Για πρώτη φορά μετά από δύο δεκαετίες, ο ορισμός της δυσλεξίας άλλαξε με σκοπό να υποστηριχθούν οι νέοι με μαθησιακές δυσκολίες και να ενισχυθεί το έργο των εκπαιδευτικών φορέων.
Η δυσλεξία είναι μια μαθησιακή δυσκολία που προκαλεί προβλήματα στην ανάγνωση, τη γραφή και την ορθογραφία. Δεν προκαλείται από χαμηλή νοημοσύνη ή προβλήματα όρασης και ακοής, αλλά από ατομικές διαφορές στις περιοχές του εγκεφάλου που επεξεργάζονται τη γλώσσα.
Περισσότεροι από 15 διεθνείς εμπειρογνώμονες συνεργάστηκαν για να συντάξουν έναν επικαιροποιημένο ορισμό που αντανακλά την εξέλιξη της επιστημονικής γνώσης και την αλλαγή της στάσης της κοινωνίας απέναντι στα άτομα με αυτή τη διαταραχή. Ο νέος ορισμός δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Annals of Dyslexia.
Τι άλλαξε στον ορισμό
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές είναι η κατάργηση των τεστ IQ, τα οποία θεωρούνταν απαραίτητα για τη διάγνωση. Προηγουμένως, για να διαγνωστεί κάποιος ως δυσλεκτικός, έπρεπε να υπάρχει μια απόκλιση 15 μονάδων ανάμεσα στη βαθμολογία του σε ένα τεστ ανάγνωσης και σε εκείνη ενός σταθμισμένου τεστ IQ — υποδηλώνοντας ουσιαστικά ότι η ικανότητα ανάγνωσης ήταν ασυνήθιστα χαμηλή σε σχέση με τη συνολική του νοημοσύνη.
«Επειδή ο προηγούμενος ορισμός έδινε τόσο μεγάλη έμφαση στα τεστ IQ, κάθε πολιτεία και σχολείο τα χρησιμοποιούσε για τη διάγνωση της δυσλεξίας. Πιστεύουμε ότι είναι πολύ πιο παραγωγικό να διενεργείται ένα τεστ ανάγνωσης παρά ένα τεστ IQ», εξήγησε ο εκπαιδευτικός ψυχολόγος Μαλατέσα Τζόσι από το Πανεπιστήμιο Texas A&M.
«Αφαιρέσαμε τις αναφορές στη λειτουργία του εγκεφάλου, ώστε οι άνθρωποι να μην θεωρούν ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα με τον εγκέφαλό τους εάν δεν μπορούν να διαβάσουν ή εάν έχουν δυσλεξία».
Ο προηγούμενος ορισμός, που ίσχυε από το 2002, συμβούλευε τους ειδικούς να περιμένουν μέχρι το παιδί να φτάσει στη δευτέρα ή τρίτη δημοτικού για να προχωρήσουν σε διάγνωση. Ο νέος ορισμός, όμως, επικεντρώνεται στη σημασία της έγκαιρης παρέμβασης, ώστε να μην στερούνται τα παιδιά την υποστήριξη που χρειάζονται.
Όσο νωρίτερα εντοπιστεί η δυσλεξία και δοθεί εξειδικευμένη στήριξη, τόσο το καλύτερο. Δυσκολίες στην ομιλία ή καθυστέρηση στην έναρξη της ομιλίας αποτελούν πιθανές ενδείξεις, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι το παιδί έχει δυσλεξία.
«Υπάρχουν ενδείξεις ότι ένα παιδί έχει δυσλεξία ακόμα και πριν μπει στη σχολική αίθουσα. Συγκεκριμένες εκπαιδευτικές ασκήσεις μπορούν να εξασκήσουν τα παιδιά στη συγκέντρωση», τόνισε ο Τζόσι.
Ο νέος ορισμός έχει συμβουλευτικό και όχι δεσμευτικό χαρακτήρα. Οι ερευνητές ελπίζουν ότι θα κάνει τη διαφορά στον τρόπο με τον οποίο τα σχολεία, οι επαγγελματίες υγείας και οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν τη διαταραχή και παρέχουν ουσιαστική στήριξη.
Ταυτόχρονα, επισημαίνουν ότι θα παρακολουθούν την εξέλιξη του θέματος, καθώς ένας ορισμός μίας ένοιας αποτελεί κάτι το «ζωντανό» που μπορεί να τροποποιηθεί όσο εξελίσσεται η επισημονική έρευνα.
Ο νέος ορισμός:
Η δυσλεξία είναι μια ειδική μαθησιακή δυσκολία που χαρακτηρίζεται από δυσκολίες στην ανάγνωση και/ή την ορθογραφία, οι οποίες αφορούν την ακρίβεια, την ταχύτητα ή και τα δύο, και ποικίλλουν ανάλογα με την ορθογραφική δομή της κάθε γλώσσας.
Τα αίτια της δυσλεξίας είναι σύνθετα και περιλαμβάνουν συνδυασμούς γενετικών, νευροβιολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων που αλληλεπιδρούν καθ’ όλη τη διάρκεια της ανάπτυξης του ατόμου. Οι υποκείμενες δυσκολίες στη φωνολογική και μορφολογική επεξεργασία είναι συχνές, αλλά όχι καθολικές, ενώ οι πρώιμες αδυναμίες στον προφορικό λόγο συχνά προαναγγέλλουν μελλοντικές δυσκολίες στον αλφαβητισμό.
Στις δευτερογενείς συνέπειες περιλαμβάνονται τα προβλήματα στην κατανόηση ανάγνωσης και η περιορισμένη τριβή με την ανάγνωση και τη γραφή, γεγονός που μπορεί να εμποδίσει την εξέλιξη στη γλώσσα, τις γνώσεις, τη γραπτή έκφραση και τη συνολική ακαδημαϊκή επίδοση. Επιπλέον, ενδέχεται να επηρεαστούν η ψυχολογική ευημερία και οι ευκαιρίες απασχόλησης.
Ο προηγούμενος ορισμός της δυσλεξίας από τη Διεθνή Ένωση Δυσλεξίας (IDA) έτυχε ευρείας αποδοχής και επηρέασε τόσο τους ερευνητές όσο και τους εκπαιδευτικούς από την υιοθέτησή του το 2002. Σύμφωνα με τους Lyon et al. (2003), οι ορισμοί πρέπει να αντικατοπτρίζουν τις απαιτήσεις της σύγχρονης επιστήμης, τονίζοντας ότι χρειάζονται τροποποιήσεις, όσο εξελίσσεται η επιστημονική έρευνα.
Κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες, έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος στην κατανόηση της δυσλεξίας. Οι εξελίξεις στη στατιστική μεθοδολογία, τη γενετική έρευνα και τη νευροαπεικόνιση υποδεικνύουν ότι η αιτιολογική βάση της δυσλεξίας είναι πολυπαραγοντική, περιλαμβάνοντας έναν συνδυασμό γενετικών, νευρολογικών και περιβαλλοντικών επιδράσεων που επηρεάζουν τα αποτελέσματα με πιθανοκρατικό τρόπο.
