Με νωπή την εμπειρία της Ουγγαρίας και με τα κράτη-μέλη να φοβούνται τόσο οπισθοδρόμηση στο κράτος δικαίου, τη δημοκρατία και νέα βέτο όσο και απότομες οικονομικές επιπτώσεις από μια μεγαλύτερη Ένωση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει νέο πλαίσιο για τα κράτη που βρίσκονται σε πορεία ένταξης στην ΕΕ. Το νέο προτεινόμενο καθεστώς προβλέπει ρήτρες ασφαλείας που θα μπορούν να ισχύουν έως και 15 χρόνια μετά την προσχώρηση, δυνατότητα περιορισμού της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης και αναστολής δικαιωμάτων ψήφου στις σοβαρότερες περιπτώσεις, καθώς και περιορισμό των βέτο στα ενδιάμεσα στάδια των ενταξιακών διαπραγματεύσεων.
Σταδιακή ένταξη και επιταχυντής
Η πρόταση υιοθετήθηκε στο Στρασβούργο με, όπως δήλωσε η επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος, «ισχυρή στήριξη ολόκληρου του Κολεγίου των Επιτρόπων» και συνοδεύεται από ένα πιο φιλόδοξο μοντέλο σταδιακής ένταξης. Οι υποψήφιες χώρες που προχωρούν στις μεταρρυθμίσεις και ευθυγραμμίζονται στρατηγικά με την ΕΕ θα μπορούν να συμμετέχουν νωρίτερα σε τομείς όπως ενέργεια, μεταφορές, τεχνητή νοημοσύνη, ασφάλεια και άμυνα. Η Κος χαρακτήρισε τη σταδιακή ένταξη «επιταχυντή της διεύρυνσης» και όχι υποκατάστατο της πλήρους ένταξης.
Η Επιτροπή ξεχωρίζει ως πιο προχωρημένες τέσσερις υποψήφιες χώρες: Μαυροβούνιο, Αλβανία, Μολδαβία και Ουκρανία. Για αυτές θα παρουσιαστούν ενδεικτικοί οδικοί χάρτες με επόμενα βήματα, χρονοδιαγράμματα και συγκεκριμένα παραδοτέα, με την Κος να ξεκαθαρίζει ότι «δεν θα υπάρξουν παρακάμψεις».
Ρήτρα έως 15 χρόνια μετά την ένταξη
Η νέα θεσμική ρήτρα ασφαλείας θα αφορά σοβαρές παραβιάσεις των αξιών της ΕΕ και της αρχής της ειλικρινούς συνεργασίας. Στις σοβαρότερες περιπτώσεις θα μπορεί να φθάνει έως την αναστολή δικαιωμάτων ψήφου στο Συμβούλιο ή τη μείωση της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.
Η Κος υπογράμμισε πάντως ότι δεν δημιουργείται καθεστώς «δεύτερης κατηγορίας»: όλα τα κράτη-μέλη, παλαιά και νέα, θα έχουν ίσα δικαιώματα. Οι νέες ρήτρες θα λειτουργούν ως «ασφαλιστική δικλίδα» και θα ενεργοποιούνται μόνο εάν υπάρξουν σοβαρές παραβιάσεις.
Ο μηχανισμός θα συμπληρώνει το άρθρο 7, το σημερινό εργαλείο για σοβαρές παραβιάσεις των αξιών της ΕΕ, ενώ οι μελλοντικές Συνθήκες Προσχώρησης θα ενισχύουν και τις υπάρχουσες ρήτρες για οικονομία, εσωτερική αγορά και Δικαιοσύνη. Ως έσχατη λύση, πριν από την ένταξη, θα μπορεί ακόμη και να αναβάλλεται η προσχώρηση.
Ουκρανία: ειδική μεταχείριση στη γεωργία
Ιδιαίτερη θέση έχει η Ουκρανία. Η Επιτροπή θεωρεί ότι το μέγεθος, η δομή και η πολύ υψηλή παραγωγικότητα του αγροτικού της τομέα απαιτούν στοχευμένες ρυθμίσεις για ευαίσθητα προϊόντα, ώστε η ένταξη να μην επιβαρύνει τους Ευρωπαίους αγρότες. Παράλληλα, θέλει να βοηθήσει την Ουκρανία να ανακτήσει τις παραδοσιακές εξαγωγικές αγορές της σε τρίτες χώρες.
Μόνο οι ουκρανικές εκμεταλλεύσεις άνω των 1.000 εκταρίων καλύπτουν περισσότερα από 15 εκατ. εκτάρια, έκταση μεγαλύτερη από το σύνολο της χρησιμοποιούμενης γεωργικής γης της Πολωνίας. Η αξιολόγηση αυτή θα ληφθεί υπόψη όταν συζητηθεί το άνοιγμα της διαπραγματευτικής Ομάδας 5 για την Ουκρανία, κάτι που η Κομισιόν ελπίζει να ξεκινήσει μέσα στις επόμενες εβδομάδες.
Λιγότερα βέτο στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις
Η Κομισιόν προτείνει το άνοιγμα διαπραγματευτικών ομάδων κεφαλαίων και άλλες ενδιάμεσες αποφάσεις να λαμβάνονται με ειδική πλειοψηφία αντί ομοφωνίας, περιορίζοντας τη δυνατότητα ενός κράτους να μπλοκάρει την πορεία μιας υποψήφιας χώρας. Η τελική ένταξη θα εξακολουθεί να απαιτεί ομοφωνία.
Για περιορισμένο διάστημα μετά την ένταξη, ένα νέο κράτος θα μπορεί επίσης να δεσμεύεται ότι δεν θα εμποδίζει μελλοντικές διευρύνσεις λόγω διμερών διαφορών.
Στη συνέντευξη Τύπου, η Μάρτα Κος δήλωσε ότι η Κομισιόν θα εφαρμόσει πρώτα το νέο πλαίσιο ρητρών στην υπό προετοιμασία Συνθήκη Προσχώρησης του Μαυροβουνίου. Παράλληλα, καλεί Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και Ευρωκοινοβούλιο να προχωρήσουν τη συζήτηση για τις θεσμικές αλλαγές.
