Για πολλά χρόνια, οι επιστήμονες δεν ήξεραν πώς εξελίχθηκαν τα χταπόδια από προγόνους που έμοιαζαν με καλαμάρια. Η απάντηση σε αυτό το εξελικτικό μυστήριο βρέθηκε τελικά στα βάθη των ωκεανών, μέσα από τη μελέτη ενός παράξενου και σπάνιου ζώου: του καλαμαριού-βαμπίρ.
Το καλαμάρι-βαμπίρ (Vampyroteuthis infernalis) έχει οκτώ βραχίονες όπως τα χταπόδια, φωσφορίζοντα μάτια και σκούρο κόκκινο χρώμα. Αν και μοιάζει με χταπόδι, κρύβει μέσα του γενετικά χαρακτηριστικά που θυμίζουν καλαμάρι.
Σε μελέτη που δημοσιεύτηκε στις 27 Νοεμβρίου στο περιοδικό iScience, οι επιστήμονες ανέλυσαν για πρώτη φορά πλήρως το γονιδίωμά του. Διαπίστωσαν ότι, παρόλο που ανήκει στην εξελικτική ομάδα των χταποδιών, τα χρωμοσώματά του μοιάζουν πολύ με εκείνα των καλαμαριών και των σουπιών. Αυτό δείχνει πώς μπορεί να έμοιαζε γενετικά ο κοινός πρόγονος χταποδιών και καλαμαριών πριν από 300 εκατομμύρια χρόνια. Γι’ αυτό και το καλαμάρι-βαμπίρ χαρακτηρίστηκε ως «ζωντανό απολίθωμα».
Το είδος αυτό αποσχίστηκε πολύ νωρίς από τα υπόλοιπα χταπόδια, ακολουθώντας μια ξεχωριστή εξελικτική πορεία. Οι ερευνητές κατάφεραν να αλληλουχήσουν το DNA του χρησιμοποιώντας δείγμα που συλλέχθηκε τυχαία στον Δυτικό Ειρηνικό Ωκεανό και την τεχνολογία PacBio. Λόγω της σπανιότητάς του, δεν υπήρχαν άλλα δείγματα για σύγκριση, αλλά το γονιδίωμά του συγκρίθηκε με εκείνα άλλων κεφαλόποδων, όπως το κοινό χταπόδι και ο αργοναύτης.
Το γονιδίωμα του καλαμαριού-βαμπίρ είναι τεράστιο. Περιέχει 11 δισεκατομμύρια ζεύγη βάσεων, σχεδόν τέσσερις φορές περισσότερα από τον άνθρωπο, και είναι το μεγαλύτερο γονιδίωμα κεφαλόποδου που έχει μελετηθεί μέχρι σήμερα.
Σε αντίθεση με τα σύγχρονα χταπόδια, των οποίων το DNA αναδιατάσσεται συνεχώς, το καλαμάρι-βαμπίρ έχει διατηρήσει την αρχαία, «καλαμαροειδή» δομή των χρωμοσωμάτων του. Με απλά λόγια, είναι ένα χταπόδι που γενετικά μοιάζει με ένα πολύ παλιό καλαμάρι.
Για πολλά χρόνια, οι επιστήμονες δεν ήξεραν πώς να το κατατάξουν. Αρχικά θεωρήθηκε χταπόδι, αλλά τελικά, τη δεκαετία του 1950, τοποθετήθηκε σε ξεχωριστή τάξη (Vampyromorphida), επειδή δεν ταίριαζε πλήρως ούτε με τα χταπόδια ούτε με τα καλαμάρια.
Η νέα αυτή ανακάλυψη είναι ιδιαίτερα σημαντική, γιατί τα καλαμάρια-βαμπίρ είναι εξαιρετικά δύσκολο να μελετηθούν. Ζουν σε μεγάλα βάθη, είναι μοναχικά, σπάνια και δεν επιβιώνουν εύκολα σε αιχμαλωσία. Όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες, δεν είναι ζώα που μπορεί κανείς απλώς να βρει όποτε θέλει.
Τελικά, η μελέτη επιβεβαιώνει ότι το καλαμάρι-βαμπίρ αποτελεί το «κλειδί» για την κατανόηση της εξέλιξης των κεφαλόποδων — ένα εντυπωσιακό ζώο που, όπως φαίνεται, έκρυβε για εκατομμύρια χρόνια τις απαντήσεις σε ένα από τα μεγαλύτερα εξελικτικά μυστήρια.
Με πληροφορίες από livescience.com
