Τριάντα έξι χώρες, στην πλειονότητά τους ευρωπαϊκές, τάχθηκαν υπέρ της δημιουργίας ειδικού δικαστηρίου με έδρα τη Χάγη της Ολλανδίας, το οποίο θα αναλάβει τη δίωξη του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν για τα εγκλήματα κατά της Ουκρανίας.
Η κοινή αυτή πρωτοβουλία επισημοποιήθηκε την Παρασκευή 15 Μαίου, στο πλαίσιο της ετήσιας συνόδου των υπουργών Εξωτερικών του Συμβουλίου της Ευρώπης.
Οι υπουργοί ενέκριναν ψήφισμα που προβλέπει τη δημιουργία της δομής και τον καθορισμό των αρμοδιοτήτων της διαχειριστικής επιτροπής, η οποία θα έχει την ευθύνη εποπτείας του νέου δικαστηρίου. Στις αρμοδιότητές της θα περιλαμβάνονται η έγκριση του ετήσιου προϋπολογισμού, η θέσπιση εσωτερικών κανονισμών, καθώς και η εκλογή δικαστών και εισαγγελέων. Παράλληλα, τα συμμετέχοντα κράτη δεσμεύονται να διασφαλίσουν τον σεβασμό της ανεξαρτησίας των δικαστικών διαδικασιών.
Ο υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας, Αντρέι Σιμπίχα, που έδωσε το «παρών» στην τελετή, χαρακτήρισε την εξέλιξη «σημείο χωρίς επιστροφή» στη μακροχρόνια προσπάθεια απόδοσης ευθυνών, κάνοντας παράλληλα αναφορά στις δίκες της Νυρεμβέργης, οι οποίες αποτέλεσαν ιστορικό προηγούμενο οδηγώντας στη δίκη των επιζώντων ηγετών της ναζιστικής Γερμανίας.
Το ψήφισμα της Παρασκευής υπέγραψαν η Ανδόρα, η Αυστρία, το Βέλγιο, η Κροατία, η Κύπρος, η Τσεχία, η Δανία, η Εσθονία, η Φινλανδία, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ελλάδα, η Ισλανδία, η Ιρλανδία, η Ιταλία, η Λετονία, το Λιχτενστάιν, η Λιθουανία, το Λουξεμβούργο, η Μολδαβία, το Μονακό, το Μαυροβούνιο, οι Κάτω Χώρες, η Νορβηγία, η Πολωνία, η Πορτογαλία, η Ρουμανία, ο Άγιος Μαρίνος, η Σλοβενία, η Ισπανία, η Σουηδία, η Ελβετία, η Ουκρανία και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Από τις μη ευρωπαϊκές χώρες, μόνο η Αυστραλία και η Κόστα Ρίκα προσυπέγραψαν το κείμενο, ενώ παράλληλα, την πρωτοβουλία στήριξε και η Ευρωπαϊκή Ένωση, παρότι τέσσερα κράτη-μέλη της -η Βουλγαρία, η Ουγγαρία, η Μάλτα και η Σλοβακία-, δεν συμπεριλήφθηκαν στους υπογράφοντες του ψηφίσματος. Η λίστα των συμμετεχουσών χωρών παραμένει ανοιχτή, δίνοντας τη δυνατότητα και σε άλλα κράτη, εντός ή εκτός Ευρώπης, να προσχωρήσουν.
Ο γενικός γραμματέας του Συμβουλίου της Ευρώπης, Αλέν Μπερσέ, κάλεσε τις χώρες που συμμετέχουν να ολοκληρώσουν άμεσα τις απαραίτητες νομοθετικές διαδικασίες και να εξασφαλίσουν την αναγκαία χρηματοδότηση, ώστε το δικαστήριο να τεθεί σε λειτουργία το συντομότερο δυνατό. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη δεσμεύσει ποσό ύψους 10 εκατομμυρίων ευρώ.
«Η στιγμή που η Ρωσία θα λογοδοτήσει για την επιθετικότητά της πλησιάζει. Ο δρόμος που ανοίγεται μπροστά μας είναι ο δρόμος της δικαιοσύνης και η δικαιοσύνη οφείλει να επικρατήσει», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Μπερσέ.
Τι ορίζεται ως έγκλημα επιθετικότητας
Η δημιουργία ειδικού δικαστηρίου αποτελεί βασική επιδίωξη της Ουκρανίας και των συμμάχων της από την έναρξη της ρωσικής πλήρους εισβολής τον Φεβρουάριο του 2022. Η ανάγκη ίδρυσής του κρίθηκε επιτακτική, καθώς το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο έχει τη δυνατότητα να ασκήσει δίωξη για το έγκλημα της επίθεσης μόνο όταν αυτό αφορά κράτος-μέλος του Καταστατικού της Ρώμης. Η Ρωσία δεν έχει υπογράψει το συγκεκριμένο καταστατικό και, επιπλέον, μπορεί να αξιοποιήσει το δικαίωμα βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ για να αποτρέψει πιθανές αλλαγές.
Σε αντίθεση με εγκλήματα όπως τα εγκλήματα πολέμου, τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και η γενοκτονία, το έγκλημα της επιθετικότητας θεωρείται «έγκλημα ηγεσίας» και αφορά όσους έχουν τον τελικό έλεγχο του επιτιθέμενου κράτους. Στην πράξη, κάτι τέτοιο αφορά τη λεγόμενη «τρόικα» της εξουσίας, δηλαδή τον πρόεδρο, τον πρωθυπουργό και τον υπουργό Εξωτερικών, καθώς και ανώτατους στρατιωτικούς διοικητές που είχαν εποπτικό ρόλο στην επίθεση κατά της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας της Ουκρανίας.
Κεντρικό πρόσωπο στις έρευνες παραμένει ο Βλαντίμιρ Πούτιν, ο οποίος θεωρείται ο βασικός εμπνευστής της εισβολής και ο κύριος εκφραστής της αναθεωρητικής ρητορικής της Μόσχας. Ωστόσο, θεωρείται απίθανο να βρεθεί σύντομα ενώπιον της δικαιοσύνης.
Η λεγόμενη «τρόικα» προστατεύεται από δίκες ερήμην όσο τα μέλη της εξακολουθούν να βρίσκονται στα αξιώματά τους. Έτσι, ο εισαγγελέας μπορεί μεν να απαγγείλει κατηγορίες κατά του Πούτιν ή του υπουργού Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ, όμως η διαδικασία θα παραμένει «παγωμένη» μέχρι να αποχωρήσουν από τα καθήκοντά τους.
Αντίθετα, δίκες ερήμην μπορούν να πραγματοποιηθούν για άλλα πρόσωπα που εμπίπτουν στο πεδίο του εγκλήματος επιθετικότητας, όπως ο αρχηγός του γενικού επιτελείου των Ρωσικών Ενόπλων Δυνάμεων Βαλέρι Γκερασίμοφ, ο διοικητής της Ρωσικής Πολεμικής Αεροπορίας Σεργκέι Κομπιλάς και ο γραμματέας του Συμβουλίου Ασφαλείας Σεργκέι Σόιγκου. Όσοι καταδικαστούν ερήμην θα έχουν δικαίωμα επανάληψης της δίκης, εφόσον παρουσιαστούν μελλοντικά αυτοπροσώπως.
Επιπλέον, στο στόχαστρο ενδέχεται να βρεθούν και υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι από τη Λευκορωσία και τη Βόρεια Κορέα, χώρες που έχουν προσφέρει άμεση υποστήριξη στη ρωσική πολεμική επιχείρηση.
Το ειδικό δικαστήριο θα έχει τη δυνατότητα να επιβάλλει αυστηρές ποινές στους καταδικασθέντες, μεταξύ των οποίων ισόβια κάθειρξη, δήμευση προσωπικής περιουσίας και χρηματικά πρόστιμα. Τα ποσά που θα συγκεντρώνονται θα κατευθύνονται σε ταμείο αποζημιώσεων για τα θύματα του πολέμου.
«Δεν μπορεί να υπάρξει δίκαιη και βιώσιμη ειρήνη στην Ουκρανία χωρίς να λογοδοτήσουν η Ρωσία και όσοι ευθύνονται για τα φρικτά εγκλήματα εις βάρος του ουκρανικού λαού», δήλωσε η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ, Κάγια Κάλας.
Με πληροφορίες από euronews
