Γράφει η Αναστασία Κολυβά
«Η τιμή ενός κοριτσιού στο Αφγανιστάν αυτή τη στιγμή κυμαίνεται γύρω στα 3.200 δολάρια», αναφέρει η πολεμική ανταποκρίτρια Χόλι ΜακΚέι Ρόζα.
Η αθέατη κρίση στο Αφγανιστάν
«Αυτή είναι η τιμή μιας παιδικής νύφης σε μια χώρα όπου ο λιμός έχει καταπιεί πάνω από το ένα δέκατο του πληθυσμού, όπου η διεθνής βοήθεια έχει καταρρεύσει κατά 70% σε σχέση με τα επίπεδα του 2025 και όπου οι Ταλιμπάν πέρασαν τρία χρόνια ξηλώνοντας συστηματικά κάθε νομική προστασία που είχαν κάποτε γυναίκες και κορίτσια.
Οι πατέρες πουλούν τις κόρες τους. Η απόγνωση είναι πραγματική, ο λιμός είναι πραγματικός, η κατάρρευση της βοήθειας είναι πραγματική. Όμως η απόγνωση ήταν πάντα η εξήγηση — και κάποια στιγμή η εξήγηση γίνεται δικαιολογία που κοστίζει τη ζωή των κοριτσιών.
Έπειτα από δεκαετίες κάλυψης πολέμων και φτώχειας, έχω δει αμέτρητες φορές το «δεν είχε άλλη επιλογή» να λειτουργεί ως ηθικό άλλοθι για άνδρες που στην πραγματικότητα είχαν επιλογές· απλώς καμία που να ήταν διατεθειμένοι να κάνουν. Οι γιοι δεν πωλούνται. Η πείνα δεν αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο για κάθε φύλο», συμπληρώνει σε ανάρτησή της η δημοσιογράφος.
Αναφερόμενη στο φαινόμενο των παιδικών γάμων, σημείωσε ότι όταν μια οικογένεια αποφασίζει ποιο παιδί θα αποτελέσει αντικείμενο συναλλαγής, πρόκειται για μια συνειδητή επιλογή και όχι για συνέπεια κάποιας φυσικής καταστροφής. Όπως είπε, η πείνα δημιουργεί την πίεση, όμως την τελική απόφαση τη λαμβάνει ο πατέρας.
Ποιοι αγοράζουν τα κορίτσια
Παράλληλα, υποστήριξε ότι η δημόσια συζήτηση γύρω από την κρίση επικεντρώνεται συνήθως σε όσους αναγκάζονται να πουλήσουν τις κόρες τους, στη φτώχεια, στις πολιτικές των Ταλιμπάν και στα χρηματοδοτικά κενά της UNICEF και του ΟΗΕ — παράγοντες που, όπως τόνισε, είναι υπαρκτοί και πρέπει να καταγράφονται. Ωστόσο, επισήμανε ότι σπάνια τίθεται ένα κρίσιμο ερώτημα: ποιοι είναι εκείνοι που αγοράζουν αυτά τα κορίτσια.
Οι αγοραστές στις φτωχότερες συναλλαγές είναι συχνά μεγαλύτεροι άνδρες από την ίδια επαρχία, μερικές φορές ήδη παντρεμένοι, που αγοράζουν δεύτερη ή τρίτη σύζυγο. Επιπλέον, ενδιαφέρουν δείχνουν και άνδρες από τις χώρες του Κόλπου, το Ιράν και αφγανικές κοινότητες της διασποράς που έχουν πρόσβαση σε περισσότερους οικονομικούς πόρους και μπορούν να επενδύσουν περισσότερα χρήματα στο να «αγοράσουν» τις μικρές νύφες.
«Ερευνητές που ασχολούνται με την εμπορία ανθρώπων στις χώρες αυτές αναφέρουν ότι το δίκτυο λειτουργεί ενεργά και ότι οι αγοραστές δεν είναι δύσκολο να εντοπιστούν, εφόσον κάποιος αναζητήσει ουσιαστικά. Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η αναζήτηση απαιτεί πολιτική βούληση, την οποία οι κυβερνήσεις της περιοχής προφανώς δεν διαθέτουν, ενώ και οι δυτικοί δωρητές δεν θέτουν τέτοιους όρους στις προσπάθειες ανοικοδόμησης ή στις διπλωματικές τους σχέσεις».
Η έρευνα του BBC
Οι γάμοι μικρών κοριτσιών αποτέλεσε αντικείμενο έρευνας του BBC, αποκαλύπτοντας ότι κορίτσια άνω των 12 ετών έχουν αποκλειστεί από τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, με αποτέλεσμα οι οικογένειές τους να βλέπουν τον γάμο ως τη μόνη «ρεαλιστική» διέξοδο ή οικονομική ανακούφιση.
Στο ρεπορτάζ, ένας Αφγανός πατέρας λέει στους δημοσιογράφους ότι είναι «πρόθυμος» να πουλήσει τις επτάχρονες δίδυμές του, Roqia και Rohila, γιατί «είμαι φτωχός, χρεωμένος και αβοήθητος. Επιστρέφω σπίτι από τη δουλειά με σκασμένα χείλη, πεινασμένος, διψασμένος, αγχωμένος και μπερδεμένος. Τα παιδιά μου με πλησιάζουν και λένε, μπαμπά, δώσε μας λίγο ψωμί. Αλλά τι μπορώ να τους δώσω; Πού είναι η δουλειά;».
Σκοπεύει να πουλήσει τις κόρες του είτε ως νύφες είτε ως οικιακές βοηθούς. «Αν πουλήσω έστω τη μία, θα μπορέσω να θρέψω τα υπόλοιπα παιδιά μου για τουλάχιστον τέσσερα χρόνια».
Όπως γράφει το BBC, τα αγόρια στο Αφγανιστάν ανέκαθεν αντιμετωπίζονταν σαν «κουβαλητές» της οικογένειας, ειδικά μετά τους περιορισμούς που έθεσαν οι Ταλιμπάν στην εκπαίδευση και την εργασία των γυναικών και των κοριτσιών. Επιπλέον, η πώληση μιας νύφης πατά σε μια παράδοση προίκας που δίνεται από την οικογένεια του γαμπρού.
Ένας άλλος Αφγανός στο ίδιο ρεπορτάζ, ο Saeed Ahmad, είπε στο BBC ότι αναγκάστηκε να πουλήσει την πεντάχρονη κόρη του, Shaiqa, όταν διαγνώστηκε με σκωληκοειδίτιδα και μια κύστη στο συκώτι. «Δεν είχα καθόλου χρήματα να καλύψω τα ιατρικά έξοδα. Την πούλησα λοιπόν σε έναν συγγενή». Η επέμβαση στην οποία υποβλήθηκε το κορίτσι ήταν επιτυχής. Τα έξοδά της καλύφθηκαν από τα περίπου 3.200 δολάρια που εισέπραξε η οικογένεια από την πώλησή της.
Δεν πήρε, ωστόσο, όλο το ποσό με τη μία. Συμφώνησαν, με τον αγοραστή, «να μας δώσει για αρχή αρκετά για τη θεραπεία της, και τα υπόλοιπα μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια. Μετά μπορεί να την πάρει. Θα την παντρέψει με τον γιο του».
Να σημειωθεί ότι οι ΗΠΑ – κάποτε ο κορυφαίος δωρητής στο Αφγανιστάν – μείωσαν σχεδόν όλη τη βοήθεια προς τη χώρα πέρυσι. Πολλοί άλλοι βασικοί δωρητές έχουν επίσης μειώσει σημαντικά τις συνεισφορές τους, συμπεριλαμβανομένης της Βρετανίας. Τα τρέχοντα στοιχεία του ΟΗΕ δείχνουν ότι η βοήθεια που έχει ληφθεί μέχρι στιγμής φέτος είναι 70% χαμηλότερη από ό,τι το 2025.
Το συμπέρασμα
«Οι δημοσιογράφοι που καλύπτουν την ανθρωπιστική κρίση στο Αφγανιστάν δεν αγνοούν τον παιδικό γάμο· εμφανίζεται στα ρεπορτάζ. Ωστόσο, συχνά παρουσιάζεται ως ένα ακόμη στοιχείο στη μακρά λίστα καταχρήσεων των Ταλιμπάν, αντί να αντιμετωπίζεται ως το κεντρικό ερευνητικό ερώτημα που πραγματικά αξίζει να είναι. Η οπτική παραμένει σχεδόν πάντα προσανατολισμένη στην «προσφορά»: πόσα είναι τα κορίτσια, πόσο φτωχές είναι οι οικογένειες, τι προβλέπουν οι κανόνες των Ταλιμπάν.
Αυτό όμως αφήνει στο περιθώριο τη «ζήτηση» και τους μηχανισμούς που τη συντηρούν, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο ο παιδικός γάμος ενσωματώνεται σε ευρύτερα δίκτυα εξουσίας και κοινωνικών συμφερόντων. Ως αποτέλεσμα, η συζήτηση μένει ελλιπής και δεν οδηγεί σε βαθύτερη κατανόηση ούτε, τελικά, σε αποτελεσματικότερες παρεμβάσεις», συμπεραίνει η Χόλι ΜακΚέι Ρόζα.
