Την ανάγκη η Ευρώπη να αποκτήσει ρόλο «αρχιτέκτονα» σε μια μελλοντική ειρήνευση στην Ουκρανία ανέδειξε η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν μετά το τέλος της Συνόδου Κορυφής των Βρυξελλών, δίνοντας πλήρη πολιτική κάλυψη στον διπλωματικό δίαυλο επικοινωνίας που άνοιξε με τη Μόσχα ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα.
«Η Ουκρανία θέλει ειρήνη και η Ευρώπη θέλει ειρήνη. Ο μόνος που επιλέγει σταθερά τη βία είναι η Ρωσία», δήλωσε η φον ντερ Λάιεν. «Ολόκληρη η ήπειρός μας βρίσκεται σε κίνδυνο. Και γι’ αυτό η Ευρώπη πρέπει να είναι ένας από τους αρχιτέκτονες μιας δίκαιης και διαρκούς ειρήνης», πρόσθεσε, επαναλαμβάνοντας ότι «η Ουκρανία βρίσκεται στη θέση του οδηγού» και ότι η ΕΕ στέκεται στο πλευρό της.
Η Πρόεδρος της Επιτροπής εκτίμησε ότι «αργά ή γρήγορα» η Ρωσία θα αναγκαστεί να προσέλθει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, κυρίως λόγω της πίεσης των ευρωπαϊκών κυρώσεων, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για «ένα ενωμένο ευρωπαϊκό μήνυμα προς τον Πρόεδρο Πούτιν». Επιβεβαίωσε ότι θα συνεχίσει να συνεργάζεται στενά με τον Αντόνιο Κόστα και τον Ουκρανό Πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι για τον σκοπό αυτό.
Παράλληλα, οριοθέτησε τους ρόλους εντός της Ένωσης: ο Κόστα, όπως είπε, «εκπροσωπεί τα 27 κράτη-μέλη», ενώ τα εργαλεία ισχύος της ΕΕ —από τις κυρώσεις και τα ακινητοποιημένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία μέχρι την ενέργεια και την αμυντική βιομηχανία— παραμένουν στο πεδίο της Επιτροπής. «Από την πρώτη μέρα δουλεύουμε άριστα μαζί. Και αυτό θα συνεχιστεί», σημείωσε.
Κόστα: «Δεν εξαρτόμαστε από άλλους για να ερμηνεύουμε τα ρωσικά μηνύματα»
Από την πλευρά του, ο Αντόνιο Κόστα υπερασπίστηκε ανοιχτά την πρωτοβουλία του, η οποία είχε προκαλέσει αναταράξεις σε αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες που δεν είχαν ενημερωθεί εκ των προτέρων. Ξεκαθάρισε καταρχάς ότι η Ένωση «δεν είναι, και δεν προτίθεται να είναι, διαμεσολαβητής», αναφερόμενος σε μια ενδεχόμενη διαδικασία τερματισμού του πολέμου. «Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται στο πλευρό της Ουκρανίας. Ήμασταν με την Ουκρανία κατά τη διάρκεια του πολέμου και θα είμαστε με την Ουκρανία και μετά τον πόλεμο», τόνισε.
Κληθείς να εξηγήσει το «γιατί τώρα», τη στιγμή που —σύμφωνα με τους επικριτές— η Ευρώπη οφείλει να ασκεί πίεση και όχι να ανοίγει διαύλους, ο Κόστα αντέταξε ότι τα δύο δεν αναιρούνται. Υπενθύμισε ότι η Ένωση μόλις ενέκρινε το 20ό πακέτο κυρώσεων, την ανανέωση των κυρώσεων για 12 μήνες αντί για έξι και ετοιμάζει το 21ο πακέτο, καθώς και το δάνειο 90 δισ. ευρώ προς το Κίεβο. «Είναι ακριβώς επειδή χρειάζεται να στηρίξουμε την Ουκρανία και με διπλωματικά μέσα, που χρειαζόμαστε έναν απευθείας δίαυλο με τη Ρωσία», υποστήριξε, σημειώνοντας ότι δεν υπάρχουν «αξιόπιστες ενδείξεις» πως η Μόσχα επιθυμεί σοβαρές διαπραγματεύσεις προς το παρόν.
«Αυτό που κάνω μέσω του γραφείου μου είναι να δημιουργήσω έναν διπλωματικό δίαυλο, επειδή δεν μπορούμε να εξαρτόμαστε μόνο από άλλους για να ερμηνεύουν τα ρωσικά μηνύματα. Πρέπει να είμαστε σε θέση να μεταφέρουμε απευθείας στη Ρωσία τα δικά μας μηνύματα», ανέφερε.
Ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου επέμεινε ότι η πρωτοβουλία του δεν υποκαθιστά κανέναν: «Μόνο ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει τη νομιμοποίηση να διαπραγματεύεται εκ μέρους της Ουκρανίας». Διέκρινε ότι ο «συνασπισμός των προθύμων» έχει ρόλο στις εγγυήσεις ασφαλείας, αλλά τα συμφέροντα της ίδιας της Ένωσης μπορούν να εκπροσωπηθούν μόνο από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, «βάσει των Συνθηκών, που είναι απολύτως σαφείς». Διαβεβαίωσε δε ότι συνεργάζεται στενά με τη φον ντερ Λάιεν: «Η Ούρσουλα και εγώ εργαζόμαστε πάντα ως ομάδα».
Παρά τις αρχικές αντιδράσεις που προκάλεσαν οι επαφές του γραφείου Κόστα με το Κρεμλίνο, η συζήτηση στη Σύνοδο Κορυφής κατέληξε τελικά σε μια επίδειξη θεσμικής ενότητας. Σύμφωνα με ευρωπαίο αξιωματούχο, αρκετοί ηγέτες υπογράμμισαν κατά τη συζήτηση ότι, βάσει των Συνθηκών, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου αποτελεί τον «φυσικό εκπρόσωπο» των συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μια αναφορά που διπλωματικές πηγές ερμήνευσαν ως έμμεση πολιτική στήριξη προς τον Αντόνιο Κόστα.
Στο ίδιο πνεύμα κινήθηκαν δημόσια τόσο ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν όσο και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης. Ο Μακρόν, αν και φέρεται ότι ήταν α πό τους πρώτους π ου είχαν αντιδράσει μαζί με τον Μερτς, σήμερα δήλωσε ότι έχει «πλήρη εμπιστοσύνη» στον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και υπογράμμισε ότι, όταν έρθει η ώρα των διαπραγματεύσεων, «οι Ευρωπαίοι πρέπει να βρίσκονται γύρω από το τραπέζι». Από την πλευρά του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης σημείωσε ότι μόνο ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου μπορεί να εκπροσωπήσει συλλογικά τους «27» σε ενδεχόμενες επαφές με τη Μόσχα. Έτσι, παρά τις διαφορετικές προσεγγίσεις που εξακολουθούν να υπάρχουν ως προς το πότε θα πρέπει να ανοίξει μια πραγματική διαπραγμάτευση με τη Ρωσία, η πλειονότητα των ηγετών εμφανίστηκε να συντάσσεται με την άποψη ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να προετοιμάζεται από τώρα για τη στιγμή που θα κληθεί να υπερασπιστεί τα δικά της συμφέροντα σε ένα μελλοντικό τραπέζι συνομιλιών.
