«Εάν τα Στενά του Ορμούζ δεν ανοίξουν μέσα στον Ιούνιο, ο Ιούνιος θα είναι χειρότερος από τον Μάιο και ο Ιούλιος χειρότερος από τον Ιούνιο», προειδοποίησε ο πρόεδρος του Eurogroup Κυριάκος Πιερρακάκης στο πλαίσιο του άτυπου Eurogroup στη Λευκωσία, αποτυπώνοντας την αυξανόμενη ανησυχία στην Ευρώπη για ένα νέο ενεργειακό σοκ με επιπτώσεις στις τιμές ενέργειας, λιπασμάτων και τροφίμων. Ωστόσο παρά την αυξανόμενη ανησυχία το Eurogroup δεν δείχνει προς το παρόν διατεθειμένο να επιστρέψει σε μια γενικευμένη δημοσιονομική χαλάρωση τύπου 2022 αλλά όπως προέκυψε εξετάζονται περιορισμένες ευελιξίες εντός των υφιστάμενων κανόνων, με τον Πιερρακάκη να παραδέχεται ανοιχτά ότι υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις μεταξύ των κρατών-μελών.
Βέβαια μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Πιερρακάκης ζήτησε «προσωρινά, στοχευμένα και προσαρμοσμένα» μέτρα απέναντι στις νέες πιέσεις από τη Μέση Ανατολή, τονίζοντας ότι η ευρωπαϊκή απάντηση πρέπει να παραμείνει συμβατή με τις μακροπρόθεσμες στρατηγικές προτεραιότητες της Ευρώπης.
Τη γραμμή αυτή επανέλαβε λίγο αργότερα και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Κριστίν Λαγκάρντ, μιλώντας για τις αρχές των «3Τ» (“temporary, targeted and tailored” – προσωρινά, στοχευμένα και προσαρμοσμένα), προειδοποιώντας ότι οποιαδήποτε απόκλιση θα μπορούσε να οδηγήσει σε διαφορετική νομισματική στάση από την ΕΚΤ.
Δεν θα πέσουν εύκολα οι τιμές
Η Κριστίν Λαγκάρντ προειδοποίησε ότι ακόμη και αν η κρίση στη Μέση Ανατολή αποκλιμακωθεί σύντομα, οι επιπτώσεις στην οικονομία θα συνεχίσουν να γίνονται αισθητές με χρονική καθυστέρηση. Όπως είπε, τα επίπεδα τιμών είναι πιθανό να παραμείνουν υψηλότερα ακόμη και μετά το τέλος της κρίσης, με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να παρακολουθεί στενά τα «δευτερογενή αποτελέσματα» αλλά και την «αγκύρωση των πληθωριστικών προσδοκιών», επαναλαμβάνοντας ότι στόχος παραμένει η σταθερότητα του πληθωρισμού στο 2% μεσοπρόθεσμα.
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του Eurogroup Κυριάκος Πιερρακάκης υποστήριξε ότι τρεις παράγοντες θα καθορίσουν ουσιαστικά το τέλος της κρίσης: η διάρκεια τυχόν διαταραχής στα Στενά του Ορμούζ, το βάθος των ζημιών στις ενεργειακές υποδομές της περιοχής και το καθεστώς ναυσιπλοΐας μετά την κρίση.
«Τα Στενά του Ορμούζ δεν μπορούν να μετατραπούν σε δρόμο διοδίων», ανέφερε χαρακτηριστικά, δίνοντας το γεωπολιτικό στίγμα των ευρωπαϊκών ανησυχιών για την ενεργειακή ασφάλεια και τις αλυσίδες εφοδιασμού.
Στασιμοπληθωριστικές πιέσεις χωρίς ύφεση – προς το παρόν
Το οικονομικό πλαίσιο μέσα στο οποίο διεξήχθη η συνάντηση ήταν ιδιαίτερα απαιτητικό. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναθεώρησε την ανάπτυξη της ευρωζώνης για το 2026 στο 0,9%, ενώ ο πληθωρισμός αναμένεται να φτάσει στο 3% από 1,9% προηγουμένως, σημαντικά πάνω από τον στόχο του 2% της ΕΚΤ.
Ο εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Κομισιόν Βάλντις Ντομπρόβσκις προειδοποίησε ότι ήδη δέκα κράτη μέλη κατέγραψαν έλλειμμα άνω του 3% του ΑΕΠ το 2025, αριθμός που αναμένεται να φτάσει τα δεκατρία έως το 2027, ενώ το μέσο δημοσιονομικό έλλειμμα της ΕΕ εκτιμάται ότι θα αυξηθεί περαιτέρω τα επόμενα δύο χρόνια. «Πρέπει να παραμείνουμε σε εγρήγορση για τη διαφύλαξη υγιών δημόσιων οικονομικών», τόνισε.
«Οι πιέσεις αποκτούν στασιμοπληθωριστικά χαρακτηριστικά αλλά η Ευρώπη παραμένει ανθεκτική», ανέφερε ο Πιερρακάκης στο περιθώριο της συνάντησης, υπογραμμίζοντας ότι δεν υπάρχουν «μεγάλες εκπλήξεις» στις προβλέψεις. Όπως σημείωσε, η ανάπτυξη παραμένει σε θετικό έδαφος και χάρη στα μέτρα που ελήφθησαν μετά το 2022, ο αντίκτυπος της κρίσης είναι σήμερα κατά 12% μικρότερος απ’ ό,τι θα ήταν διαφορετικά.
Στο ίδιο πνεύμα κινήθηκε και ο επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας Πιερ Γκραμένια, ο οποίος τόνισε ότι «δεν μπορούμε να μιλάμε ούτε για στασιμοπληθωρισμό ούτε για ύφεση». Ωστόσο, προειδοποίησε ότι οι αγορές ανησυχούν για πιο μόνιμες πληθωριστικές πιέσεις, με τις αποδόσεις κρατικών ομολόγων να αυξάνονται σημαντικά και με την πίεση σε νοικοκυριά, επιχειρήσεις και δημόσια οικονομικά να εντείνεται περαιτέρω.
Η «χειρουργική» απάντηση και τα «Τρία Τ»
Το κεντρικό δίλημμα της συνάντησης ήταν πόσο μπορούν να δαπανήσουν οι κυβερνήσεις για να προστατεύσουν πολίτες και επιχειρήσεις χωρίς να επιδεινώσουν τα δημόσια οικονομικά ή να αναγκάσουν την ΕΚΤ να αυστηροποιήσει τη νομισματική πολιτική.
Η Λαγκάρντ ήταν σαφής: «Οποιαδήποτε απόκλιση από την αρχή των τριών Τ (μέτρα προσωρινά-στοχευμένα και προσαρμοσμένα –temporary, targeted and tailored) θα βλάψει και θα οδηγήσει σε διαφορετική νομισματική στάση».
Ο Πιερρακάκης από την πλευρά του τόνισε ότι «δεν πρέπει να αντιφάσκουμε με τη νομισματική πολιτική. Δημοσιονομική και νομισματική πολιτική πρέπει να βαδίζουν μαζί», υπογραμμίζοντας ότι η ευρωπαϊκή αντίδραση πρέπει να είναι «χειρουργική»: να στηρίζει τους πιο ευάλωτους χωρίς να τροφοδοτεί τη ζήτηση για ορυκτά καύσιμα και χωρίς να διευρύνει ανεξέλεγκτα τα ελλείμματα.
Στην ίδια γραμμή κινήθηκε και ο Ντομπρόβσκις, επιμένοντας ότι η απάντηση πρέπει να παραμείνει «προσωρινή και στοχευμένη», λαμβάνοντας υπόψη τον περιορισμένο δημοσιονομικό χώρο που διαθέτουν πλέον αρκετά κράτη μέλη.
Όχι σε ρήτρα διαφυγής
Στο παρασκήνιο της συνάντησης κυριάρχησε και η συζήτηση για πιθανές νέες δημοσιονομικές ευελιξίες, αντίστοιχες με εκείνες που εφαρμόστηκαν κατά την ενεργειακή κρίση του 2022.
Ο Ντομπρόβσκις επιβεβαίωσε ότι η Τζόρτζια Μελόνι απέστειλε επιστολή στην Κομισιόν ζητώντας μεγαλύτερη ευελιξία για τα μέτρα στήριξης που σχετίζονται με την ενέργεια, με την Ιταλία να εμφανίζεται ως η χώρα που επιμένει πιο συστηματικά στο θέμα αυτό. Σύμφωνα με πληροφορίες που συζητήθηκαν στο περιθώριο του Eurogroup, η Ρώμη επιδιώκει να εξαιρεθούν ορισμένες ενεργειακές δαπάνες από τον υπολογισμό του ελλείμματος, κατά τρόπο αντίστοιχο με τη μεταχείριση των αμυντικών δαπανών.
Ωστόσο, η πλειονότητα των κρατών μελών εμφανίζεται επιφυλακτική απέναντι σε ένα νέο κύμα γενικευμένης χαλάρωσης. Όπως υπογράμμισε ο Βέλγος υπουργός Οικονομικών Βίνσεντ βαν Πέτεγεμ, η σημερινή κρίση είναι πρωτίστως κρίση προσφοράς και όχι ζήτησης, κάτι που καθιστά δυσκολότερη τη δικαιολόγηση μιας γενικής ρήτρας διαφυγής. Ο ίδιος ο Πιερρακάκης αναγνώρισε ότι υπάρχουν διαφορετικές σχολές σκέψης εντός του Eurogroup, αλλά επέμεινε ότι υπάρχει κοινή κατανόηση πως η αντίδραση δεν πρέπει να υπονομεύσει την αξιοπιστία των δημοσιονομικών κανόνων.
Στεγαστική κρίση, λύσεις και ψηφιακό ευρώ
Πέρα από την ενεργειακή κρίση, σημαντικό μέρος της συζήτησης αφιερώθηκε και στη στεγαστική κρίση, την οποία ο Πιερρακάκης χαρακτήρισε ζήτημα κοινωνικής συνοχής, καθώς επηρεάζει την παραγωγικότητα, την κινητικότητα εργασίας και τις ανισότητες.
Υπήρξε κοινή παραδοχή ότι δεν υπάρχουν ενιαίες λύσεις για όλα τα κράτη μέλη, καθώς κάθε χώρα αντιμετωπίζει διαφορετικές πιέσεις και ιδιαιτερότητες.
Η Κομισιόν επανέλαβε ότι η βασική απάντηση περνά μέσα από την αύξηση της προσφοράς κατοικιών, την απλοποίηση των αδειοδοτήσεων και την αντιμετώπιση των ελλείψεων εργατικού δυναμικού στον κατασκευαστικό τομέα.
Το δεύτερο μεγάλο θέμα ήταν το ψηφιακό ευρώ, το οποίο ο Πιερρακάκης χαρακτήρισε «υπαρξιακό έργο για την Ευρώπη», εκφράζοντας την ελπίδα να ολοκληρωθεί η σχετική νομοθεσία μέχρι το τέλος του έτους ώστε το project να μπορέσει να υλοποιηθεί έως το 2029 υπό την ηγεσία της Λαγκάρντ.
