Σχεδόν 49 χρόνια μετά την εκτόξευσή του, το Voyager 1 εξακολουθεί να στέλνει σήματα στη Γη. Βρίσκεται περίπου 25 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα μακριά και κάθε μήνυμα που φτάνει από εκεί μέχρι εμάς χρειάζεται σχεδόν ένα εικοσιτετράωρο. Το εντυπωσιακό δεν είναι μόνο ότι λειτουργεί ακόμη. Είναι ότι το κάνει με τεχνολογία της δεκαετίας του ’70 και με μια πηγή ενέργειας που συχνά περιγράφεται ως μεγέθους μπαταρίας αυτοκινήτου, αν και στην πραγματικότητα δεν είναι κοινή μπαταρία, αλλά πυρηνική θερμοηλεκτρική γεννήτρια.
Από το 1972 στην εκτόξευση του 1977
Η ιστορία του Voyager ξεκίνησε πριν ακόμη πάρει αυτό το όνομα. Η αποστολή εγκρίθηκε αρχικά ως «Mariner Jupiter/Saturn 1977» την 1η Ιουλίου 1972 και η εκτόξευση του Voyager 1 έγινε στις 5 Σεπτεμβρίου 1977. Με άλλα λόγια, από την έγκριση του προγράμματος μέχρι την απογείωση μεσολάβησαν περίπου πέντε χρόνια σχεδιασμού, κατασκευής, δοκιμών και προετοιμασίας, με βασικό κέντρο το Jet Propulsion Laboratory της NASA.
Η NASA είχε αρχικά μπροστά της ένα πολύ μεγαλύτερο και ακριβότερο σχέδιο, το λεγόμενο «Grand Tour» των εξωτερικών πλανητών. Τελικά το πρόγραμμα περιορίστηκε σε μια πιο «οικονομική» αποστολή προς Δία και Κρόνο. Όμως η σπάνια γεωμετρική ευθυγράμμιση των εξωτερικών πλανητών, κάτι που συμβαίνει περίπου κάθε 175 χρόνια, επέτρεψε στα δύο Voyager να χρησιμοποιήσουν τη βαρύτητα των πλανητών ως κοσμική σφεντόνα. Έτσι μειώθηκε δραματικά ο χρόνος ταξιδιού, για παράδειγμα προς τον Ποσειδώνα από 30 σε 12 χρόνια για το Voyager 2.
Πόσο ζυγίζει και τι κουβαλά
Το Voyager 1 ζυγίζει 1.592 λίβρες, δηλαδή περίπου 721,9 κιλά. Δεν είναι μεγάλο με τα σημερινά μέτρα, αλλά για την εποχή του ήταν ένα εξαιρετικά σύνθετο ρομποτικό εργαστήριο. Είχε κάμερες, υπέρυθρους και υπεριώδεις αισθητήρες, μαγνητόμετρα, ανιχνευτές πλάσματος, όργανα για κοσμικές ακτίνες και ραδιοεπιστημονικά συστήματα. Στην εκτόξευση τροφοδοτούνταν από τρεις ραδιοϊσοτοπικές θερμοηλεκτρικές γεννήτριες, που παρήγαν περίπου 158 Watt η καθεμία.
Εδώ χρειάζεται μια διευκρίνιση: το Voyager 1 δεν «κινείται» σήμερα επειδή καίει καύσιμο όπως ένα αυτοκίνητο. Συνεχίζει την πορεία του κυρίως λόγω της αρχικής ταχύτητας και των βαρυτικών ελιγμών που έκανε γύρω από τους πλανήτες. Η μικρή πυρηνική πηγή ενέργειας κρατά ζωντανά τα ηλεκτρονικά, την επικοινωνία και όσα επιστημονικά όργανα έχουν απομείνει. Κάθε χρόνο, οι γεννήτριες χάνουν περίπου 4 Watt ισχύος, γι’ αυτό η NASA κλείνει σταδιακά συστήματα για να εξοικονομεί ενέργεια.
Ο αρχικός σκοπός του ταξιδιού
Το Voyager 1 σχεδιάστηκε για κοντινή μελέτη του Δία και του Κρόνου, των δακτυλίων του Κρόνου και μεγάλων φεγγαριών των δύο πλανητών. Η αποστολή είχε αρχικά σχεδιαστεί για πέντε χρόνια, αλλά εξελίχθηκε σε κάτι ασύλληπτα μεγαλύτερο: μια πορεία προς το διαστρικό Διάστημα. Το 2012 το Voyager 1 πέρασε την ηλιόπαυση και έγινε το πρώτο ανθρώπινο κατασκεύασμα που μπήκε στον διαστρικό χώρο.
Στον Δία ανακάλυψε λεπτό δακτύλιο και δύο νέα φεγγάρια, τη Θήβη και τη Μήτιδα. Στον Κρόνο βρήκε πέντε νέα φεγγάρια και έναν νέο δακτύλιο. Η αποστολή άνοιξε κυριολεκτικά καινούργια κεφάλαια στην πλανητική επιστήμη.
Οι φωτογραφίες που άφησαν ιστορία
Η NASA αναφέρει ότι τα δύο Voyager έβγαλαν συνολικά περίπου 67.000 φωτογραφίες. Το Voyager 1, ειδικά στην προσέγγιση του Δία, τραβούσε μία εικόνα κάθε 96 δευτερόλεπτα για να δημιουργηθεί time-lapse της πορείας του προς τον πλανήτη. Οι τελευταίες 64 εικόνες του, το 1990, αποτέλεσαν το περίφημο «οικογενειακό πορτρέτο» του Ηλιακού Συστήματος. Μέσα σε αυτό βρισκόταν και η εμβληματική φωτογραφία της Γης ως «Pale Blue Dot», μιας μικρής γαλάζιας κουκκίδας στο απέραντο σκοτάδι.
Οι κάμερες του Voyager 1 έκλεισαν οριστικά το 1990 για εξοικονόμηση ισχύος και μνήμης. Η NASA εξηγεί ότι, ακόμη κι αν κάποιος ήθελε να τις ενεργοποιήσει ξανά, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα λειτουργούσαν, καθώς το λογισμικό, οι επίγειοι υπολογιστές ανάλυσης και τα θερμικά συστήματα της εποχής δεν υπάρχουν πια όπως τότε.
Το Χρυσό Δίσκο προς το άγνωστο
Κάθε Voyager μεταφέρει και έναν Χρυσό Δίσκο, έναν επιχρυσωμένο χάλκινο φωνογραφικό δίσκο 12 ιντσών. Είναι ένα είδος χρονοκάψουλας της ανθρωπότητας: περιέχει ήχους της Γης, μουσική, χαιρετισμούς σε 55 γλώσσες και εικόνες που επιλέχθηκαν για να αφηγηθούν, αν ποτέ βρεθεί από άλλον πολιτισμό, ποιοι ήμασταν.
Ένα σήμα που χρειάζεται σχεδόν μία μέρα
Σήμερα το Voyager 1 βρίσκεται τόσο μακριά ώστε το ραδιοσήμα του χρειάζεται σχεδόν 24 ώρες για να φτάσει στη Γη. Η NASA αναφέρει ότι στις 18 Νοεμβρίου 2026 το Voyager 1 θα φτάσει την απόσταση του «ενός φωτός-ημέρας» από τη Γη, δηλαδή το φως θα χρειάζεται ακριβώς μία ημέρα για να καλύψει την απόσταση. Αυτό σημαίνει ότι μια εντολή από τη Γη και η απάντηση του σκάφους απαιτούν σχεδόν δύο ημέρες.
Η συγκλονιστική αντοχή μιας μηχανής του ’70
Η τεχνολογία του μοιάζει σήμερα προϊστορική. Οι υπολογιστές του Voyager επεξεργάζονται περίπου 8.000 εντολές το δευτερόλεπτο, όταν ένα σύγχρονο smartphone φτάνει σε δισεκατομμύρια εντολές. Κι όμως, αυτό το σκάφος συνεχίζει. Με ελάχιστη ενέργεια, με όργανα που σβήνουν ένα ένα, με σήματα που ταξιδεύουν σχεδόν μια ολόκληρη μέρα, το Voyager 1 παραμένει εκεί έξω: ένας μοναχικός αγγελιοφόρος της Γης στο σκοτάδι του διαστρικού χώρου.
