Στις 13 Οκτωβρίου 1972, ένα αεροπλάνο με 45 επιβαίνοντες συντρίβεται στις χιονισμένες Άνδεις, στα σύνορα Αργεντινής και Χιλής. Ανάμεσά τους βρίσκονται νεαροί αθλητές της ομάδας ράγκμπι Old Christians Club από το Μοντεβιδέο της Ουρουγουάης, συγγενείς και φίλοι τους, που ταξιδεύουν προς το Σαντιάγο της Χιλής.
Από τους 45 ανθρώπους, μόνο 16 θα επέστρεφαν ζωντανοί. Θα χρειάζονταν 72 ημέρες μέσα σε ακραίο ψύχος, πείνα, τραυματισμούς, χιονοστιβάδες και απομόνωση μέχρι να έρθει η σωτηρία. Για να επιβιώσουν, πήραν μια απόφαση που τους στοίχειωσε: να τραφούν από τις σορούς των νεκρών συντρόφων τους.
Μια προσωπική συνάντηση στο Μοντεβιδέο
Το 2000 βρέθηκα στο Μοντεβιδέο της Ουρουγουάης και είχα την ευκαιρία να γνωρίσω έναν από τους επιζώντες της τραγωδίας. Το σπίτι του βρισκόταν δίπλα στην κατοικία του τότε Διπλωμάτη της Ελλάδας στην Ουρουγουάη.
Θυμάμαι έναν εξαιρετικά ευγενικό άνθρωπο, με τον οποίο συζητήσαμε για διάφορα θέματα. Όχι όμως για τις Άνδεις. Ο Έλληνας Διπλωμάτης με είχε προειδοποιήσει ότι ο γείτονάς του δεν μιλούσε ποτέ για όσα είχε ζήσει εκείνες τις 72 ημέρες. Μου συνέστησε να μην ανοίξω αυτή τη συζήτηση, ιδιαίτερα επειδή ο άνθρωπος γνώριζε ότι ήμουν δημοσιογράφος.
Σεβάστηκα απολύτως την επιθυμία του. Δεν του έκανα ούτε μία ερώτηση για την πτώση του αεροπλάνου, την πείνα, τους νεκρούς ή τον τρόπο με τον οποίο κατάφερε να επιβιώσει. Μιλήσαμε για οτιδήποτε άλλο. Ορισμένες φορές η μεγαλύτερη δημοσιογραφική ευαισθησία δεν βρίσκεται στην ερώτηση που κάνεις, αλλά σε εκείνη που επιλέγεις να μη θέσεις.
Το μοιραίο λάθος πάνω από τις Άνδεις
Το αεροσκάφος ήταν ένα δικινητήριο Fairchild FH-227D της Πολεμικής Αεροπορίας της Ουρουγουάης. Εξαιτίας των κακών καιρικών συνθηκών είχε διανυκτερεύσει στη Μεντόσα της Αργεντινής. Την επόμενη ημέρα απογειώθηκε για το Σαντιάγο. Κατά τη διέλευση των Άνδεων, το πλήρωμα εκτίμησε λανθασμένα τη θέση του και άρχισε την κάθοδο προτού περάσει με ασφάλεια τα βουνά.
Το αεροπλάνο χτύπησε σε ορεινό όγκο, έχασε τμήματα των πτερύγων και της ουράς του και η άτρακτος κατέληξε σε χιονισμένη πλαγιά, σε υψόμετρο περίπου 3.600 μέτρων. Δώδεκα άνθρωποι σκοτώθηκαν κατά τη συντριβή και άλλοι υπέκυψαν στα τραύματά τους τις επόμενες ημέρες.
Γιατί δεν μπορούσαν να ειδοποιήσουν τα αεροπλάνα;
Οι αρχές της Χιλής, της Αργεντινής και της Ουρουγουάης κινητοποιήθηκαν για τον εντοπισμό του αεροσκάφους. Αεροπλάνα έρευνας πέρασαν από την ευρύτερη περιοχή. Όμως η λευκή άτρακτος ήταν σχεδόν αδύνατον να ξεχωρίσει μέσα στο απέραντο χιόνι.
Οι επιζώντες προσπάθησαν να δημιουργήσουν οπτικά σήματα, αλλά δεν είχαν αποτελεσματικά μέσα σηματοδότησης. Ο ασύρματος του αεροσκάφους δεν μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να εκπέμψουν σήμα κινδύνου. Με ένα μικρό τρανζίστορ μπορούσαν να ακούν ειδήσεις, όχι όμως να ζητούν βοήθεια. Την όγδοη ημέρα άκουσαν ότι οι επίσημες έρευνες είχαν διακοπεί.
Η απόφαση που κανείς δεν ήθελε να πάρει
Οι λιγοστές προμήθειες εξαντλήθηκαν γρήγορα. Στις Άνδεις δεν υπήρχε βλάστηση ούτε ζώα για να κυνηγήσουν. Για νερό έλιωναν χιόνι. Μπροστά στο ενδεχόμενο να πεθάνουν όλοι, αποφάσισαν, ύστερα από έντονους ηθικούς και θρησκευτικούς προβληματισμούς, να χρησιμοποιήσουν ως τροφή τις σορούς των ανθρώπων που είχαν ήδη πεθάνει.
Δεν επρόκειτο για δολοφονίες με σκοπό την τροφή. Ήταν μια πράξη επιβίωσης σε συνθήκες όπου δεν υπήρχε άλλη διαθέσιμη πηγή διατροφής. Για τους βαθιά θρησκευόμενους νέους η απόφαση προκάλεσε τεράστια ψυχική οδύνη.
Η χιονοστιβάδα που σκότωσε άλλους οκτώ
Στις 29 Οκτωβρίου, ενώ οι επιζώντες κοιμούνταν μέσα στην κατεστραμμένη άτρακτο, μια χιονοστιβάδα καταπλάκωσε το αυτοσχέδιο καταφύγιό τους. Οκτώ ακόμη άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. Οι υπόλοιποι εγκλωβίστηκαν κάτω από το χιόνι και χρειάστηκε να παλέψουν για να ανοίξουν δίοδο προς την επιφάνεια.
Οι δύο νέοι που αποφάσισαν να διασχίσουν τα βουνά
Οι δύο πρωταγωνιστές της σωτηρίας ήταν ο Φερνάντο «Νάντο» Παράδο και ο Ρομπέρτο Κανέσα. Στις 12 Δεκεμβρίου ξεκίνησαν μαζί με τον Αντόνιο Βισιντίν. Ο τελευταίος επέστρεψε έπειτα από μερικές ημέρες, ώστε οι άλλοι δύο να έχουν περισσότερα τρόφιμα για τη συνέχεια.
Ο Παράδο και ο Κανέσα διέσχισαν εξαντλημένοι τις χιονισμένες οροσειρές χωρίς κατάλληλο ορειβατικό εξοπλισμό. Έπειτα από περίπου δέκα ημέρες πορείας συνάντησαν τον Χιλιανό κτηνοτρόφο Σέρχιο Καταλάν. Τους χώριζε ορμητικός ποταμός, αλλά κατάφεραν να του μεταφέρουν γραπτό μήνυμα. Εκείνος ειδοποίησε τις αρχές.
Στις 22 και 23 Δεκεμβρίου 1972, ελικόπτερα απομάκρυναν τους τελευταίους 14 ανθρώπους από το σημείο της συντριβής. Μαζί με τον Παράδο και τον Κανέσα, οι διασωθέντες ήταν συνολικά 16.
Από τις Άνδεις στον κινηματογράφο
Η ιστορία μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο το 1976 με την ταινία Survive! και ξανά το 1993 με το Alive, σε σκηνοθεσία Φρανκ Μάρσαλ και πρωταγωνιστή τον Ίθαν Χοκ στον ρόλο του Νάντο Παράδο. Η παραγωγή του 1993 πραγματοποιήθηκε στον Καναδά, στη Βρετανική Κολομβία, με ορεινά γυρίσματα και πρόσθετες εργασίες στην ευρύτερη περιοχή του Βανκούβερ. Ο πραγματικός Παράδο εργάστηκε ως τεχνικός σύμβουλος.
Το 2023 ακολούθησε η ισπανόφωνη ταινία Η κοινωνία του χιονιού, του Χουάν Αντόνιο Μπαγιόνα, με ιδιαίτερη έμφαση στη συλλογική εμπειρία και στη μνήμη των νεκρών. Απέσπασε δύο υποψηφιότητες για Όσκαρ.
Το γεγονός ότι ο Παράδο ήταν σύμβουλος του Alive συνδέεται με την προσωπική μου ανάμνηση από το Μοντεβιδέο. Δεν μπορώ, ωστόσο, να τον ταυτοποιήσω με τον άνθρωπο που γνώρισα τότε.
Η ιστορία που δεν τελείωσε με τη διάσωση
Ο Ρομπέρτο Κανέσα συνέχισε τις σπουδές του και έγινε παιδοκαρδιολόγος. Ο Νάντο Παράδο ακολούθησε επιχειρηματική δραστηριότητα και μίλησε δημόσια για την εμπειρία του. Οι επιζώντες δεν αντιμετώπισαν όλοι με τον ίδιο τρόπο το παρελθόν τους: κάποιοι έδωσαν συνεντεύξεις και έγραψαν βιβλία, άλλοι προτίμησαν τη σιωπή.
Αυτό ακριβώς μου θυμίζει τη συνάντηση στο Μοντεβιδέο. Για τον δημοσιογράφο, η ιστορία μπορεί να είναι ένα συγκλονιστικό θέμα. Για εκείνον που την έζησε, όμως, είναι ένα κομμάτι της ζωής του που δεν παύει να υπάρχει όταν σβήνουν οι κάμερες. Οι 16 επιζώντες δεν νίκησαν απλώς το κρύο και την πείνα. Κατάφεραν να κρατήσουν ζωντανή την ελπίδα ακόμη και όταν ο υπόλοιπος κόσμος τούς είχε θεωρήσει νεκρούς.
