ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ – ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ
Η αβεβαιότητα επιστρέφει στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής οικονομίας, καθώς η κρίση στη Μέση Ανατολή και η άνοδος των τιμών ενέργειας ενισχύουν τις πιέσεις σε ανάπτυξη και πληθωρισμό, οδηγώντας την ευρωζώνη σε «στασιμοπληθωριστική τάση» και ανοίγοντας εκ νέου τη συζήτηση για τα όρια της δημοσιονομικής ευελιξίας.
«Ως αποτέλεσμα του πολέμου στη Μέση Ανατολή, οι τιμές της ενέργειας έχουν εκτοξευθεί, με το πετρέλαιο να ξεπερνά τα 125 δολάρια το βαρέλι την περασμένη εβδομάδα… Ωθούν την ΕΕ στην πορεία της ασθενέστερης ανάπτυξης και του υψηλότερου πληθωρισμού» προειδοποίησε ο Επίτροπος Οικονομίας, Βάλντις Ντομπρόβσκις μετά το τέλος του Eurogroup.
Ο ίδιος επιβεβαίωσε ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει ένα «στασιμοπληθωριστικό σοκ», δηλαδή επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας με ταυτόχρονη αύξηση του πληθωρισμού.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο πρόεδρος του Eurogroup Κυριάκος Πιερρακάκης ξεκαθάρισε ότι η ευρωζώνη δεν βρίσκεται ακόμη σε πλήρη στασιμοπληθωρισμό, αλλά κινείται προς αυτή την κατεύθυνση:
«Βρισκόμαστε σε στασιμοπληθωριστική τάση, πράγμα που σημαίνει ότι αναθεωρούμε τις προβλέψεις μας για την ανάπτυξη προς τα κάτω και για τον πληθωρισμό προς τα πάνω, αλλά δεν βρισκόμαστε σε πλήρη στασιμοπληθωριστική κατάσταση αυτή τη στιγμή».
Πίεση για ευελιξία – αλλά όχι χαλάρωση
Η συζήτηση στο Eurogroup ανέδειξε τις διαφορετικές προσεγγίσεις μεταξύ των κρατών-μελών, με ορισμένες χώρες να ζητούν μεγαλύτερη ευελιξία στους δημοσιονομικούς κανόνες ή ακόμη και αποσύνδεση προσωρινών μέτρων από τους περιορισμούς του Συμφώνου Σταθερότητας, στο πρότυπο της ρήτρας διαφυγής.
Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιμένει στη γραμμή της. Όπως τόνισε ο Ντομπρόβσκις:
«Προς το παρόν, η συμβουλή μας είναι να παραμείνουμε σε προσωρινά, στοχευμένα μέτρα με περιορισμένο δημοσιονομικό αντίκτυπο»,
προειδοποιώντας ότι «δεν μπορούμε να επιτρέψουμε να επαναλάβουμε τα λάθη του παρελθόντος».
Ο ίδιος ξεκαθάρισε ότι η απάντηση πρέπει να κινηθεί εντός των υφιστάμενων ευελιξιών του Συμφώνου Σταθερότητας, με αξιοποίηση των αυτόματων σταθεροποιητών, υπογραμμίζοντας ότι:
«Είναι απαραίτητο τα μέτρα στήριξης να είναι προσωρινά, στοχευμένα και να μην αυξάνουν τη συνολική ζήτηση ενέργειας».
Παράλληλα, αναγνώρισε ότι στο Eurogroup καταγράφηκαν αποκλίσεις:
«Διαφορετικά κράτη-μέλη εξέφρασαν διαφορετικές απόψεις σχετικά με την κατάλληλη απάντηση της δημοσιονομικής πολιτικής», αφήνοντας να διαφανεί η πίεση για πιο ευέλικτες λύσεις, χωρίς ωστόσο να μεταβάλλεται προς το παρόν η γραμμή της Κομισιόν.
Το «μάθημα» του ΔΝΤ
Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφιερώθηκε στην αξιολόγηση των μέτρων στήριξης από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, και όπως επισήμανε ο κ. Πιερρακάκης περίπου το 70% των μέτρων της κρίσης του 2022 είτε δεν ήταν στοχευμένα είτε στρέβλωσαν τις τιμές.
«Ήταν λοιπόν πολύ αποκαλυπτικό να μάθουμε από το ΔΝΤ ότι περίπου το 70% του συνολικού κόστους των μέτρων που λάβαμε το 2022 είτε δεν ήταν στοχευμένα, είτε παραμόρφωσαν τις τιμές, είτε και τα δύο» είπε ο πρόεδρος του Eurogroup και διευκρί΄νισε ότι τα στοιχεία έδειξαν πως οι μη στοχευμένες επιδοτήσεις ωφελούν δυσανάλογα τα υψηλότερα εισοδήματα, επιβεβαιώνοντας την ανάγκη τα μέτρα να είναι «προσωρινά, στοχευμένα και σύμφωνα με τους δημοσιονομικούς κανόνες».
Σενάρια κρίσης και γεωπολιτικός κίνδυνος
Ο Κυριάκος Πιερρακάκης υπογράμμισε την ανθεκτικότητα της ευρωζώνης, με ισχυρή αγορά εργασίας και ιστορικά χαμηλή ανεργία, αλλά έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στον γεωπολιτικό κίνδυνο.
Προειδοποίησε για την ανάγκη προετοιμασίας ακόμη και για ακραία σενάρια, όπως μια παρατεταμένη διακοπή στον Πορθμό του Ορμούζ:
«Η ευθύνη μας απέναντί τους είναι να είμαστε προετοιμασμένοι ακόμη και για τα πιο δύσκολα σενάρια».
Υπερκέρδη ενέργειας: εθνική επιλογή
Στο τραπέζι τέθηκε και η ιδέα των φόρων στα υπερκέρδη ενέργειας. Ο Βάλντις Ντομπρόβσκις ξεκαθάρισε:
«Η φορολόγηση των υπερκερδών είναι μια δυνατότητα. Τα κράτη μέλη μπορούν να το χρησιμοποιήσουν», διευκρινίζοντας ότι προς το παρόν δεν προβλέπεται ευρωπαϊκή πρωτοβουλία.
Τράπεζες και ανησυχία
Όσον αφορά τον ευρωπαϊκό τραπεζικό τομέα, κρίθηκε ανθεκτικός, ωστόσο ο Κυριάκος Πιερρακάκης προειδοποίησε ότι «Δεν υπάρχει περιθώριο για εφησυχασμό».
Εν τω μεταξύ ο διευθύνων σύμβουλος του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας, Πιερ Γκραμένια προειδοποίησε ότι οι αγορές αρχικά υποτίμησαν τον κίνδυνο, σημειώνοντας ότι «η αντίδραση των αγορών φάνηκε υπερβολικά αισιόδοξη», ενώ πλέον, με τη στασιμότητα στο Στενό του Ορμούζ, «οι τιμές του πετρελαίου έχουν ανέβει ξανά και τα spreads διευρύνονται».
«Ακόμη κι αν η σύγκρουση λυθεί σύντομα, οι οικονομικές επιπτώσεις θα διαρκέσουν περισσότερο από την ίδια τη σύγκρουση», προειδοποίησε, τονίζοντας ότι μια απότομη ανατιμολόγηση των αγορών θα μπορούσε να επιβαρύνει περαιτέρω την ανάπτυξη και να περιορίσει τον ήδη στενό δημοσιονομικό χώρο των κυβερνήσεων.
Η εικόνα που προκύπτει είναι σαφής: η Ευρώπη εισέρχεται σε μια περίοδο αυξημένων κινδύνων, με περιορισμένο δημοσιονομικό χώρο και αυξημένες γεωπολιτικές πιέσεις. Η απάντηση, όπως υπογράμμισε ο Κυριάκος Πιερρακάκης, πρέπει να είναι: «συνεκτική, σταθερή και αποφασιστική»,
ώστε η ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας να μετατραπεί σε ανάπτυξη και ανταγωνιστικότητα.
