Μια νέα επιστημονική προσέγγιση που αποδίδεται σε ερευνητές του University of Oxford επιχειρεί να ρίξει φως σε ένα από τα πιο σταθερά και παράξενα χαρακτηριστικά του ανθρώπινου είδους: γιατί η συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων είναι δεξιόχειρες. Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό PLOS Biology, επιχειρεί να συνδέσει τη δεξιοχειρία όχι απλώς με συνήθεια ή πολιτισμική επίδραση, αλλά με βαθιές εξελικτικές αλλαγές που διαμόρφωσαν τον ίδιο τον άνθρωπο.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, περίπου το 90% του παγκόσμιου πληθυσμού χρησιμοποιεί κυρίως το δεξί χέρι, ένα ποσοστό που δεν συναντάται σχεδόν σε κανένα άλλο είδος του ζωικού βασιλείου. Αν και σε αρκετά πρωτεύοντα θηλαστικά παρατηρούνται «προτιμήσεις» για το ένα άκρο, καμία άλλη ομάδα δεν εμφανίζει τόσο έντονη και καθολική κυριαρχία ενός χεριού όσο ο άνθρωπος, κάτι που για δεκαετίες αποτελούσε επιστημονικό αίνιγμα.
Η ερευνητική ομάδα ανέλυσε εκτενή δεδομένα από χιλιάδες άτομα και δεκάδες είδη πρωτευόντων, εξετάζοντας παραμέτρους όπως η χρήση εργαλείων, η κοινωνική συμπεριφορά, αλλά και η ανατομία. Το βασικό συμπέρασμα ήταν ότι η εικόνα της «μοναδικής ανθρώπινης εξαίρεσης» αρχίζει να αλλάζει όταν ληφθούν υπόψη δύο κρίσιμοι εξελικτικοί παράγοντες: η δίποδη βάδιση και η σημαντική αύξηση του εγκεφάλου.
Η δίποδη βάδιση, που απελευθέρωσε τα άνω άκρα από τη συνεχή χρήση για μετακίνηση, φαίνεται πως άνοιξε τον δρόμο για πιο εξειδικευμένες κινήσεις των χεριών. Έτσι, οι πρώιμοι πρόγονοι του ανθρώπου μπορούσαν να αναπτύξουν σταδιακά προτιμήσεις στη χρήση του ενός χεριού έναντι του άλλου, ειδικά σε δραστηριότητες όπως η κατασκευή εργαλείων ή η επεξεργασία τροφής.
Παράλληλα, η αύξηση της εγκεφαλικής πολυπλοκότητας φαίνεται να ενίσχυσε αυτή την ασυμμετρία. Η πλευρίωση του εγκεφάλου, δηλαδή η εξειδίκευση των ημισφαιρίων σε διαφορετικές λειτουργίες, συνδέεται στενά με τη γλώσσα και τον κινητικό έλεγχο, δημιουργώντας ένα υπόβαθρο όπου η δεξιοχειρία θα μπορούσε να σταθεροποιηθεί εξελικτικά.
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα συγκριτικά ευρήματα για εξαφανισμένα ανθρώπινα είδη. Πρώιμοι ανθρωπίδες φαίνεται να είχαν πιο ήπια προτίμηση στο ένα χέρι, ενώ σταδιακά, με την εμφάνιση του γένους Homo, η δεξιοχειρία γίνεται πιο έντονη και σταθερή. Ακόμη και είδη όπως ο Homo neanderthalensis παρουσιάζουν σαφή ασυμμετρία, υποδηλώνοντας ότι το χαρακτηριστικό αυτό είχε ήδη εδραιωθεί πολύ πριν τον σύγχρονο άνθρωπο.
Παρά την ενίσχυση της δεξιοχειρίας, η αριστεροχειρία δεν εξαφανίστηκε ποτέ, κάτι που παραμένει ανοιχτό επιστημονικό ερώτημα. Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι η ποικιλία στη χρήση χεριών προσέφερε εξελικτικό πλεονέκτημα σε κοινωνικές ή συγκρουσιακές συνθήκες, διατηρώντας ένα μικρό αλλά σταθερό ποσοστό αριστερόχειρων μέσα στους πληθυσμούς.
Οι ερευνητές σημειώνουν επίσης ότι γενετικοί παράγοντες φαίνεται να παίζουν ρόλο, χωρίς όμως να υπάρχει ένα και μοναδικό «γονίδιο της δεξιοχειρίας». Αντίθετα, πρόκειται για ένα σύνθετο χαρακτηριστικό που επηρεάζεται από πολλαπλές αλληλεπιδράσεις εγκεφάλου, ανάπτυξης και περιβάλλοντος.
Συνολικά, η νέα ανάλυση ενισχύει την ιδέα ότι η δεξιοχειρία δεν είναι τυχαίο χαρακτηριστικό, αλλά αποτέλεσμα βαθιών εξελικτικών διεργασιών που συνδέονται άμεσα με το πώς ο άνθρωπος στάθηκε όρθιος, ανέπτυξε τον εγκέφαλό του και τελικά διαφοροποιήθηκε από τα υπόλοιπα πρωτεύοντα.
Με πληροφορίες από Thebrighterside / Wionews
