Στις 4 Οκτωβρίου 1883, στις 7.30 το βράδυ, από τον παρισινό σταθμό που σήμερα γνωρίζουμε ως Gare de l’Est, ξεκινούσε επίσημα ένα ταξίδι που θα περνούσε στην ιστορία. Ήταν το παρθενικό εορταστικό δρομολόγιο του Express d’Orient, όπως ονομαζόταν αρχικά το περίφημο Όριεντ Εξπρές. Δεν ήταν απλώς ένα καινούργιο τρένο. Ήταν μια εντελώς διαφορετική αντίληψη για το ταξίδι: ο επιβάτης μπορούσε να διασχίζει την Ευρώπη τρώγοντας, κοιμώμενος και ζώντας μέσα σε συνθήκες πολυτέλειας.
Ο Βέλγος που ονειρεύτηκε ένα ξενοδοχείο πάνω στις ράγες
Ο άνθρωπος πίσω από την ιδέα ήταν ο Ζορζ Ναζελμάκερς (Georges Nagelmackers), Βέλγος μηχανικός και επιχειρηματίας, γιος τραπεζίτη. Το 1867 ταξίδεψε στις Ηνωμένες Πολιτείες και εντυπωσιάστηκε από τις αμερικανικές κλινάμαξες. Επιστρέφοντας στην Ευρώπη αποφάσισε να προχωρήσει πολύ περισσότερο: να δημιουργήσει διεθνή πολυτελή τρένα που θα συνέδεαν τις μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Ίδρυσε τη Compagnie Internationale des Wagons-Lits – CIWL, τη Διεθνή Εταιρεία Κλιναμαξών, εταιρεία βελγικής προέλευσης, η οποία εξελίχθηκε σε σύμβολο των πολυτελών σιδηροδρομικών ταξιδιών.
Τι είχε τόσο ξεχωριστό
Το Όριεντ Εξπρές ήταν ουσιαστικά ένα πολυτελές ξενοδοχείο εν κινήσει. Διέθετε κλινάμαξες με κανονικά κρεβάτια, ιδιαίτερα διαμερίσματα, βαγόνι-εστιατόριο, προσεγμένο φαγητό και προσωπικό που εξυπηρετούσε τους ταξιδιώτες σε επίπεδο πρωτοφανές για τα δεδομένα του 19ου αιώνα. Στα επόμενα χρόνια η πολυτέλεια έγινε ακόμη μεγαλύτερη. Ιδιαίτερα στις δεκαετίες του 1920 και του 1930, τα βαγόνια με ξύλινες επενδύσεις, πολυτελή υφάσματα και διακοσμήσεις Art Deco μετέτρεψαν το τρένο σε κινούμενο έργο τέχνης.
Από το Παρίσι προς την Κωνσταντινούπολη
Η αφετηρία ήταν το Παρίσι. Η ιστορική διαδρομή του 1883 περνούσε από Νανσί, Στρασβούργο, Μόναχο, Βιέννη, Βουδαπέστη και Βουκουρέστι, πριν φτάσει στο Τζιούρτζιου της Ρουμανίας, στις όχθες του Δούναβη. Υπήρχε όμως μια σημαντική λεπτομέρεια: το 1883 δεν υπήρχε ακόμη συνεχής σιδηροδρομική σύνδεση μέχρι την Κωνσταντινούπολη. Οι ταξιδιώτες περνούσαν τον Δούναβη με πλοιάριο προς το Ρούσε της Βουλγαρίας, επιβιβάζονταν σε άλλο τρένο μέχρι τη Βάρνα και από εκεί συνέχιζαν με ατμόπλοιο μέσω Μαύρης Θάλασσας και Βοσπόρου προς την Κωνσταντινούπολη. Το ταξίδι χρειαζόταν περίπου τέσσερις ημέρες. Το 1889 κατέστη δυνατή η απευθείας σιδηροδρομική διαδρομή μέχρι την Κωνσταντινούπολη.
Πόσο κόστιζε το εισιτήριο
Το Όριεντ Εξπρές δεν προοριζόταν για τον μέσο εργαζόμενο. Ήταν ταξίδι για την οικονομική και κοινωνική ελίτ της εποχής. Ιστορικές αναφορές τοποθετούν το κόστος του ταξιδιού της πρώτης περιόδου γύρω στα 700 χρυσά φράγκα, ποσό τεράστιο για τα δεδομένα του 19ου αιώνα. Στα βαγόνια του ταξίδεψαν βασιλιάδες, διπλωμάτες, επιχειρηματίες, αριστοκράτες, κατάσκοποι και προσωπικότητες της εποχής.
Ένα τρένο που έγινε θρύλος
Το Όριεντ Εξπρές δεν είχε πάντοτε την ίδια διαδρομή. Πόλεμοι, σύνορα και πολιτικές ανακατατάξεις άλλαξαν επανειλημμένα τα δρομολόγιά του, ενώ δημιουργήθηκαν διαφορετικές εκδοχές, με διασημότερη αργότερα το Simplon Orient Express. Το όνομά του πέρασε οριστικά και στη λογοτεχνία όταν η Αγκάθα Κρίστι εξέδωσε το 1934 το περίφημο «Έγκλημα στο Όριεντ Εξπρές», μετατρέποντας το ήδη διάσημο τρένο σε παγκόσμιο πολιτιστικό μύθο.
Από το 1883 μέχρι το 2009
Η ιστορία του τακτικού δρομολογίου με την ιστορική ονομασία απλώνεται σε περισσότερα από 125 χρόνια, αν και με μεγάλες αλλαγές, διακοπές και διαφορετικές διαδρομές. Το τελευταίο κατάλοιπο της τακτικής υπηρεσίας καταργήθηκε το 2009. Το όνομα, όμως, δεν πέθανε ποτέ. Σήμερα εξακολουθεί να αποτελεί συνώνυμο του πολυτελούς σιδηροδρομικού ταξιδιού και έχει αναβιώσει μέσα από τουριστικά τρένα και νέα εγχειρήματα. Το Όριεντ Εξπρές πέτυχε κάτι που ελάχιστα μέσα μεταφοράς κατάφεραν: δεν έμεινε στην ιστορία επειδή απλώς μετέφερε ανθρώπους από μια πόλη σε άλλη. Έκανε το ίδιο το ταξίδι σημαντικότερο από τον προορισμό.
