Χωρίς συμφωνία ολοκληρώθηκε τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου στις Βρυξέλλες η διαπραγμάτευση των υπουργών Οικονομικών της ΕΕ για την αναθεώρηση της φορολογίας των τσιγάρων και των υπόλοιπων προϊόντων καπνού, καθώς η Μάλτα ήταν η μοναδική από τις 27 χώρες που δεν συναίνεσε στην τελευταία συμβιβαστική πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας.
Η εξέλιξη αποτέλεσε ανατροπή, καθώς πριν από τη συνεδρίαση οι μεγαλύτερες επιφυλάξεις προέρχονταν από τη Σουηδία, η οποία τελικά αποδέχθηκε τον συμβιβασμό για τη φορολόγηση των νέων προϊόντων νικοτίνης. Αντίθετα, η Μάλτα παρέμεινε η μόνη χώρα που δεν ήταν έτοιμη να συμφωνήσει, εμποδίζοντας την απαιτούμενη ομοφωνία.
«Είμαι απογοητευμένος που η Μάλτα δεν ήταν ακόμη σε θέση να συμφωνήσει», δήλωσε ο προεδρεύων του ECOFIN, Ιρλανδός υπουργός Οικονομικών Σάιμον Χάρις, εκφράζοντας την ελπίδα ότι το αδιέξοδο θα ξεπεραστεί τον Δεκέμβριο, οπότε η ιρλανδική προεδρία θα επαναφέρει το ζήτημα στο Συμβούλιο.
«Μπήκαμε με 23 χώρες, φύγαμε με 26»
Ο Χάρις αποκάλυψε ότι στην αρχή της συνεδρίασης περίπου 23 χώρες υποστήριζαν τη συμβιβαστική πρόταση, ενώ μέχρι το τέλος ο αριθμός τους αυξήθηκε σε 26.
Καθοριστικός ήταν ο συμβιβασμός για τα φακελάκια νικοτίνης (nicotine pouches), τα οποία δεν περιλαμβάνονται στο σημερινό ενιαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο ειδικών φόρων κατανάλωσης.
Η ιρλανδική προεδρία πρότεινε να συμφωνηθεί καταρχήν η υπαγωγή τους στο ευρωπαϊκό φορολογικό πλαίσιο, αφήνοντας για μεταγενέστερο στάδιο τον καθορισμό του συγκεκριμένου ελάχιστου φορολογικού συντελεστή.
«Να συμφωνήσουμε σήμερα στην αρχή και να καθορίσουμε τον συντελεστή αύριο», εξήγησε ο Χάρις, χαρακτηρίζοντας ιδιαίτερα εποικοδομητική τη στάση της Σουηδίας και της Φινλανδίας.
Η συμβιβαστική αυτή κίνηση επέτρεψε στις δύο χώρες να στηρίξουν την προσπάθεια συμφωνίας, χωρίς ωστόσο να ξεπεραστεί η τελική αντίρρηση της Μάλτας.
Πόσο θα αυξάνονταν οι φόροι – Τι ισχύει για την Ελλάδα
Η αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τον Ιούλιο του 2025, προέβλεπε αύξηση του ευρωπαϊκού ελάχιστου ειδικού φόρου στα τσιγάρα από 90 σε 215 ευρώ ανά 1.000 τεμάχια, δηλαδή κατά περίπου 139%.
Στην προσπάθεια να γεφυρώσει τις διαφωνίες, η ιρλανδική προεδρία πρότεινε χαμηλότερους συντελεστές και σταδιακή εφαρμογή. Σύμφωνα με το επίσημο συμβιβαστικό κείμενο του Συμβουλίου, ο ελάχιστος φόρος θα αυξανόταν στα 140 ευρώ ανά 1.000 τσιγάρα από την 1η Ιουλίου 2028, στα 170 ευρώ από το 2030 και στα 200 ευρώ από το 2032.
Για την Ελλάδα προβλεπόταν ειδική μεταβατική περίοδος, με δυνατότητα σταδιακής προσαρμογής έως την 1η Ιανουαρίου 2036, όπως και για άλλες εννέα χώρες. Τη ρύθμιση αυτή είχε αναδείξει ήδη από τις 27 Οκτωβρίου ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, δηλώνοντας από την Ξάνθη ότι η Ελλάδα, σε συνεργασία με άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, είχε εξασφαλίσει ευνοϊκότερους όρους, με πιο συγκρατημένες φορολογικές αυξήσεις και μεγαλύτερο χρόνο προσαρμογής.
Η μεταβατική περίοδος δεν σημαίνει ότι οι φόροι θα παρέμεναν υποχρεωτικά αμετάβλητοι έως το 2036, αλλά ότι η Ελλάδα θα είχε περισσότερο χρόνο για να συμμορφωθεί πλήρως με τα νέα ευρωπαϊκά ελάχιστα όρια.
Οι αλλαγές θα επεκτείνονταν επίσης στα ηλεκτρονικά τσιγάρα, στον θερμαινόμενο καπνό και στα φακελάκια νικοτίνης. Ωστόσο, καθώς δεν επιτεύχθηκε ομοφωνία στο ECOFIN, οι προτεινόμενοι συντελεστές δεν εγκρίθηκαν και δεν προκύπτει άμεση αλλαγή στις τιμές των τσιγάρων στην Ελλάδα.
Το αναπάντητο ερώτημα της Μάλτας
Παρά το γεγονός ότι η Μάλτα παρέμεινε η μοναδική χώρα που δεν αποδέχθηκε τον συμβιβασμό, ο Σάιμον Χάρις δεν διευκρίνισε ποιο συγκεκριμένο σημείο της πρότασης προκάλεσε την αντίρρησή της.
Οι προβληματισμοί για τις οικονομικές επιπτώσεις της εναρμόνισης των ειδικών φόρων στις μικρότερες οικονομίες είχαν πάντως αναδειχθεί στη δημόσια συζήτηση στη Μάλτα πριν από το ECOFIN.
Σε άρθρο του στο μαλτέζικο cde.news στις 7 Νοεμβρίου, ο Ντονάτο Ραπόνι, πρώην επικεφαλής της μονάδας ΦΠΑ της Κομισιόν, καλούσε την κυβέρνηση να επιλέξει την αποχή αντί να εμποδίσει τη συμφωνία. Όπως εξηγούσε, στα φορολογικά ζητήματα η αποχή δεν εμποδίζει την ομοφωνία, επιτρέποντας σε μια χώρα να διατηρεί τις επιφυλάξεις της χωρίς να μπλοκάρει τις υπόλοιπες.
Η παρέμβασή του, πάντως, δεν αποτελεί επίσημη αιτιολόγηση της στάσης της μαλτέζικης κυβέρνησης.
Αντίθετα, η Κύπρος στήριξε τη συμβιβαστική πρόταση, με τον υπουργό Οικονομικών Μάκη Κεραυνό να τη χαρακτηρίζει ισορροπημένη, καθώς συνδυάζει τη φιλοδοξία της μεταρρύθμισης με τις ευαισθησίες συγκεκριμένων κρατών-μελών.
Χάρις – «Η δημόσια υγεία έχει σημασία»
Ο Ιρλανδός υπουργός επέμεινε ότι η μεταρρύθμιση δεν αποτελεί μόνο φορολογικό ζήτημα, αλλά αφορά πρωτίστως την προστασία της δημόσιας υγείας, ιδιαίτερα των νέων.
Όπως υποστήριξε, οι σημερινοί ευρωπαϊκοί κανόνες είναι παρωχημένοι και επιτρέπουν στις καπνοβιομηχανίες να αξιοποιούν τα κενά του φορολογικού πλαισίου για νέα προϊόντα, όπως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα φακελάκια νικοτίνης.
Από την πλευρά του, ο Ευρωπαίος επίτροπος Οικονομίας Βάλντις Ντομπρόβσκις επιβεβαίωσε ότι δεν επιτεύχθηκε συμφωνία, υπογραμμίζοντας ότι η Κομισιόν θα συνεχίσει να στηρίζει την ιρλανδική προεδρία.
Η διαπραγμάτευση θα συνεχιστεί τον Δεκέμβριο, με την ιρλανδική προεδρία να επιδιώκει να εξασφαλίσει και τη συναίνεση της Μάλτας, ώστε να προχωρήσει η αναθεώρηση της ευρωπαϊκής φορολογίας του καπνού.
