Στις 30 Οκτωβρίου 1908 τα πρώτα ηλεκτρικά τραμ εμφανίστηκαν στους δρόμους της Αθήνας. Οι επιβάτες γνώρισαν ένα καινούργιο μέσο μεταφοράς, τόσο καινούργιο ώστε, σύμφωνα με τις αφηγήσεις της εποχής, επειδή δεν είχε ακόμη εγκριθεί ο κανονισμός στάσεων, ο οδηγός σταματούσε όπου του ζητούσαν. Ήταν η αρχή μιας ιστορίας που συνδέθηκε με τη ζωή της πρωτεύουσας για περισσότερο από μισό αιώνα.
Από τα άλογα στον ηλεκτρισμό
Το τραμ είχε προηγουμένως εμφανιστεί στην Αθήνα το 1882, με βαγόνια που έσερναν άλογα. Συνέδεε το κέντρο με συνοικίες όπως τα Πατήσια και οι Αμπελόκηποι. Το 1887 προστέθηκε το ατμήλατο τραμ προς το Φάληρο, γνωστό λαϊκά ως «κωλοσούρτης». Η ηλεκτροκίνηση στις αρχές του 20ού αιώνα έφερε ταχύτερες και πιο άνετες μετακινήσεις.
Βελγικής κατασκευής και εισιτήριο μία δεκάρα
Τα πρώτα ηλεκτρικά οχήματα κατασκευάστηκαν στο Βέλγιο. Ήταν κλειστά, με ηλεκτρικό φωτισμό, δύο κινητήρες, 16 θέσεις καθήμενων και 14 ορθίων. Είχαν αρχικά μπεζ απόχρωση. Μέσα στη διετία που ακολούθησε, ο στόλος έφτασε τα 257 οχήματα, 150 κινητήρια και 107 ρυμουλκούμενα. Το εισιτήριο κόστιζε μία δεκάρα και δεν έλειπαν εκείνοι που έκαναν ολόκληρη τη διαδρομή μόνο για την εμπειρία.
Τα πράσινα και τα κίτρινα τραμ
Τα παλαιότερα βαγόνια έμειναν γνωστά ως «πράσινα», αν και αρχικά δεν είχαν αυτό το χρώμα. Με την άφιξη νεότερων οχημάτων γύρω στο 1940, τα παλιά βάφτηκαν πράσινα ώστε να ξεχωρίζουν από τα νέα «κίτρινα». Οι δύο χαρακτηριστικές εικόνες έγιναν κομμάτι της καθημερινότητας, σε κεντρικές αρτηρίες και γειτονιές της Αθήνας.
Η κατάργηση και η αξίνα του Καραμανλή
Η σταδιακή αποξήλωση του δικτύου ξεκίνησε το 1953, στο πλαίσιο της στροφής προς τα τρόλεϊ και τα λεωφορεία. Η πιο γνωστή συμβολική στιγμή συνδέθηκε με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, τότε υπουργό Δημοσίων Έργων, και το ξήλωμα γραμμών στο κέντρο. Η διαδικασία δεν έγινε σε μία ημέρα ούτε αποκλειστικά από ένα πρόσωπο: συνεχίστηκε επί χρόνια, ώσπου το τελευταίο αθηναϊκό τραμ αποσύρθηκε τη νύχτα της 15ης προς 16η Οκτωβρίου 1960. Το τραμ Πειραιά–Περάματος παρέμεινε σε λειτουργία μέχρι το 1977.
Η επιστροφή ύστερα από δεκαετίες
Το 2004, με αφορμή και τους Ολυμπιακούς Αγώνες, το τραμ επέστρεψε στην Αθήνα με σύγχρονα οχήματα και νέες διαδρομές. Αργότερα επεκτάθηκε προς τον Πειραιά. Η ιστορία του δείχνει πώς ένα μέσο που θεωρήθηκε κάποτε ξεπερασμένο επανήλθε ως επιλογή ηλεκτροκίνητης αστικής μετακίνησης.
Πηγές: ΣΤΑΣΥ, ΟΑΣΑ, Ελληνικό Μετρό, Σωματείο Συνταξιούχων ΗΣΑΠ, ιστορικές αναδρομές του Τύπου.