Η μαγυαρική γλώσσα, που ομιλείται στην Ουγγαρία, θεωρείται μία από τις δυσκολότερες ευρωπαϊκές γλώσσες για εκμάθηση. Σύμφωνα με το Αμερικανικό Ινστιτούτο Ξένων Υπηρεσιών (FSI), κατατάσσεται στη δεύτερη υψηλότερη βαθμίδα δυσκολίας, συνοδευόμενη από την επισήμανση ότι είναι «συνήθως πιο απαιτητική από άλλες γλώσσες της ίδιας κατηγορίας».
Η φωνηεντική αρμονία, η διάκριση οριστικής και αόριστης ρηματικής κλίσης και οι δεκαοκτώ γραμματικές πτώσεις συνθέτουν ένα γλωσσικό σύστημα που δοκιμάζει ακόμη και τους πιο επίμονους μαθητές.
Η ανταμοιβή, ωστόσο, είναι σημαντική: η δυνατότητα ανάγνωσης κορυφαίων συγγραφέων, όπως οι Νομπελίστες Ίμρε Κέρτες και Λάσλο Κρασναχορκάι, στο πρωτότυπο. Υπάρχει όμως ένα ουγγρικό κείμενο για το οποίο ακόμη και η πλήρης κατάκτηση της γλώσσας αποδεικνύεται άχρηστη: ο Κώδικας του Ρόχοντς.
Ένα βιβλίο χωρίς γλώσσα
Ο Κώδικας Ρόχοντς (ουγγρικά: Rohonci kódex) είναι ένα εικονογραφημένο χειρόγραφο άγνωστου συγγραφέα, γραμμένο σε άγνωστη γλώσσα και με άγνωστο σύστημα γραφής. Εμφανίστηκε στην Ουγγαρία στις αρχές του 19ου αιώνα και μέχρι σήμερα παραμένει αδιάβαστος.
Για την ιστορία του πριν από το 1838 ελάχιστα είναι γνωστά. Εκείνη τη χρονιά δωρίστηκε στην Ουγγρική Ακαδημία Επιστημών από τον κόμη Γκούσταβ Μπάτθαγιανι, μαζί με ολόκληρη τη βιβλιοθήκη του. Όπως γράφει ο Garry Shaw στην The Art Newspaper, πρόκειται για έναν τόμο 448 σελίδων, με εικονογραφήσεις κυρίως βιβλικών θεμάτων και κείμενο γραμμένο με περίπου 150 έως 700 διαφορετικά σύμβολα, ανάλογα με τον τρόπο καταμέτρησης.
Ο «ουγγρικός Βόινιτς»
Ο Κώδικας του Ρόχοντς συχνά συγκρίνεται με το περίφημο Χειρόγραφο Βόινιτς, ένα από τα πιο αινιγματικά βιβλία στην ιστορία. Οι θεωρίες για τη γλώσσα του ποικίλλουν: από παλαιά ουγγρικά και σανσκριτικά έως τη χρήση ενός συλλαβικού ή λογογραφικού συστήματος, παρόμοιου με τα κινεζικά ιδεογράμματα — ή ακόμη και μια εντελώς επινοημένη γλώσσα.
Μία μελέτη της δεκαετίας του 1970 κατέληξε σε ένα εντυπωσιακό συμπέρασμα: όποια κι αν είναι η γλώσσα του κώδικα, δεν εμφανίζει ίχνη πτωτικών καταλήξεων. Για τους γλωσσολόγους αυτό αποτελεί σοβαρό πρόβλημα· για όσους έχουν παλέψει με τις πτώσεις της μαγυαρικής, σχεδόν ανακούφιση.
Θρησκείες που συνυπάρχουν στο χαρτί
Οι 87 εικονογραφήσεις του κώδικα είναι απλές, σχεδόν παιδικές, αλλά εξαιρετικά αποκαλυπτικές. Απεικονίζουν θρησκευτικές, λαϊκές και στρατιωτικές σκηνές, μέσα σε ένα περιβάλλον όπου συνυπάρχουν χριστιανικά, παγανιστικά και μουσουλμανικά σύμβολα. Σταυροί, ημισέληνοι και σύμβολα του ήλιου ή της σβάστικας εμφανίζονται δίπλα-δίπλα, υποδηλώνοντας έναν κόσμο θρησκευτικού συγκρητισμού.
Η γραφή φαίνεται να ακολουθεί κατεύθυνση από δεξιά προς τα αριστερά, γεγονός που ενισχύει τις θεωρίες περί μη ευρωπαϊκής επιρροής ή τεχνητού συστήματος.
Πλαστογραφία ή αυθεντικό μυστήριο;
Ήδη από το 1866, ο Ούγγρος ιστορικός Κάρολος Σζάσμπο υποστήριξε ότι ο κώδικας είναι πλαστογραφία, έργο του διαβόητου Σάμιουελ Λιτερατί Νέμες, ενός 19ου αιώνα αρχαιολόγου και γνωστού παραχαράκτη ιστορικών τεκμηρίων. Η άποψη αυτή κυριάρχησε για δεκαετίες στην ουγγρική επιστημονική κοινότητα, αν και δεν υπάρχουν άμεσα στοιχεία που να συνδέουν τον Νέμες με τον κώδικα.
Παράλληλα, το χαρτί στο οποίο είναι γραμμένο το χειρόγραφο φαίνεται να είναι βενετσιάνικης προέλευσης, κατασκευασμένο τη δεκαετία του 1530. Αυτό όμως δεν λύνει το μυστήριο, καθώς το κείμενο μπορεί να έχει μεταγραφεί αργότερα ή να βασίζεται σε παλαιότερη πηγή. Ορισμένοι ερευνητές τοποθετούν τη δημιουργία του στον 16ο ή 17ο αιώνα.
Αιώνες μελετών, καμία απάντηση
Από τον 19ο αιώνα μέχρι σήμερα, ο Κώδικας του Ρόχοντς έχει μελετηθεί από ακαδημαϊκούς, παλαιογράφους, ιστορικούς και ερασιτέχνες κρυπτογράφους. Ανάμεσά τους και γνωστά ονόματα, όπως ο ζωγράφος Μιχαήλ Μουνκάσκι, που μετέφερε το χειρόγραφο στο Παρίσι τη δεκαετία του 1890 για προσωπική μελέτη.
Καμία όμως προσπάθεια δεν έχει οδηγήσει σε μια ευρέως αποδεκτή μετάφραση ή ερμηνεία.
Τεχνητή νοημοσύνη: η τελευταία ελπίδα;
Στον 21ο αιώνα, το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον και στην τεχνητή νοημοσύνη, η οποία έχει ήδη χρησιμοποιηθεί σε ανάλογες προσπάθειες αποκρυπτογράφησης. Το 2015, ειδικοί του Πανεπιστημίου του Αμβούργου επανασάρωσαν τον κώδικα, αν και δημοσιεύθηκαν μόνο οκτώ σελίδες υψηλής ανάλυσης.
Ολόκληρο το χειρόγραφο φυλάσσεται σήμερα στη Βιβλιοθήκη της Ουγγρικής Ακαδημίας Επιστημών, όπου η πρόσβαση επιτρέπεται μόνο με ειδική άδεια.
Ένα μυστήριο που επιμένει
Δύο αιώνες μετά την επανεμφάνισή του, ο Κώδικας του Ρόχοντς παραμένει ένα από τα πιο επίμονα αινίγματα της ευρωπαϊκής γραπτής παράδοσης. Πλαστογραφία, χαμένη γλώσσα ή περίτεχνη φάρσα; Μέχρι να βρεθεί το κλειδί, το βιβλίο αυτό θα συνεχίσει να προκαλεί, να διχάζει και να υπενθυμίζει ότι —ακόμη και στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης— ορισμένα κείμενα αρνούνται πεισματικά να μιλήσουν.
Κατέβασε αυτό το PDF σκαναρίσματος του Κώδικα του Ρόχοντς
