Σε αγώνα δρόμου έχει επιδοθεί η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων, προκειμένου να ολοκληρώσει χιλιάδες φορολογικούς ελέγχους πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 2026, οπότε παραγράφονται σειρά υποθέσεων που αφορούν εισοδήματα, ΦΠΑ, τραπεζικές καταθέσεις και μεταβιβάσεις ακινήτων.
Στο μικροσκόπιο μπαίνουν φορολογούμενοι των οποίων οι κινήσεις στους τραπεζικούς λογαριασμούς, η απόκτηση περιουσίας ή οι επαγγελματικές συναλλαγές δεν φαίνεται να συμβαδίζουν με τα εισοδήματα και τα οικονομικά στοιχεία που έχουν δηλωθεί στην Εφορία. Οι υπηρεσίες της ΑΑΔΕ επιταχύνουν τις ηλεκτρονικές διασταυρώσεις, ώστε όπου υπάρχουν σοβαρές αποκλίσεις να ακολουθεί πλήρης ή μερικός φορολογικός έλεγχος και, εφόσον διαπιστωθούν παραβάσεις, να εκδίδονται πράξεις καταλογισμού φόρων και προστίμων.
Το ημερολόγιο πιέζει την ΑΑΔΕ
Το τέλος του 2026 αποτελεί κρίσιμο χρονικό ορόσημο. Για να διατηρήσει το Δημόσιο το δικαίωμα επιβολής φόρων, προσαυξήσεων και προστίμων, δεν αρκεί να έχει απλώς ξεκινήσει η έρευνα. Πρέπει μέσα στις νόμιμες προθεσμίες να έχουν ολοκληρωθεί οι απαιτούμενες διαδικασίες και να έχουν κοινοποιηθεί οι σχετικές πράξεις στον φορολογούμενο.
Ο γενικός κανόνας του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας προβλέπει ότι η Φορολογική Διοίκηση μπορεί να κοινοποιήσει πράξη προσδιορισμού φόρου μέσα σε πέντε χρόνια από το τέλος του έτους κατά το οποίο έληξε η προθεσμία υποβολής της αντίστοιχης δήλωσης. Υπάρχουν, όμως, εξαιρέσεις που μπορούν να παρατείνουν την προθεσμία κατά ένα έτος ή να οδηγήσουν, υπό αυστηρές προϋποθέσεις, σε δεκαετή χρόνο παραγραφής. (Taxheaven)
Το γεγονός ότι η ΑΑΔΕ «ανοίγει ξανά» φακέλους δεν σημαίνει ότι αναβιώνει οποιαδήποτε υπόθεση έχει ήδη παραγραφεί. Οι έλεγχοι αφορούν υποθέσεις που εξακολουθούν να παραμένουν νόμιμα ανοιχτές, λόγω της χρήσης στην οποία αναφέρονται, της μη υποβολής δηλώσεων ή της εμφάνισης νέων στοιχείων που δεν μπορούσαν να είναι γνωστά στην Αρχή κατά τον αρχικό χρόνο ελέγχου.
Οι τέσσερις βασικές κατηγορίες υποθέσεων
Η φορολογική χρήση του 2022
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι επιχειρήσεις και οι ελεύθεροι επαγγελματίες που είχαν ενταχθεί στο καθεστώς ηλεκτρονικής τιμολόγησης μέσω πιστοποιημένου παρόχου.
Για τις επιχειρήσεις αυτές εφαρμόζεται, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, συντομευμένη τριετής περίοδος παραγραφής. Κατά συνέπεια, οι υποθέσεις της φορολογικής χρήσης του 2022 μπορούν να ελεγχθούν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026. Στο επίκεντρο βρίσκονται οι αποκλίσεις ανάμεσα στα παραστατικά που έχουν διαβιβαστεί ηλεκτρονικά, στις δηλώσεις εισοδήματος, στις περιοδικές δηλώσεις ΦΠΑ και στις πραγματικές εισπράξεις.
Η χρήση του 2020 και η γενική πενταετία
Η φορολογική χρήση του 2020 αποτελεί μία από τις σημαντικότερες κατηγορίες που παραγράφονται στο τέλος του έτους. Οι δηλώσεις για τα εισοδήματα του 2020 υποβλήθηκαν το 2021 και η πενταετής προθεσμία υπολογίζεται από το τέλος εκείνου του έτους. Έτσι, η δυνατότητα κοινοποίησης πράξεων ελέγχου εκπνέει, κατά κανόνα, στις 31 Δεκεμβρίου 2026.
Οι ελεγκτές μπορούν να εξετάσουν δηλώσεις εισοδήματος, βιβλία επιχειρήσεων, ΦΠΑ, τραπεζικούς λογαριασμούς, αγορές ακινήτων και άλλες μεταβολές περιουσιακών στοιχείων που πραγματοποιήθηκαν μέσα στο 2020.
Υποθέσεις του 2015 με νέα στοιχεία
Παραμένουν ανοιχτές και υποθέσεις της χρήσης του 2015, όταν έχουν προκύψει πραγματικά νέα στοιχεία ή πληροφορίες που δεν ήταν δυνατόν να βρίσκονται στη διάθεση της Φορολογικής Διοίκησης μέσα στην κανονική πενταετία.
Σε αυτές μπορεί να περιλαμβάνονται στοιχεία από το εξωτερικό, πληροφορίες για μη δηλωμένους λογαριασμούς ή άλλες συναλλαγές, καθώς και υποθέσεις πλαστών ή εικονικών φορολογικών στοιχείων. Η δεκαετής παραγραφή δεν εφαρμόζεται αυτομάτως σε κάθε παλιά υπόθεση. Απαιτείται να συντρέχουν οι ειδικές προϋποθέσεις του νόμου και ο έλεγχος περιορίζεται στο ζήτημα που αποκαλύπτουν τα νέα στοιχεία.
Έλεγχοι που φτάνουν έως τη χρήση του 2010
Ακόμη παλαιότερες υποθέσεις μπορεί να φτάσουν μέχρι τη χρήση του 2010, κυρίως όταν δεν είχε υποβληθεί φορολογική δήλωση ή όταν αυτή υποβλήθηκε με σημαντική καθυστέρηση.
Στις συγκεκριμένες παλαιές χρήσεις εφαρμόζονται οι μεταβατικές διατάξεις του προηγούμενου φορολογικού καθεστώτος, οι οποίες μπορούσαν, υπό προϋποθέσεις, να διατηρήσουν ανοιχτό τον φάκελο για έως και 15 χρόνια. Αυτό δεν αφορά το σύνολο των φορολογουμένων του 2010, αλλά ειδικές περιπτώσεις μη υποβολής ή ιδιαίτερα εκπρόθεσμης δήλωσης.
Πώς ελέγχονται οι τραπεζικοί λογαριασμοί
Κεντρικό εργαλείο αποτελεί το Σύστημα Μητρώου Τραπεζικών Λογαριασμών και Λογαριασμών Πληρωμών. Μέσω αυτού, οι αρμόδιες υπηρεσίες μπορούν να αναζητούν στοιχεία για λογαριασμούς και κινήσεις χρημάτων και να τα συγκρίνουν με τις δηλώσεις εισοδήματος, τα φορολογικά δεδομένα και την εικόνα της περιουσίας κάθε ελεγχόμενου.
Σημαντικές πιστώσεις που δεν δικαιολογούνται από μισθούς, συντάξεις, επιχειρηματικά έσοδα, πωλήσεις περιουσιακών στοιχείων ή άλλες νόμιμες πηγές μπορούν να θεωρηθούν ένδειξη αδικαιολόγητης προσαύξησης περιουσίας.
Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι κάθε κατάθεση αποτελεί αυτομάτως αδήλωτο εισόδημα. Μια τραπεζική πίστωση μπορεί να αφορά μεταφορά μεταξύ λογαριασμών του ίδιου προσώπου, επιστροφή χρημάτων, δάνειο, δωρεά, γονική παροχή, κληρονομιά, πώληση ακινήτου ή επανακατάθεση χρημάτων που είχαν προηγουμένως αναληφθεί.
Το κρίσιμο σημείο είναι η τεκμηρίωση. Οι μεταγενέστερες μεταφορές του ίδιου ποσού μεταξύ λογαριασμών δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως διαφορετικές πρωτογενείς καταθέσεις, εφόσον αποδεικνύεται καθαρά η διαδρομή των χρημάτων. Ο φορολογούμενος, όμως, οφείλει να προσκομίσει τα τραπεζικά και φορολογικά παραστατικά που εξηγούν την προέλευσή τους. (Taxheaven)
Τα «καμπανάκια» που μπορεί να οδηγήσουν σε έλεγχο
Στις περιπτώσεις αυξημένου ενδιαφέροντος περιλαμβάνονται:
- Καταθέσεις σημαντικού ύψους που υπερβαίνουν εμφανώς τα δηλωθέντα εισοδήματα.
- Συστηματικές εισπράξεις σε προσωπικούς λογαριασμούς από επαγγελματική δραστηριότητα.
- Εμβάσματα από την Ελλάδα ή το εξωτερικό χωρίς σαφή αιτιολογία.
- Αγορά ακινήτων, οχημάτων ή άλλων περιουσιακών στοιχείων χωρίς εμφανή πηγή χρηματοδότησης.
- Αποκλίσεις ανάμεσα στις δηλώσεις ΦΠΑ, στα ηλεκτρονικά βιβλία myDATA και στις πραγματικές εισπράξεις.
- Υψηλές δαπάνες ή αύξηση της περιουσίας σε σύγκριση με πολύ χαμηλά δηλωθέντα εισοδήματα.
- Δωρεές, δάνεια ή γονικές παροχές που δεν συνοδεύονται από τα προβλεπόμενα φορολογικά και τραπεζικά παραστατικά.
Η ύπαρξη μιας απόκλισης δεν συνεπάγεται από μόνη της φοροδιαφυγή. Αποτελεί, όμως, στοιχείο που μπορεί να ανεβάσει τη βαθμολογία κινδύνου μιας υπόθεσης και να την οδηγήσει ψηλότερα στη λίστα ελέγχου.
ΦΠΑ και ηλεκτρονικά βιβλία
Για τις επιχειρήσεις, βασικό πεδίο ελέγχου είναι η συμφωνία ανάμεσα στα τιμολόγια, στις αποδείξεις, στις κινήσεις των επαγγελματικών λογαριασμών, στα στοιχεία των ηλεκτρονικών βιβλίων myDATA και στις δηλώσεις ΦΠΑ.
Μια επιχείρηση μπορεί να κληθεί να εξηγήσει γιατί εμφανίζει τραπεζικές ή ηλεκτρονικές εισπράξεις μεγαλύτερες από τον δηλωμένο τζίρο, γιατί υπάρχουν τιμολόγια τα οποία δεν έχουν συμπεριληφθεί στις δηλώσεις ή γιατί προκύπτουν σημαντικές διαφορές ανάμεσα στις αγορές, στις πωλήσεις και στον ΦΠΑ που αποδόθηκε.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και στις δαπάνες που εμφανίζονται ως επαγγελματικές. Ο έλεγχος μπορεί να εξετάσει αν αντιστοιχούν σε πραγματικές συναλλαγές, αν υπάρχουν νόμιμα παραστατικά και αν συνδέονται πράγματι με την οικονομική δραστηριότητα της επιχείρησης.
Ακίνητα, κληρονομιές και γονικές παροχές
Το σχέδιο της ΑΑΔΕ για το 2026 προβλέπει 2.500 ειδικούς ελέγχους για την ορθή εκπλήρωση των υποχρεώσεων στη φορολογία μεταβίβασης ακινήτων, κληρονομιών, δωρεών και γονικών παροχών.
Παράλληλα, προβλέπεται ο έλεγχος όλων των σχετικών υποθέσεων που παραγράφονται στις 31 Δεκεμβρίου 2026 και αφορούν ακίνητα εκτός αντικειμενικού συστήματος, όταν ο φορολογούμενος δεν έχει αποδεχθεί την προσωρινή αξία που προσδιόρισε η αρμόδια υπηρεσία. (Taxheaven)
Οι διασταυρώσεις μπορούν να αφορούν το δηλωθέν τίμημα, την προέλευση των χρημάτων, την αξία του ακινήτου, τις μεταβολές στο Ε9, τις δηλώσεις φόρου μεταβίβασης και τα ποσά που εμφανίζονται σε συμβόλαια ή τραπεζικούς λογαριασμούς.
Περισσότεροι από 70.000 έλεγχοι διαφορετικών κατηγοριών
Το επιχειρησιακό πρόγραμμα της ΑΑΔΕ για το 2026 δείχνει το εύρος της κινητοποίησης:
- 26.000 πλήρεις και μερικοί φορολογικοί έλεγχοι.
- 25.400 επιπλέον μερικοί επιτόπιοι έλεγχοι.
- 2.500 έλεγχοι για μεταβιβάσεις ακινήτων, κληρονομιές, δωρεές και γονικές παροχές.
- Τουλάχιστον 18.000 στοχευμένοι επιτόπιοι έλεγχοι από τις Υπηρεσίες Ερευνών και Διασφάλισης Δημοσίων Εσόδων.
- Τουλάχιστον 900 έλεγχοι και έρευνες φοροδιαφυγής. (Taxheaven)
Τουλάχιστον το 80% των 26.000 πλήρων και μερικών ελέγχων πρέπει να αφορά υποθέσεις της τελευταίας πενταετίας. Παράλληλα, τουλάχιστον το 75% του συνολικού αριθμού προσανατολίζεται καταρχήν στα τρία τελευταία έτη για τα οποία έχει λήξει η προθεσμία υποβολής δήλωσης φορολογίας εισοδήματος. (Taxheaven)
Οι φορολογούμενοι δεν επιλέγονται τυχαία
Οι υποθέσεις προτεραιοποιούνται βάσει ανάλυσης κινδύνου. Η ΑΑΔΕ αξιοποιεί ηλεκτρονικά δεδομένα, πληροφορίες από εσωτερικές και εξωτερικές πηγές και αυτοματοποιημένα μοντέλα αξιολόγησης.
Κάθε υπόθεση λαμβάνει μοριοδότηση και κατατάσσεται ανά ελεγκτική υπηρεσία σε φθίνουσα σειρά. Τα ακριβή κριτήρια δεν δημοσιοποιούνται, ώστε να μην είναι δυνατόν να προβλεφθεί ή να παρακαμφθεί ο μηχανισμός επιλογής. (Taxheaven)
Αυτό σημαίνει ότι η ΑΑΔΕ δεν αναζητεί απλώς μεγάλες καταθέσεις. Εξετάζει τη συνολική οικονομική εικόνα: εισοδήματα, επαγγελματική δραστηριότητα, περιουσία, τραπεζικές συναλλαγές και προηγούμενη φορολογική συμπεριφορά.
Η διαδικασία μετά τον έλεγχο
Όταν ολοκληρωθεί ο έλεγχος και προκύψουν διαφορές, η ΑΑΔΕ κοινοποιεί στον φορολογούμενο σημείωμα διαπιστώσεων μαζί με προσωρινό διορθωτικό προσδιορισμό φόρου.
Ο ελεγχόμενος έχει δικαίωμα να ζητήσει αντίγραφα των εγγράφων στα οποία βασίζεται ο καταλογισμός και διαθέτει 20 ημέρες για να υποβάλει εγγράφως τις απόψεις, τις αντιρρήσεις και τα αποδεικτικά του στοιχεία. Η οριστική πράξη πρέπει να εκδοθεί μέσα σε έναν μήνα από την παραλαβή των απόψεων ή από τη λήξη της προθεσμίας. (Taxheaven)
Εφόσον ο φορολογούμενος αμφισβητεί την οριστική πράξη, μπορεί να προσφύγει στη Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών μέσα σε 30 ημέρες από την κοινοποίησή της. Για τους κατοίκους εξωτερικού η προθεσμία είναι 60 ημέρες, ενώ οι σχετικές προθεσμίες αναστέλλονται από την 1η έως και την 31η Αυγούστου. (Taxheaven)
Τι πρέπει να έχουν διαθέσιμο οι φορολογούμενοι
Όσοι μπορεί να βρεθούν αντιμέτωποι με έλεγχο χρειάζεται να μπορούν να ανασυνθέσουν καθαρά την οικονομική εικόνα κάθε ελεγχόμενης χρονιάς. Ιδιαίτερη σημασία έχουν:
- Αναλυτικές κινήσεις τραπεζικών λογαριασμών.
- Αποδεικτικά μεταφορών μεταξύ προσωπικών λογαριασμών.
- Συμβάσεις δανείων και στοιχεία εξόφλησης.
- Δηλώσεις δωρεών και γονικών παροχών.
- Συμβόλαια πώλησης ακινήτων ή άλλων περιουσιακών στοιχείων.
- Παραστατικά για κεφάλαια που προέρχονται από κληρονομιά.
- Τιμολόγια, αποδείξεις, δηλώσεις ΦΠΑ και συμφωνίες με τα δεδομένα του myDATA.
- Έγγραφα που αποδεικνύουν ότι ένα ποσό είχε φορολογηθεί στο παρελθόν ή απαλλασσόταν νόμιμα.
Η μεγάλη επιχείρηση της ΑΑΔΕ δεν σημαίνει ότι κάθε κατάθεση θα μετατραπεί σε φόρο. Σημαίνει, όμως, ότι κάθε ουσιαστική απόκλιση θα πρέπει να μπορεί να εξηγηθεί με έγγραφα και όχι μόνο με προφορικούς ισχυρισμούς. Και όσο πλησιάζει η 31η Δεκεμβρίου 2026, τόσο μεγαλύτερη θα γίνεται η πίεση στις ελεγκτικές υπηρεσίες να κλείσουν τους φακέλους που βρίσκονται κοντά στην παραγραφή.
