Η Νιγηρία δεν είναι μια απλή αφρικανική χώρα. Την έχω επισκεφθεί τρεις φορές. από την πρωτεύουσα μέχρι το Λάγος όπου ευημερεί ο ελληνισμός. Με ισχυρή επιχειρηματικότητα. Είναι γίγαντας πληθυσμιακός, οικονομικός, ενεργειακός, αλλά ταυτόχρονα κράτος που ζει διαρκώς με τον εφιάλτη της διαφθοράς, της βίας, των απαγωγών, της τρομοκρατίας και των θεσμικών σκιών. Και μέσα σε αυτό το σκηνικό, ένα σκάνδαλο σχεδόν απίστευτο έρχεται να δείξει πόσο βαθιά μπορεί να φτάσει η κρατική διάβρωση. Μια δήθεν κυβερνητική υπηρεσία, με προεδρική «βιτρίνα», φέρεται να εμφανίστηκε μέσα στον κρατικό μηχανισμό, να απέκτησε γραφεία, λογαριασμούς και να εγγραφεί στον προϋπολογισμό με κονδύλι περίπου 1,3 δισ. νάιρα, δηλαδή περίπου 944.000 έως 950.000 δολάρια. (Africanews)
Η διεύθυνση-φάντασμα κάτω από τη μύτη του προέδρου
Η υπόθεση αφορά το λεγόμενο Presidential Foreign Intervention Promotion Council, έναν φορέα που, σύμφωνα με την προεδρία της Νιγηρίας, δεν έχει συσταθεί ποτέ νόμιμα. Παρ’ όλα αυτά, σύμφωνα με τα διεθνή ρεπορτάζ, η «υπηρεσία» εμφανίστηκε να λειτουργεί με επίσημη εικόνα, να χρησιμοποιεί έγγραφα που φέρονται ως πλαστά και να διεκδικεί θεσμική αναγνώριση, ακόμη και διευκολύνσεις για θεωρήσεις εισόδου. Ο πρόεδρος Μπόλα Τινούμπου έδωσε εντολή στην αντικαρκινική υπηρεσία ICPC να ολοκληρώσει έρευνα μέσα σε 30 ημέρες. (Africanews)
Η προεδρία υποστηρίζει ότι δεν εκταμιεύθηκαν δημόσια χρήματα, ενώ άλλα δημοσιεύματα μιλούν για υπόθεση που είχε ήδη φτάσει σε επίπεδο κρατικής χρηματοδότησης. Αυτή ακριβώς είναι και η ουσία του σκανδάλου: ακόμη κι αν δεν έχει αποδειχθεί τελική πληρωμή, το ερώτημα παραμένει εκκωφαντικό. Πώς είναι δυνατόν ένας ανύπαρκτος φορέας να αποκτά τέτοια εικόνα νομιμότητας μέσα στον ίδιο τον κρατικό πυρήνα;
Μια χώρα με δημοκρατία, αλλά και βαριές θεσμικές πληγές
Η Νιγηρία έχει εκλογές, κόμματα, κοινοβούλιο και πολιτική ζωή. Δεν είναι όμως υπόδειγμα θεσμικής δημοκρατίας. Η Freedom House την κατατάσσει ως «μερικώς ελεύθερη», με βαθμολογία 44 στα 100, επισημαίνοντας προβλήματα στις εκλογικές διαδικασίες, διαφθορά, αυθαιρεσίες των δυνάμεων ασφαλείας και απειλές κατά πολιτικών και ατομικών δικαιωμάτων. (Freedom House)
Στον Δείκτη Αντίληψης Διαφθοράς της Transparency International, η Νιγηρία έχει βαθμολογία 26/100 και βρίσκεται στην 142η θέση μεταξύ 182 χωρών. Δεν είναι λοιπόν περίεργο ότι μια τέτοια ιστορία προκαλεί πολιτική έκρηξη. Είναι όμως αποκαλυπτικό ότι η έκρηξη γίνεται όχι στην περιφέρεια, αλλά δίπλα στην κορυφή της εξουσίας. (Transparency.org)
Βορράς, Ανατολή, Σαχέλ και η μόνιμη πληγή της ασφάλειας
Την ίδια ώρα, η χώρα αντιμετωπίζει πραγματικούς κινδύνους ασφαλείας. Στον βορρά και βορειοανατολικά δρουν ή έχουν δράσει οργανώσεις όπως η Boko Haram και το Ισλαμικό Κράτος στη Δυτική Αφρική, ενώ στα βορειοδυτικά και σε κεντρικές πολιτείες η βία των συμμοριών, οι συγκρούσεις κοινοτήτων, οι απαγωγές και η ληστεία στους δρόμους παραμένουν καθημερινός εφιάλτης. Το αμερικανικό State Department προειδοποιεί για τρομοκρατία, έγκλημα, απαγωγές και ένοπλες συμμορίες σε πολλές περιοχές της Νιγηρίας, ενώ σημειώνει ότι η βία στα βορειοανατολικά έχει εκτοπίσει περίπου 2 εκατομμύρια ανθρώπους. (Ταξίδια και Υποθέσεις Εξωτερικών)
Αυτό κάνει ακόμη πιο βαρύ το πολιτικό ερώτημα. Όταν ένα κράτος έχει να αντιμετωπίσει τρομοκρατία, φτώχεια, πληθωρισμό, απαγωγές και θεσμική αδυναμία, κάθε δολάριο δημόσιου χρήματος είναι κρίσιμο. Και κάθε «τρύπα» στο σύστημα δεν είναι απλώς λογιστικό λάθος. Είναι πολιτική αδυναμία.
Το Λάγος και ο ελληνισμός της Νιγηρίας
Υπάρχει όμως και μια άλλη Νιγηρία: η Νιγηρία του Λάγος, της επιχειρηματικότητας, της ελληνικής και ελληνοκυπριακής παρουσίας, των μεγάλων εμπορικών οικογενειών. Σύμφωνα με το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών, η ελληνική κοινότητα στη Νιγηρία αριθμεί περίπου 300 άτομα, κυρίως στο Λάγος, όπου λειτουργεί και ορθόδοξη επισκοπή. (Υπουργείο Εξωτερικών)
Εκεί άφησε βαθύ αποτύπωμα ο Αναστάσιος Γ. Λεβέντης, ο ελληνοκύπριος επιχειρηματίας που ίδρυσε την A.G. Leventis. Η ίδια η εταιρεία αναφέρει ότι η ιστορία της ξεκινά από το 1937 και ότι εξελίχθηκε σε όμιλο με δραστηριότητες σε ακίνητα, λιανεμπόριο, logistics, φορτηγά, συναρμολόγηση οχημάτων και άλλους τομείς. (agleventis.com)
Από αυτή τη μεγάλη επιχειρηματική διαδρομή περνά και η ιστορία της Nigerian Bottling Company, που ιδρύθηκε το 1951 από την A.G. Leventis και εξελίχθηκε σε βασικό εταίρο της Coca-Cola στη Νιγηρία. Αργότερα, το 1981, η διαδρομή συνδέθηκε και με την απόκτηση του ελληνικού franchise εμφιάλωσης, για να προκύψει τελικά η Coca-Cola HBC το 2001. (CCH Nigeria)
Στα ονόματα που συνδέονται ιστορικά με τον ελληνισμό της Νιγηρίας περιλαμβάνονται επίσης η οικογένεια Δαβίδ, με τον Γιώργο Α. Δαβίδ και τον Χάρη Δαβίδ να συνδέονται με Coca-Cola HBC, Frigoglass, A.G. Leventis και άλλες επιχειρηματικές δραστηριότητες, ο John Basil Mandilas της Mandilas Group, ο George S. Coumantaros της Flour Mills of Nigeria και ο George Zochonis, συνιδρυτής της Paterson Zochonis, της μετέπειτα PZ Cussons. (Cyprus Seeds)
Στο ίδιο πλέγμα του ελληνικού επιχειρηματικού αποτυπώματος στη Νιγηρία συναντά κανείς και το όνομα του Ιωάννη, ή Yiannis, Katsaounis. Η Flour Mills of Nigeria τον εμφανίζει επί σειρά δεκαετιών ως μη εκτελεστικό μέλος του διοικητικού της συμβουλίου, από τον Σεπτέμβριο του 1993, σε έναν όμιλο άρρηκτα συνδεδεμένο με την οικογένεια Κουμάνταρου. Γενεαλογικές αναφορές τον συνδέουν και οικογενειακά με τους Κουμάνταρους, μέσω της Flora Katsaounis, το γένος Coumantaros. Ανεξάρτητα από τις λεπτομέρειες της οικογενειακής διαδρομής, το βέβαιο είναι ότι το Λάγος υπήρξε για δεκαετίες χώρος ισχυρής ελληνικής και ελληνοκυπριακής επιχειρηματικής παρουσίας, από τους Λεβέντηδες και τους Δαβίδ έως τους Κουμάνταρους και τους ανθρώπους που κινήθηκαν γύρω από αυτούς τους μεγάλους ομίλους.
Το πραγματικό ερώτημα
Το σκάνδαλο της υπηρεσίας-φάντασμα δεν είναι απλώς μια ιστορία διαφθοράς. Είναι ακτινογραφία ενός κράτους που προσπαθεί να εμφανιστεί ισχυρό, αλλά συχνά προδίδεται από τις ίδιες τις χαραμάδες του. Μια χώρα τεράστιων δυνατοτήτων, με οικονομικό βάρος, ενεργειακό πλούτο, επιχειρηματική παράδοση και σημαντική ελληνική παρουσία, αλλά και με μηχανισμούς που επιτρέπουν σε κάποιον να φορέσει την προβιά της εξουσίας και να κινηθεί σχεδόν ως κρατικός αξιωματούχος.
Και εδώ βρίσκεται το πολιτικό καρφί: δεν είναι μόνο ποιος έστησε την υπηρεσία-φάντασμα. Είναι ποιοι δεν την είδαν, ποιοι την ανέχθηκαν, ποιοι την υπέγραψαν, ποιοι της άνοιξαν πόρτες και πόσο βαθιά πρέπει να ψάξει η Νιγηρία για να βρει όχι μόνο τον απατεώνα, αλλά και το σύστημα που του επέτρεψε να περάσει.
