Τα 59α του χρόνια συμπληρώνει σήμερα, Τετάρτη 20 Μαΐου, ο Παύλος Ντε Γκρες. Τις προηγούμενες μέρες ο γιος του τέως βασιλιά Κωνσταντίνου, βρισκόταν στο Λονδίνο για τις επετειακές εκδηλώσεις με αφορμή τα 50 χρόνια του Ιδρύματος King’s Trust International, όπου εκτελεί χρέη αντιπροέδρου.
Μάλιστα ο Παύλος Ντε Γκρες συνάντησε από κοντά τον Βασιλιά Κάρολο στη δεξίωση που παρέθεσε στους κήπους του Παλατιού του Μπάκιγχαμ.
Μία μέρα πριν από τα γενέθλιά του, ο Παύλος Ντε Γκρες, μέσα από την επίσημη ιστοσελίδα της οικογένειάς του, έκανε μια εκτενή τοποθέτηση γύρω από το σχολικό σύστημα της Ελλάδας με αφορμή την αυτοκτονία δύο 17χρονων κοριτσιών εξαιτίας της έντονης πίεσης που ένιωθαν πριν από της Πανελλήνιες εξετάσεις.
«Πριν από λίγες ημέρες, η κοινωνία μας βρέθηκε ξανά αντιμέτωπη με μια τραγωδία που συγκλονίζει κάθε γονέα: δύο νεαρά κορίτσια φέρονται να έχασαν τη ζωή τους, μέσα σε ένα κλίμα αφόρητης ψυχολογικής πίεσης και άγχους γύρω από τις Πανελλαδικές εξετάσεις. Ανεξαρτήτως των ακριβών συνθηκών κάθε περίπτωσης, κανείς δεν μπορεί πλέον να αγνοήσει το τεράστιο ψυχικό βάρος που κουβαλούν σήμερα οι έφηβοί μας.
Λαμβάνω καθημερινά πολλές επιστολές, μηνύματα και ηλεκτρονική αλληλογραφία για ποικίλα ζητήματα. Όμως πρόσφατα, μία επιστολή μιας μητέρας με άγγιξε ιδιαίτερα. Ως πατέρας πέντε παιδιών, τη διάβασα όχι απλώς με προσοχή, αλλά με βαθιά κατανόηση και ειλικρινή ανησυχία. Πίσω από κάθε λέξη της κρύβεται η ίδια αγωνία που βιώνουν σήμερα χιλιάδες ελληνικές οικογένειες: ο φόβος ότι τα παιδιά μας μεγαλώνουν πιστεύοντας πως η αξία τους καθορίζεται μέσα σε λίγες ώρες εξετάσεων.
Με γνώμονα την επικείμενη παρέμβαση σχετικά με το σχολείο και το εξεταστικό σύστημα εισαγωγής, θα ήθελα να καταθέσω ορισμένες σκέψεις και προβληματισμούς, μέσα από την εμπειρία που βιώνουν τα παιδιά μας αλλά και οι οικογένειές τους στην πορεία προς τις εξετάσεις.
Πιστεύω πως υπάρχουν ορισμένες σαφείς περιοχές που χρειάζονται ουσιαστική βελτίωση.
Πρώτον, η υπερβολική βαρύτητα που δίνεται σε μία και μόνο εξεταστική διαδικασία. Το μέλλον ενός νέου ανθρώπου φαίνεται να εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από την επίδοσή του σε λίγες ημέρες εξετάσεων. Είναι σαφές πως ολόκληρη η δομή και η φιλοσοφία των Πανελλαδικών χρειάζονται επικαιροποίηση.
Δεύτερον, ο έντονος ανταγωνισμός. Η ανάγκη για ολοένα υψηλότερες βαθμολογίες, σε συνδυασμό με τον περιορισμένο αριθμό θέσεων, δημιουργεί ασφυκτική πίεση και τεράστιο άγχος για μαθητές και οικογένειες.
Τρίτον, ο εξετασιοκεντρικός χαρακτήρας του συστήματος. Συχνά δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στην αποστήθιση και στη βαθμολογία παρά στην ουσιαστική γνώση, στην ανάπτυξη δεξιοτήτων, στη δημιουργικότητα και στην καλλιέργεια της προσωπικότητας των παιδιών. Η συζήτηση που έχει ήδη ξεκινήσει για το Εθνικό Απολυτήριο κινείται προς μία σωστή και αναγκαία κατεύθυνση.
Τέταρτον, η εξάντληση των μαθητών. Ο συνδυασμός σχολείου, φροντιστηρίων, ιδιαίτερων μαθημάτων και πολύωρης μελέτης στερεί από τους νέους μας προσωπικό χρόνο, δημιουργικότητα, ξεκούραση και ισορροπία.
Και τέλος, η επικίνδυνη αίσθηση πως μία αποτυχία είναι οριστική. Πολλά παιδιά μεγαλώνουν πιστεύοντας ότι ένα αρνητικό αποτέλεσμα στις Πανελλαδικές καθορίζει ολόκληρη τη ζωή τους. Αυτό είναι βαθιά λανθασμένο. Καμία εξέταση δεν μπορεί να καθορίσει την αξία, το μέλλον ή την προσωπικότητα ενός νέου ανθρώπου» γράφει ο Παύλος Ντε Γκρες.
Παύλος Ντε Γκρες: «Οι Πανελλαδικές αποτελούν ένα σύστημα που πιέζει τους πάντες»
«Βεβαίως, η οικογένεια και η κοινωνία έχουν επίσης πρωταγωνιστικό ρόλο. Όμως οι Πανελλαδικές αποτελούν ένα σύστημα που πιέζει τους πάντες. Το αδιάκοπο κυνήγι του ενός βαθμού, που ξεκινά ουσιαστικά από τα πρώτα σχολικά χρόνια και κορυφώνεται στην εφηβεία, εξαντλεί όχι μόνο τους μαθητές αλλά και ολόκληρες οικογένειες» συνεχίζει ο Παύλος Ντε Γκρες. «Φροντιστήρια, ιδιαίτερα μαθήματα, διαρκές άγχος, ασφυκτικά προγράμματα και μια καθημερινότητα οργανωμένη αποκλειστικά γύρω από τις εξετάσεις δημιουργούν μια κοινωνία εγκλωβισμένη στη λογική του βαθμού και της εισαγωγής στο πανεπιστήμιο.
Ίσως, εάν σταδιακά απελευθερωνόμασταν από ένα τέτοιο σύστημα, πρώτα τα παιδιά, έπειτα οι οικογένειες και τελικά η ίδια η κοινωνία να μπορούσαν να αναπνεύσουν πιο ελεύθερα και να διαμορφώσουν ένα νέο, πιο υγιές και πιο ανθρώπινο πλαίσιο ζωής.
Ίσως σήμερα να μην έχουμε ακόμη όλες τις απαντήσεις για το ποιο σύστημα θα μπορούσε να αντικαταστήσει πλήρως τις Πανελλαδικές εξετάσεις. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να ξεκινήσει ένας σοβαρός εθνικός διάλογος για εναλλακτικές λύσεις. Τα ελληνικά πανεπιστήμια θα μπορούσαν σταδιακά να αναγνωρίσουν περισσότερο διεθνώς αναγνωρισμένα εκπαιδευτικά συστήματα και εξετάσεις, όπως το International Baccalaureate (IB), που εφαρμόζονται εδώ και δεκαετίες με επιτυχία σε πολλές χώρες.
Μία τέτοια προσέγγιση θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά το ακραίο ψυχολογικό και οικονομικό βάρος που καλούνται να σηκώσουν οι νέοι μας μόνο και μόνο για να αποκτήσουν πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση μέσα στην ίδια τους τη χώρα.
Παράλληλα, το ίδιο το σχολείο πρέπει να ενισχυθεί ουσιαστικά. Οφείλει να παρέχει τη στήριξη ψυχολόγων και συμβούλων, ώστε οι μαθητές να μπορούν να εκφράζουν τις ανησυχίες και τα προβλήματά τους. Να οργανώνει προγράμματα ενημέρωσης και δράσεις για τη διαχείριση του άγχους και την ενίσχυση της ψυχικής υγείας. Να καλλιεργεί κλίμα συνεργασίας, εμπιστοσύνης και αλληλοσεβασμού αντί υπερβολικού ανταγωνισμού.
Το σχολείο οφείλει επίσης να απομακρυνθεί από τη μονοδιάστατη πίεση των βαθμών και να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στην ουσιαστική μάθηση, στην προσωπική εξέλιξη και στην ανάπτυξη δεξιοτήτων ζωής. Να ενημερώνει τους νέους για εναλλακτικές εκπαιδευτικές και επαγγελματικές διαδρομές, ώστε να μην θεωρούν τις Πανελλαδικές ως τη μοναδική ευκαιρία επιτυχίας. Να ενισχύει τη σχέση εκπαιδευτικών και μαθητών, ώστε οι έφηβοι να νιώθουν ασφάλεια και εμπιστοσύνη να ζητήσουν βοήθεια όταν τη χρειάζονται.
Στα τελευταία σχολικά χρόνια θα έπρεπε επίσης να ενθαρρύνουμε περισσότερο τη συμμετοχή των παιδιών σε ομαδικές δραστηριότητες, στον αθλητισμό και — ακόμη σημαντικότερο — να τα επανασυνδέσουμε με τη φύση. Οι Πρόσκοποι και οργανισμοί όπως το Outward Bound, που συνδυάζουν την ομαδικότητα με τις υπαίθριες δραστηριότητες, είναι ζωτικής σημασίας για την ψυχική και κοινωνική ευημερία των νέων μας. Ας δώσουμε μεγαλύτερη έμφαση στη φιλία, στην κοινότητα και στη φύση, παρά στην απομόνωση πίσω από κινητά τηλέφωνα, tablets και «AI companions».
Πολλά από τα παραπάνω περιλαμβάνονται ήδη στα modules του προγράμματος Achieve του King’s Trust International, τα οποία έχουν αποδειχθεί εξαιρετικά χρήσιμα στην ενίσχυση της αυτοπεποίθησης, της ανθεκτικότητας και των δεξιοτήτων ζωής των νέων ανθρώπων.
Η Ελλάδα διαθέτει λαμπρούς νέους ανθρώπους. Το ερώτημα είναι αν θα συνεχίσουμε να τους μεγαλώνουμε μέσα στον φόβο ή αν θα τολμήσουμε να οικοδομήσουμε ένα εκπαιδευτικό σύστημα πιο σύγχρονο, πιο ανθρώπινο και πιο κοντά στις πραγματικές ανάγκες της εποχής μας — ένα σύστημα που θα τους προσφέρει επιλογές, ελπίδα και τη δυνατότητα να επιτύχουν με διαφορετικούς τρόπους.
Γιατί, στο τέλος της ημέρας, σημασία δεν έχει μόνο η επιτυχία στις εξετάσεις. Σημασία έχει η ίδια η ζωή».
