Δύο ημερομηνίες, με διαφορά μόλις έξι ετών, μας ταξιδεύουν στην εποχή που μικρές μηχανικές καινοτομίες άλλαζαν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι έγραφαν, εργάζονταν και οργάνωναν τον χρόνο τους. Στις 30 Οκτωβρίου 1888 ο Αμερικανός Τζον Τζ. Λάουντ κατοχύρωσε την πρώτη πατέντα για στυλό με περιστρεφόμενη μπίλια. Την ίδια ημέρα του 1894 ο Ντάνιελ Μ. Κούπερ κατοχύρωσε ένα σύστημα καταγραφής της προσέλευσης και αποχώρησης των εργαζομένων.
Το πρώτο στυλό δεν έγραφε καλά στο χαρτί
Ο Λάουντ αναζητούσε έναν πρακτικό τρόπο να σημειώνει τραχιές επιφάνειες, όπως το δέρμα και το ξύλο. Η λύση του ήταν μια μικρή μεταλλική σφαίρα στην άκρη ενός δοχείου με μελάνι. Καθώς η σφαίρα κυλούσε, μετέφερε μελάνι στην επιφάνεια. Η αμερικανική πατέντα 392046, με ημερομηνία 30 Οκτωβρίου 1888, περιέγραφε την αρχή λειτουργίας του στυλό διαρκείας. Όμως ο μηχανισμός ήταν υπερβολικά χονδροειδής για τη συνηθισμένη γραφή σε χαρτί και δεν εξελίχθηκε τότε σε εμπορική επιτυχία.
Ο δημοσιογράφος που τελειοποίησε την ιδέα
Χρειάστηκε να περάσουν περίπου πενήντα χρόνια ώσπου ο ουγγρικής καταγωγής δημοσιογράφος Λάσλο Μπίρο να αναπτύξει, με τη βοήθεια του αδελφού του Γκιόργκι, ένα πολύ πιο πρακτικό στυλό. Το κρίσιμο ζήτημα ήταν η κατάλληλη σύσταση του μελανιού και η ακρίβεια της μικρής μπίλιας. Το 1938 ο Μπίρο προχώρησε σε κατοχυρώσεις της εφεύρεσής του. Το στυλό διαρκείας έγινε στη συνέχεια καθημερινό αντικείμενο σε σχολεία, γραφεία και σπίτια, ένα εργαλείο που εξακολουθεί να χρησιμοποιείται παρά την κυριαρχία των οθονών.
Ο Κούπερ και η γέννηση της κάρτας εργασίας
Στις 30 Οκτωβρίου 1894 ο Ντάνιελ Μ. Κούπερ, από το Ρότσεστερ της Νέας Υόρκης, πήρε την αμερικανική πατέντα 528223 για έναν «καταγραφέα χρόνου εργαζομένου». Τον μηχανισμό που τύπωνε την ώρα εισόδου και εξόδου σε ατομική κάρτα. Έτσι ο εργοδότης μπορούσε να υπολογίζει ευκολότερα τις ώρες εργασίας και τις αποδοχές.
Από το εργοστάσιο στην IBM
Η τεχνολογία του Κούπερ συνδέθηκε με τη Rochester Recorder Company και αργότερα με την International Time Recording Company. Η επιχειρηματική αυτή διαδρομή αποτελεί μέρος της ιστορίας της εταιρείας που εξελίχθηκε στην IBM. Οι μηχανικές κάρτες παρουσίας διαδόθηκαν στα εργοστάσια και στα γραφεία, πριν δώσουν τη θέση τους σε ηλεκτρονικά συστήματα και ψηφιακές εφαρμογές καταγραφής του χρόνου εργασίας.
Δύο αντικείμενα, μια μεγάλη αλλαγή
Το στυλό έκανε ευκολότερη και πιο προσιτή τη γραπτή επικοινωνία. Το ρολόι παρουσίας επέτρεψε συστηματικότερη καταγραφή του ωραρίου, αλλά άνοιξε και μια διαρκή συζήτηση για τον έλεγχο της εργασίας και την προστασία των δικαιωμάτων των εργαζομένων. Η ιστορία τους υπενθυμίζει ότι η τεχνολογική πρόοδος δεν κρύβεται μόνο στις εντυπωσιακές μηχανές. Μερικές φορές βρίσκεται στην άκρη ενός στυλό ή σε μια μικρή χάρτινη κάρτα.
Πηγές: Γερμανικό Γραφείο Διπλωμάτων και Σημάτων (DPMA), Smithsonian National Museum of American History, IBM History, αμερικανικές πατέντες US392046A και US528223A.
