Πόσες φορές δεν έχουμε προσπαθήσει να ολοκληρώσουμε μία απλή διαδικασία στο κινητό ή στον υπολογιστή και έχουμε βρεθεί μπροστά σε έναν λαβύρινθο από κωδικούς, παράθυρα, επιβεβαιώσεις και ακατανόητες οδηγίες;
Πόσοι ηλικιωμένοι δεν αναγκάζονται να ζητήσουν βοήθεια από τα παιδιά ή τα εγγόνια τους για να κλείσουν ένα ιατρικό ραντεβού, να πληρώσουν έναν λογαριασμό ή να εκδώσουν ένα πιστοποιητικό;
Και πόσες φορές μία εφαρμογή που σχεδιάστηκε υποτίθεται για να μας εξυπηρετεί καταλήγει να μας δυσκολεύει περισσότερο από την παλιά διαδικασία;
Αυτά τα καθημερινά προβλήματα βρίσκονται στο επίκεντρο της Παγκόσμιας Ημέρας Ευχρηστίας, World Usability Day, που γιορτάζεται φέτος στις 12 Νοεμβρίου.
Μία ημέρα αφιερωμένη σε μία απλή αλλά θεμελιώδη αρχή: η τεχνολογία πρέπει να προσαρμόζεται στις ανάγκες του ανθρώπου και όχι ο άνθρωπος στις απαιτήσεις της τεχνολογίας.
Τι είναι η ευχρηστία και γιατί μας αφορά όλους
Η ευχρηστία δεν είναι απλώς ένα τεχνικό χαρακτηριστικό των υπολογιστών.
Είναι η δυνατότητα ενός ανθρώπου να χρησιμοποιεί ένα προϊόν, μία υπηρεσία ή ένα σύστημα εύκολα, αποτελεσματικά και χωρίς περιττή ταλαιπωρία.
Μία ιστοσελίδα θεωρείται εύχρηστη όταν ο επισκέπτης βρίσκει γρήγορα αυτό που αναζητά.
Μία τραπεζική εφαρμογή είναι εύχρηστη όταν ο πελάτης μπορεί να πραγματοποιήσει μία συναλλαγή χωρίς να φοβάται ότι θα κάνει λάθος.
Μία δημόσια υπηρεσία είναι πραγματικά ψηφιακή όταν ο πολίτης μπορεί να ολοκληρώσει τη διαδικασία μόνος του, χωρίς να χρειάζεται κάποιον ειδικό να του εξηγήσει τα βήματα.
Η έννοια επεκτείνεται πολύ πέρα από την πληροφορική. Αφορά τα ιατρικά μηχανήματα, τα μέσα μεταφοράς, τις οικιακές συσκευές, ακόμη και τις οδηγίες χρήσης ενός φαρμάκου.
Μία παγκόσμια πρωτοβουλία που ξεκίνησε το 2005
Η Παγκόσμια Ημέρα Ευχρηστίας δημιουργήθηκε το 2005, με πρωτοβουλία επαγγελματιών του σχεδιασμού και της εμπειρίας χρήστη.
Έκτοτε πραγματοποιούνται εκδηλώσεις, συνέδρια και εκπαιδευτικές δράσεις σε πολλές χώρες, με τη συμμετοχή επιστημόνων, σχεδιαστών, επιχειρήσεων, πανεπιστημίων και δημόσιων οργανισμών.
Κάθε χρόνο επιλέγεται μία διαφορετική θεματική ενότητα.
Για το 2026, το κεντρικό θέμα είναι «Σχεδιάζοντας ένα βιώσιμο μέλλον με ηθική τεχνητή νοημοσύνη».
Η επιλογή αυτή αντανακλά τη μεγάλη αλλαγή που προκαλεί η τεχνητή νοημοσύνη στην καθημερινότητα.
Το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο πόσο έξυπνα μπορούν να γίνουν τα ψηφιακά συστήματα, αλλά και πόσο δίκαια, ασφαλή, κατανοητά και προσβάσιμα μπορούν να παραμείνουν.
Ελλάδα: Το 89,2% χρησιμοποιεί το Διαδίκτυο
Η ελληνική πραγματικότητα παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Σύμφωνα με την Ελληνική Στατιστική Αρχή, το 2025 το 89,2% των ατόμων ηλικίας 16 έως 74 ετών είχε χρησιμοποιήσει το Διαδίκτυο κατά την περίοδο αναφοράς της έρευνας.
Το αντίστοιχο ποσοστό το 2015 ήταν 66,8%.
Μέσα σε μία δεκαετία σημειώθηκε αύξηση 22,4 ποσοστιαίων μονάδων.
Παράλληλα, το 88,7% των ελληνικών νοικοκυριών με τουλάχιστον ένα μέλος ηλικίας 16 έως 74 ετών διέθετε πρόσβαση στο Διαδίκτυο από την κατοικία του.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η ψηφιακή τεχνολογία έχει πλέον ενσωματωθεί στην καθημερινότητα της μεγάλης πλειονότητας των Ελλήνων.
Ωστόσο, η πρόσβαση στο Διαδίκτυο δεν σημαίνει αυτομάτως ότι όλοι μπορούν να χρησιμοποιήσουν με ευκολία τις υπηρεσίες που προσφέρονται.
Το μεγάλο ελληνικό πρόβλημα: Οι ψηφιακές δεξιότητες
Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat για το 2025, μόλις το 51% των Ελλήνων ηλικίας 16 έως 74 ετών διέθετε τουλάχιστον βασικές συνολικές ψηφιακές δεξιότητες.
Ο ευρωπαϊκός μέσος όρος ήταν 60%.
Η Ελλάδα υπολειπόταν, επομένως, κατά εννέα ποσοστιαίες μονάδες.
Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η απόσταση από τον ευρωπαϊκό στόχο του 80% έως το 2030.
Η διαφορά της Ελλάδας από αυτόν τον στόχο φτάνει τις 29 ποσοστιαίες μονάδες.
Πρόκειται για ένα σοβαρό πρόβλημα, επειδή η μετάβαση στις ψηφιακές υπηρεσίες προχωρά ταχύτερα από την εκπαίδευση σημαντικού μέρους του πληθυσμού.
Μία κοινωνία δεν γίνεται ψηφιακά ώριμη μόνο επειδή διαθέτει γρήγορο Διαδίκτυο ή πολλές ηλεκτρονικές εφαρμογές.
Χρειάζεται οι πολίτες να μπορούν να αξιοποιούν αυτές τις δυνατότητες με ασφάλεια και αυτονομία.
Ηλικιωμένοι και ψηφιακός αποκλεισμός
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο στις μεγαλύτερες ηλικίες.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με τη Eurostat, μόλις το 33% των ατόμων ηλικίας 65 έως 74 ετών διέθετε τουλάχιστον βασικές ψηφιακές δεξιότητες το 2025.
Αντίθετα, στις νεότερες ηλικιακές ομάδες το ποσοστό πλησίαζε το 75%.
Η ηλικιακή αυτή διαφορά δεν σημαίνει ότι οι μεγαλύτεροι άνθρωποι δεν μπορούν να μάθουν.
Σημαίνει ότι χρειάζονται διαφορετικές εκπαιδευτικές προσεγγίσεις και, κυρίως, εφαρμογές που δεν προϋποθέτουν εξοικείωση δεκαετιών με τους υπολογιστές.
Στην Ελλάδα, όπου ο πληθυσμός γερνά και πολλές καθημερινές διαδικασίες μεταφέρονται στο Διαδίκτυο, η ευχρηστία αποκτά ιδιαίτερη κοινωνική σημασία.
Η ηλεκτρονική συνταγογράφηση, οι τραπεζικές συναλλαγές, οι ασφαλιστικές υπηρεσίες και τα ιατρικά ραντεβού πρέπει να είναι προσβάσιμα και σε έναν άνθρωπο 75 ή 80 ετών.
Διαφορετικά, η ψηφιακή πρόοδος κινδυνεύει να δημιουργήσει μία νέα μορφή κοινωνικής ανισότητας.
Gov.gr: Μία μεγάλη αλλαγή, αλλά όχι το τέλος της διαδρομής
Η δημιουργία του gov.gr αποτέλεσε σημαντικό βήμα για τον ψηφιακό μετασχηματισμό της ελληνικής δημόσιας διοίκησης.
Διαδικασίες που άλλοτε απαιτούσαν μετακινήσεις, αναμονή σε ουρές και επισκέψεις σε διαφορετικές υπηρεσίες μπορούν πλέον να ολοκληρωθούν ηλεκτρονικά.
Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, το 72% των ατόμων ηλικίας 16 έως 74 ετών που είχαν χρησιμοποιήσει το Διαδίκτυο κατά την περίοδο αναφοράς αξιοποίησε υπηρεσίες ηλεκτρονικής διακυβέρνησης το 2025.
Επιπλέον, το 66,9% έλαβε επίσημα έγγραφα στον προσωπικό του ηλεκτρονικό λογαριασμό.
Τα ποσοστά αυτά δείχνουν τη μεγάλη διείσδυση των ηλεκτρονικών δημόσιων υπηρεσιών.
Όμως η ευχρηστία δεν μετριέται μόνο από τον αριθμό των διαθέσιμων διαδικασιών.
Μετριέται και από τον χρόνο που χρειάζεται ο πολίτης, από τα λάθη που μπορεί να κάνει και από το αν μπορεί να ολοκληρώσει μία διαδικασία χωρίς εξωτερική βοήθεια.
Μία δημόσια υπηρεσία μπορεί να είναι πλήρως ψηφιοποιημένη και ταυτόχρονα δύσχρηστη για ένα σημαντικό τμήμα του πληθυσμού.
Άτομα με αναπηρία: Η προσβασιμότητα είναι δικαίωμα
Για εκατομμύρια ανθρώπους με αναπηρία, η ευχρηστία αποτελεί προϋπόθεση ισότιμης συμμετοχής στην κοινωνία.
Ένας άνθρωπος με προβλήματα όρασης πρέπει να μπορεί να χρησιμοποιεί μία ιστοσελίδα με πρόγραμμα ανάγνωσης οθόνης.
Ένα άτομο με κινητική αναπηρία πρέπει να μπορεί να ολοκληρώνει διαδικασίες χωρίς να απαιτούνται πολύπλοκοι χειρισμοί.
Ένας άνθρωπος με προβλήματα ακοής χρειάζεται υπότιτλους και κατάλληλες εναλλακτικές μορφές επικοινωνίας.
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία για την ψηφιακή προσβασιμότητα και η Ευρωπαϊκή Πράξη Προσβασιμότητας έχουν ενισχύσει τις υποχρεώσεις δημόσιων οργανισμών και επιχειρήσεων.
Από τις 28 Ιουνίου 2025 εφαρμόζονται βασικές απαιτήσεις της Ευρωπαϊκής Πράξης Προσβασιμότητας σε συγκεκριμένες κατηγορίες προϊόντων και υπηρεσιών, με τις προβλεπόμενες εξαιρέσεις και μεταβατικές ρυθμίσεις.
Η πρόκληση για την Ελλάδα είναι η ουσιαστική εφαρμογή των κανόνων και όχι απλώς η τυπική συμμόρφωση.
Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τους κανόνες
Η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται να κάνει την τεχνολογία πιο εύχρηστη.
Οι χρήστες μπορούν πλέον να διατυπώνουν ερωτήσεις στη φυσική τους γλώσσα αντί να αναζητούν περίπλοκες εντολές.
Μπορούν να υπαγορεύουν κείμενα, να μεταφράζουν πληροφορίες και να χρησιμοποιούν ψηφιακούς βοηθούς για καθημερινές εργασίες.
Αυτές οι δυνατότητες είναι ιδιαίτερα σημαντικές για ηλικιωμένους και άτομα με αναπηρία.
Υπάρχουν όμως και σοβαροί κίνδυνοι.
Ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να δώσει λανθασμένες πληροφορίες με τρόπο που φαίνεται απολύτως πειστικός.
Μπορεί να αναπαράγει προκαταλήψεις, να δυσκολεύει την κατανόηση αυτοματοποιημένων αποφάσεων ή να δημιουργεί ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων.
Γι’ αυτό η φετινή Παγκόσμια Ημέρα Ευχρηστίας συνδέει την τεχνολογική καινοτομία με την ηθική ευθύνη.
Η πραγματικά καλή τεχνολογία δεν πρέπει απλώς να είναι εύκολη στη χρήση. Πρέπει να είναι και αξιόπιστη.
Οι τράπεζες, τα νοσοκομεία και η καθημερινή εξυπηρέτηση
Η ψηφιοποίηση των τραπεζών, των νοσοκομείων και των επιχειρήσεων έχει αλλάξει ριζικά τον τρόπο εξυπηρέτησης.
Οι ηλεκτρονικές συναλλαγές εξοικονομούν χρόνο, μειώνουν μετακινήσεις και περιορίζουν την ανάγκη φυσικής παρουσίας.
Όμως η κατάργηση ενός παραδοσιακού τρόπου εξυπηρέτησης μπορεί να δημιουργήσει σοβαρό πρόβλημα σε όσους δεν διαθέτουν τις απαραίτητες δεξιότητες.
Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τους ηλικιωμένους, τους κατοίκους απομακρυσμένων περιοχών και όσους δεν έχουν εύκολη πρόσβαση σε τεχνολογική υποστήριξη.
Η ύπαρξη εναλλακτικών τρόπων εξυπηρέτησης δεν αποτελεί εμπόδιο στον εκσυγχρονισμό.
Αποτελεί εγγύηση ότι ο εκσυγχρονισμός δεν αφήνει ανθρώπους πίσω.
Πώς σχεδιάζεται μία πραγματικά εύχρηστη υπηρεσία
Η καλή σχεδίαση ξεκινά από την παρατήρηση του πραγματικού χρήστη.
Οι δημιουργοί μιας εφαρμογής οφείλουν να τη δοκιμάζουν με ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών, μορφωτικών επιπέδων και δυνατοτήτων.
Οι οδηγίες πρέπει να είναι κατανοητές.
Τα γράμματα να διαβάζονται εύκολα.
Οι επιλογές να είναι σαφείς.
Τα μηνύματα λάθους να εξηγούν τι συνέβη και πώς διορθώνεται.
Και, κυρίως, ο χρήστης να μπορεί να ολοκληρώνει την εργασία του χωρίς να χρειάζεται να γνωρίζει πώς λειτουργεί το τεχνολογικό σύστημα στο παρασκήνιο.
Η απλότητα δεν είναι ένδειξη τεχνολογικής φτώχειας.
Είναι αποτέλεσμα σωστού σχεδιασμού.
Το πραγματικό στοίχημα για την Ελλάδα
Η Ελλάδα έχει πραγματοποιήσει σημαντικά βήματα στην ψηφιακή μετάβαση.
Η χρήση του Διαδικτύου έχει αυξηθεί, οι ηλεκτρονικές υπηρεσίες έχουν πολλαπλασιαστεί και πολλές διαδικασίες έχουν γίνει ταχύτερες.
Όμως τα στατιστικά στοιχεία αποκαλύπτουν μία ουσιαστική αντίφαση.
Ενώ σχεδόν εννέα στους δέκα Έλληνες ηλικίας 16 έως 74 ετών χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο, μόνο περίπου ένας στους δύο διαθέτει τουλάχιστον βασικές συνολικές ψηφιακές δεξιότητες.
Αυτό είναι το μεγάλο κοινωνικό και τεχνολογικό στοίχημα της επόμενης περιόδου.
Να δημιουργηθεί μία ψηφιακή Ελλάδα στην οποία ο πολίτης δεν θα αισθάνεται αδύναμος μπροστά σε μία οθόνη.
Μία Ελλάδα όπου η ηλικία, η αναπηρία, το μορφωτικό επίπεδο ή ο τόπος κατοικίας δεν θα καθορίζουν την πρόσβαση στις υπηρεσίες.
Η Παγκόσμια Ημέρα Ευχρηστίας υπενθυμίζει ότι η τεχνολογία δεν πρέπει να αξιολογείται μόνο από όσα μπορεί να κάνει.
Πρέπει να αξιολογείται και από το πόσους ανθρώπους μπορεί πραγματικά να εξυπηρετήσει.
Γιατί η μεγαλύτερη τεχνολογική επιτυχία δεν είναι να κατασκευάσεις το πιο πολύπλοκο σύστημα.
Είναι να δημιουργήσεις ένα σύστημα τόσο απλό, ώστε να μπορεί να το χρησιμοποιήσει ο καθένας.
ΠΗΓΕΣ: World Usability Day 2026, Ελληνική Στατιστική Αρχή – Έρευνα Τεχνολογιών Πληροφόρησης και Επικοινωνίας 2025, Eurostat – Digital Skills 2025, Eurostat – E-government 2025, Ευρωπαϊκή Επιτροπή – European Accessibility Act.
