοποιήθηκε στις 9 Σεπτεμβρίου. Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ και ο πρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης χτύπησαν την Καμπάνα της Ειρήνης, ενώ το φετινό μήνυμα είναι:
«Invest in Peace: For Everyone, Everywhere, Every Day» – «Επενδύστε στην Ειρήνη: Για όλους, παντού, κάθε μέρα». (Ηνωμένα Έθνη)
Ο Αντόνιο Γκουτέρες κάλεσε τη διεθνή κοινότητα να επιστρέψει στα βασικά εργαλεία της ειρήνης: τη διπλωματία, τον διάλογο, τις διαπραγματεύσεις και τις ειρηνευτικές επιχειρήσεις. (Ηνωμένα Έθνη)
Δεν είναι γιορτή μόνο των κρατών-μελών του ΟΗΕ
Η 21η Σεπτεμβρίου δεν απευθύνεται αποκλειστικά στις κυβερνήσεις ούτε περιορίζεται στα κράτη-μέλη των Ηνωμένων Εθνών.
Η ίδια η απόφαση του ΟΗΕ απευθύνει πρόσκληση σε όλους τους ανθρώπους, καθώς και σε διεθνείς και περιφερειακούς οργανισμούς, μη κυβερνητικές οργανώσεις και φορείς της κοινωνίας των πολιτών.
Γι’ αυτό η ημέρα τιμάται σε όλο τον κόσμο με εκδηλώσεις σε σχολεία και πανεπιστήμια, ενός λεπτού σιγή, συναυλίες, συζητήσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα, δράσεις κατά της βίας και πρωτοβουλίες συμφιλίωσης.
Το μήνυμα είναι ότι η ειρήνη δεν αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα κυβερνήσεων και διπλωματών. Αρχίζει και μέσα στην κοινωνία. (Digital Library)
Πόσες χώρες του κόσμου δεν έχουν σήμερα ειρήνη
Εδώ χρειάζεται προσοχή στους αριθμούς, επειδή άλλο πράγμα είναι ο αριθμός των πολέμων και άλλο ο αριθμός των χωρών στις οποίες διεξάγονται.
Τα τελευταία πλήρη στοιχεία του Uppsala Conflict Data Program (UCDP) για το 2025 καταγράφουν 65 ένοπλες συγκρούσεις στις οποίες εμπλέκεται τουλάχιστον ένα κράτος. Πρόκειται για τον μεγαλύτερο αριθμό από τότε που άρχισε η συστηματική καταγραφή, το 1946.
Οι 65 συγκρούσεις δεν αντιστοιχούν σε 65 διαφορετικές χώρες, επειδή σε ορισμένες χώρες εξελίσσονται ταυτόχρονα περισσότερες από μία συγκρούσεις.
Συνολικά, οι 65 συγκρούσεις επηρέασαν 35 χώρες το 2025. Από αυτές, οι 13 είχαν την ένταση πολέμου, δηλαδή ξεπέρασαν τους 1.000 νεκρούς από μάχες μέσα στη χρονιά. Παράλληλα, οι καθαρά διακρατικές συγκρούσεις έφθασαν τις οκτώ, επίσης στο υψηλότερο επίπεδο από την έναρξη των σχετικών καταγραφών.
Περίπου 244.600 άνθρωποι σκοτώθηκαν από οργανωμένη βία μέσα στο 2025, σύμφωνα με το UCDP, καθιστώντας τη χρονιά τη δεύτερη πιο αιματηρή μετά τη γενοκτονία της Ρουάντα το 1994. (Uppsala Universitet)
Και πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται πραγματικοί άνθρωποι: οικογένειες, παιδιά, πρόσφυγες και ολόκληρες κοινωνίες που ζουν για χρόνια μέσα στον φόβο.
Μία ημέρα που θυμίζει πόσο μακριά βρίσκεται ακόμη η ειρήνη
Η Διεθνής Ημέρα Ειρήνης δεν σταματά από μόνη της κανέναν πόλεμο.
Η Καμπάνα της Ειρήνης στη Νέα Υόρκη δεν μπορεί να σκεπάσει τον ήχο των όπλων στην Ουκρανία, στο Σουδάν, στη Μέση Ανατολή και στις δεκάδες άλλες εστίες σύγκρουσης.
Αλλά η 21η Σεπτεμβρίου διατηρεί έναν ισχυρό συμβολισμό: για μία ημέρα ο ΟΗΕ ζητά από όσους πολεμούν να αφήσουν κάτω τα όπλα.
Και ίσως η μεγαλύτερη αντίφαση της φετινής επετείου βρίσκεται ακριβώς εκεί.
Σαράντα πέντε χρόνια μετά την πρώτη απόφαση για την καθιέρωση της Διεθνούς Ημέρας Ειρήνης, ο πλανήτης έφθασε να καταγράφει 65 ενεργές κρατικές ένοπλες συγκρούσεις σε 35 χώρες.
Μία ημέρα για την ειρήνη, λοιπόν.
Σε έναν κόσμο που εξακολουθεί να δυσκολεύεται πολύ να την κατακτήσει.
