Η επιστροφή στο χρόνο ήταν κάποτε υπόθεση επιστημονικής φαντασίας. Θυμόμαστε το θρυλικό «BacktotheFuture», με τον Μάρτι ΜακΦλάι να ταξιδεύει στο 1955 με την DeLorean του εκκεντρικού Doc Brown. Θυμόμαστε επίσης τηλεοπτικές σειρές όπως το «TheTimeTunnel», όπου δύο επιστήμονες παγιδεύονται στον χρόνο, αλλά και το «Quantum Leap», με τον ήρωα να «πηδά» από εποχή σε εποχή, μπαίνοντας στις ζωές άλλων ανθρώπων. (Βικιπαίδεια)
Σήμερα, όμως, το χρονοταξίδι δεν χρειάζεται ούτε μηχανή, ούτε τούνελ, ούτε εργαστήριο. Χρειάζεται αλγόριθμο. Η τεχνητή νοημοσύνη έχει γεννήσει ένα νέο είδος περιεχομένου στα social media: τους AI «χρονοταξιδιώτες», ψηφιακούς χαρακτήρες που εμφανίζονται σαν σύγχρονοι vloggers και δήθεν μεταδίδουν από το παρελθόν.
Το φαινόμενο έγινε viral με κανάλια όπως το «Chloe VS History», όπου μια ψηφιακή ηρωίδα εμφανίζεται να κυκλοφορεί στην Αγγλία των Τυδώρ, να εξερευνά τον Τιτανικό, να μπαίνει σε ρωμαϊκά λουτρά ή να περπατά στην Πομπηία πριν από την καταστροφή. Το συγκεκριμένο format έχει ήδη ξεπεράσει τα στενά όρια ενός πειράματος και εξελίσσεται σε νέο είδος ιστορικής αφήγησης στα social media.
Η ιδέα είναι απλή αλλά εντυπωσιακή: αντί να βλέπεις μια στεγνή αναπαράσταση εποχής, βλέπεις έναν «άνθρωπο» με κάμερα στο χέρι να σου λέει «είμαι εδώ, το ζω, σας το δείχνω». Είναι η Ιστορία σαν ταξιδιωτικό vlog. Μόνο που ο ταξιδιώτης δεν υπάρχει. Είναι προϊόν AI.
Ο δημιουργός του «Chloe VS History», Τζόναθαν Λάραμι, έχει εξηγήσει ότι στόχος του είναι να κάνει την Ιστορία πιο ελκυστική για τους νέους, αξιοποιώντας τη γλώσσα των βίντεο που ήδη καταναλώνουν στο YouTube και στο Instagram. Σύμφωνα με τον Guardian, χρησιμοποιεί εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, ιστορικές πηγές, επιστημονικά άρθρα και παλιές εικαστικές αναπαραστάσεις, ώστε τα βίντεο να μοιάζουν όσο γίνεται πιο πειστικά. (The Guardian)
Εδώ όμως αρχίζει και το μεγάλο ερώτημα. Πόσο αληθινή είναι αυτή η «αναβίωση»; Η AI μπορεί να εντυπωσιάζει, αλλά συχνά μπερδεύει εποχές και λεπτομέρειες. Σε ιστορικά βίντεο έχουν εμφανιστεί αναχρονισμοί, όπως σύγχρονα ρολόγια ή γυαλιά ηλίου σε σκηνές της αρχαίας Ρώμης. Αυτό συμβαίνει γιατί τα μοντέλα έχουν εκπαιδευτεί κυρίως πάνω σε σύγχρονα δεδομένα και μπορεί να «φέρνουν» το σήμερα μέσα στο χθες.
Από την άλλη πλευρά, δεν μπορεί κανείς να αγνοήσει τη δύναμη αυτής της τεχνολογίας. Ένα παιδί που βαριέται ένα σχολικό κεφάλαιο μπορεί ξαφνικά να δει την Πομπηία να «ζωντανεύει». Ένας θεατής που δεν θα άνοιγε ποτέ βιβλίο για τον Τιτανικό μπορεί να παρακολουθήσει ένα 14λεπτο AI επεισόδιο και να αναζητήσει περισσότερα. Το Business Insider σημειώνει ότι τέτοια βίντεο μπορούν να κοστίσουν εκατοντάδες λίρες και να χρειαστούν εβδομάδες δουλειάς, παρά το γεγονός ότι ο δημιουργός τους δεν είχε κλασικό κινηματογραφικό υπόβαθρο. (Business Insider)
Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι να δαιμονοποιήσουμε την τεχνητή νοημοσύνη. Είναι να μη βαφτίσουμε την εντύπωση «Ιστορία». Η AI μπορεί να γίνει εργαλείο εκπαίδευσης, αφήγησης, ντοκιμαντέρ και πολιτισμού. Μπορεί να φέρει το παρελθόν πιο κοντά, να το κάνει εικόνα, ήχο, πρόσωπο, κίνηση. Αλλά χρειάζεται επιμέλεια, ιστορικούς συμβούλους, έλεγχο πηγών και καθαρή σήμανση ότι βλέπουμε αναπαράσταση, όχι αυθεντικό υλικό.
View this post on InstagramAdvertisement
Γιατί η επιστροφή στο χρόνο είναι συναρπαστική. Αρκεί να ξέρουμε πότε ταξιδεύουμε στην Ιστορία και πότε απλώς ταξιδεύουμε μέσα στη φαντασία μιας μηχανής.
