Τη δυνατότητα να παρεμβαίνει στη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών ακόμη και πριν αυτές φτάσουν στα ευρωπαϊκά σύνορα, οργανώνοντας επιστροφές μεταναστών από μία τρίτη χώρα σε άλλη, επιδιώκει να δώσει στη Frontex η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Με τη σαρωτική μεταρρύθμιση που παρουσίασε σήμερα, Τρίτη 27 Οκτωβρίου, η Κομισιόν προτείνει παράλληλα τον τριπλασιασμό της προβλεπόμενης δύναμης της ευρωπαϊκής συνοριοφυλακής σε 30.000 στελέχη, συμπεριλαμβανομένης νέας εφεδρείας 17.000 συνοριοφυλάκων από τα κράτη-μέλη. Πρόκειται για μια ουσιαστική αλλαγή στην ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική, καθώς η Frontex αποκτά δυνατότητα επιχειρησιακής δράσης πολύ πέρα από την επικράτεια της ΕΕ.
Το σχέδιο προβλέπει επίσης Δύναμη Ταχείας Αντίδρασης, ικανή να κινητοποιείται ακόμη και εντός 24 ωρών, Κέντρο Διαδικτυακής Παρακολούθησης για τον έγκαιρο εντοπισμό απειλών στα σύνορα και ειδικό Κέντρο Συντονισμού Επιστροφών.
Παράλληλα, η Κομισιόν παρουσίασε δεύτερη νομοθετική πρόταση για την ψηφιοποίηση των επιστροφών, της επανεισδοχής και της επανένταξης, με ενιαία ψηφιακή διαχείριση και ταχύτερη ανταλλαγή πληροφοριών.
«Η Ευρώπη αποφασίζει ποιος έρχεται στην Ένωσή μας και υπό ποιες προϋποθέσεις», δήλωσε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δίνοντας το πολιτικό στίγμα της μεταρρύθμισης.
Γι’ αυτό προτείνουμε σήμερα την ενίσχυση της Frontex, ώστε να μπορεί να υποστηρίζει τα κράτη-μέλη όποτε και όπου χρειάζεται.
Αυτό περιλαμβάνει και τις επιστροφές μεταναστών, με τις αρμοδιότητες και τις επιχειρησιακές δυνατότητες που απαιτεί η νέα πραγματικότητα».
30.000 στελέχη, αλλά τα 24.000 από τα κράτη-μέλη
Η νέα δομή θα περιλαμβάνει 6.000 στελέχη της ίδιας της Frontex, 7.000 αποσπασμένους συνοριοφύλακες και μια νέα Ευρωπαϊκή Εφεδρεία Συνόρων και Επιστροφών 17.000 στελεχών.
Η κρίσιμη λεπτομέρεια είναι ότι οι έφεδροι θα παραμένουν στις εθνικές υπηρεσίες τους, ασκώντας κανονικά τα καθήκοντά τους, και θα διατίθενται στη Frontex όταν προκύπτουν επιχειρησιακές ανάγκες. Θα λαμβάνουν ολοκληρωμένη εκπαίδευση από την ευρωπαϊκή υπηρεσία.
Συνεπώς, 24.000 από τα 30.000 στελέχη θα προέρχονται από εθνικές υπηρεσίες, είτε ως αποσπασμένοι είτε ως έφεδροι. Πρόκειται για μια ενισχυμένη ευρωπαϊκή επιχειρησιακή δύναμη που θα εξακολουθεί να στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στα κράτη-μέλη.
Η αύξηση θα πραγματοποιηθεί σταδιακά έως το 2041, ενώ ο προτεινόμενος προϋπολογισμός για το 2028-2034 ανέρχεται σε 11,8 δισ. ευρώ, έναντι σχεδόν 6 δισ. ευρώ την τρέχουσα επταετία.
Η ενίσχυση της Frontex θα συνοδευτεί και από μεγαλύτερη τεχνολογική αυτονομία, καθώς η υπηρεσία θα μπορεί να αγοράζει, να μισθώνει και να προμηθεύεται από κοινού με τα κράτη-μέλη σύγχρονο εξοπλισμό, συμπεριλαμβανομένων ψηφιακών εργαλείων που αξιοποιούν τεχνητή νοημοσύνη (AI).
Επιστροφές μεταναστών πριν φτάσουν στην Ευρώπη
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά τη δυνατότητα της Frontex να οργανώνει και να πραγματοποιεί επιστροφές μεταξύ τρίτων χωρών, ακόμη και ανθρώπων που δεν έχουν εισέλθει ποτέ στην ΕΕ.
Για παράδειγμα, θα μπορεί να υποστηρίζει μια βορειοαφρικανική χώρα στην επιστροφή μεταναστών προς τις χώρες καταγωγής τους. Προϋπόθεση θα αποτελεί ειδική συμφωνία σε επίπεδο ΕΕ και η τήρηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Η νέα αρμοδιότητα εντάσσεται στη στρατηγική μεταφοράς σημαντικού μέρους της διαχείρισης του μεταναστευτικού εκτός ευρωπαϊκής επικράτειας, σε συνδυασμό με τη δυνατότητα δημιουργίας κέντρων επιστροφής (return hubs) σε τρίτες χώρες.
Στο εσωτερικό της ΕΕ, νέο Κέντρο Συντονισμού Επιστροφών (Return Coordination Centre) θα συγκεντρώνει στοιχεία από τα κράτη-μέλη, θα προβλέπει ανάγκες και θα συντονίζει επιχειρήσεις.
Η Frontex θα παρέχει επίσης υποστήριξη επανένταξης μέσω του υφιστάμενου Ευρωπαϊκού Προγράμματος Επανένταξης, που λειτουργεί σε περισσότερες από 40 τρίτες χώρες και προσφέρει βοήθεια για στέγαση, εργασία, υγεία και εκπαίδευση.
Το 2025 η υπηρεσία υποστήριξε 63.500 επιστροφές, που αντιστοιχούσαν στο 43% των επιστροφών στην ΕΕ.
Η κρίση στη Θέουτα και η επέμβαση εντός 24 ωρών
Καταλύτη για την επιτάχυνση της μεταρρύθμισης αποτέλεσε η κρίση του περασμένου Ιουλίου στη Θέουτα, τον ισπανικό θύλακα στη Βόρεια Αφρική, όπου περίπου 80.000 άνθρωποι εισήλθαν από το Μαρόκο στις 30 Ιουλίου, σύμφωνα με στοιχεία της ερευνητικής υπηρεσίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Το περιστατικό ανέδειξε τις δυσκολίες αντιμετώπισης αιφνίδιων μαζικών αφίξεων και την ανάγκη ταχύτερης ευρωπαϊκής αντίδρασης.
Η προτεινόμενη Δύναμη Ταχείας Αντίδρασης θα μπορεί να αναπτύσσεται, κατόπιν αιτήματος κράτους-μέλους, ακόμη και εντός 24 ωρών, αρχικά για διάστημα έως ενός μήνα.
Παράλληλα, ειδικό κέντρο θα παρακολουθεί δημόσια προσβάσιμο περιεχόμενο στα κοινωνικά δίκτυα, αναζητώντας ενδείξεις επικείμενων μεταναστευτικών πιέσεων. Η Frontex θα μπορεί επίσης να επισημαίνει παράνομο διαδικτυακό υλικό στις πλατφόρμες.
Το ζήτημα της λογοδοσίας
Η δραστική ενίσχυση της Frontex εγείρει παράλληλα ερωτήματα για την εποπτεία των επιχειρήσεών της. Αναλυτές εκφράζουν ανησυχίες για τον αποτελεσματικό έλεγχο πιθανών παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ιδιαίτερα όταν εμπλέκονται εθνικοί συνοριοφύλακες ή αρχές τρίτων χωρών.
Το ερώτημα αποκτά μεγαλύτερη σημασία καθώς η πλειονότητα των 30.000 στελεχών θα προέρχεται από εθνικές υπηρεσίες, γεγονός που καθιστά κρίσιμο τον σαφή καταμερισμό ευθυνών μεταξύ των κρατών-μελών και της Frontex.
Η Κομισιόν διαβεβαιώνει ότι θα διατηρηθούν οι μηχανισμοί προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων και η αρχή της μη επαναπροώθησης.
Παρότι, σύμφωνα με την Επιτροπή, οι παράτυπες διελεύσεις μειώθηκαν περισσότερο από 50% την τελευταία διετία, το ποσοστό επιστροφών εξακολουθεί να βρίσκεται λίγο πάνω από το 30%.
Η νέα στρατηγική επιδιώκει έτσι μια Frontex που δεν θα περιορίζεται στην προστασία των ευρωπαϊκών συνόρων, αλλά θα συμμετέχει στη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών πολύ πριν αυτές φτάσουν στην Ευρώπη.
Οι νομοθετικές προτάσεις πρέπει πλέον να εγκριθούν από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ.
