Στις 14 Αυγούστου 2005 γράφτηκε μία από τις πιο συγκλονιστικές σελίδες στην ιστορία της ελληνικής και κυπριακής αεροπορίας. Η πτήση HCY522 της κυπριακής Helios Airways, με Boeing 737-300 και νηολόγιο 5B-DBY, απογειώθηκε από τη Λάρνακα με προορισμό την Πράγα και ενδιάμεση στάση την Αθήνα.
Δεν έφτασε ποτέ.
Λίγο μετά τις 12 το μεσημέρι συνετρίβη στην περιοχή του Γραμματικού Αττικής. Και οι 121 άνθρωποι που επέβαιναν —115 επιβάτες και έξι μέλη πληρώματος, έχασαν τη ζωή τους.
Το λάθος που είχε γίνει πριν από την απογείωση
Η αλυσίδα που οδήγησε στην καταστροφή είχε αρχίσει πριν ακόμη επιβιβαστούν οι επιβάτες.
Τις πρώτες πρωινές ώρες πραγματοποιήθηκε τεχνικός έλεγχος του συστήματος συμπίεσης, μετά από αναφορά προβλήματος σχετικού με τη στεγανότητα του αεροσκάφους.
Για να πραγματοποιηθεί ο έλεγχος, ο επιλογέας λειτουργίας του συστήματος συμπίεσης μετακινήθηκε από την κανονική θέση AUTO στη θέση MAN — Manual.
Μετά το τέλος του ελέγχου ο επιλογέας δεν επανήλθε στο AUTO.
Η επίσημη έρευνα κατέγραψε μία σημαντική λεπτομέρεια: η τότε διαδικασία συντήρησης δεν ανέφερε ρητά ως ξεχωριστό βήμα ότι ο τεχνικός έπρεπε να επαναφέρει τον διακόπτη στο AUTO. Ωστόσο, η Επιτροπή έκρινε ότι θα ήταν συνετό να είχε γίνει.
Το αεροσκάφος παραδόθηκε για την πτήση με τον επιλογέα στη χειροκίνητη λειτουργία. Η λανθασμένη θέση του επιλογέα δεν εντοπίστηκε από τους χειριστές κατά τους προβλεπόμενους ελέγχους πριν από την εκκίνηση και μετά την απογείωση.
Το Boeing ανεβαίνει χωρίς σωστή συμπίεση
Η πτήση απογειώθηκε από τη Λάρνακα στις 09:07. Καθώς το Boeing ανέβαινε, η πίεση μέσα στην καμπίνα δεν διατηρούνταν στα προβλεπόμενα επίπεδα.
Σε μεγάλο ύψος η έλλειψη επαρκούς οξυγόνου προκαλεί υποξία. Και αυτή είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη επειδή ο άνθρωπος μπορεί να μην αντιλαμβάνεται πόσο γρήγορα μειώνονται οι πνευματικές και σωματικές του ικανότητες. Προκαλεί σύγχυση, λανθασμένη κρίση, αποπροσανατολισμό, υπνηλία και τελικά απώλεια των αισθήσεων.
Στο πιλοτήριο ενεργοποιήθηκε η ηχητική προειδοποίηση για το ύψος καμπίνας. Οι πιλότοι όμως δεν αναγνώρισαν σωστά την προειδοποίηση. Στο συγκεκριμένο Boeing ο ίδιος χαρακτηριστικός ήχος χρησιμοποιούνταν και για προειδοποίηση λανθασμένης διαμόρφωσης κατά την απογείωση, γεγονός που συνέβαλε στη σύγχυση.
Οι χειριστές επικοινώνησαν με το τεχνικό τμήμα της Helios προσπαθώντας να καταλάβουν τι συνέβαινε.
Το Boeing, όμως, συνέχιζε να ανεβαίνει.
Πέφτουν οι μάσκες οξυγόνου
Όταν το ύψος καμπίνας έφτασε περίπου στα 14.000 πόδια, οι μάσκες οξυγόνου των επιβατών έπεσαν αυτόματα.
Ήταν πλέον ένα σαφέστατο μήνυμα ότι υπήρχε σοβαρό πρόβλημα συμπίεσης.
Παρά ταύτα, το αεροσκάφος συνέχισε την άνοδό του και τελικά έφτασε στο προγραμματισμένο ύψος πτήσης, περίπου 34.000 πόδια.
Στο μεταξύ, η υποξία είχε αρχίσει να καταβάλλει τους ανθρώπους μέσα στο αεροσκάφος.
Οι δύο πιλότοι έχασαν σταδιακά την ικανότητα να ελέγχουν το Boeing και τελικά τις αισθήσεις τους.
Το «αεροπλάνο-φάντασμα»
Από εκείνη τη στιγμή το 737 μετατράπηκε ουσιαστικά σε ένα «αεροπλάνο-φάντασμα».
Ο αυτόματος πιλότος εξακολουθούσε να λειτουργεί και εκτελούσε το πρόγραμμα πτήσης που είχε εισαχθεί στο σύστημα. Το Boeing συνέχιζε κανονικά την πορεία του προς την Ελλάδα. Μπήκε στο FIR Αθηνών, αλλά οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας δεν μπορούσαν να επικοινωνήσουν με το πλήρωμα.
Οι κλήσεις επαναλαμβάνονταν. Καμία απάντηση.
Όταν το αεροσκάφος έφτασε στην περιοχή της Αθήνας, δεν πραγματοποίησε την προβλεπόμενη διαδικασία προσέγγισης αλλά μπήκε, μέσω του αυτόματου συστήματος πτήσης, σε κύκλο αναμονής πάνω από το σημείο KEA.
Και συνέχιζε να κάνει κύκλους.
Συναγερμός στην Ελλάδα – απογειώνονται δύο F-16
Η απουσία οποιασδήποτε επικοινωνίας προκαλεί συναγερμό.
Εκείνη την εποχή, μόλις τέσσερα χρόνια μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, ένα επιβατικό αεροσκάφος που δεν επικοινωνούσε με τον έλεγχο εναέριας κυκλοφορίας αντιμετωπιζόταν αναγκαστικά και ως πιθανό περιστατικό αεροπειρατείας.
Η ελληνική Πολεμική Αεροπορία έδωσε εντολή απογείωσης σε δύο μαχητικά F-16 για να αναγνωρίσουν το αεροσκάφος. Τα ελληνικά μαχητικά πλησίασαν το Boeing. Και οι χειριστές τους αντίκρισαν μια εικόνα πρωτοφανή. Μέσα στο πιλοτήριο ο συγκυβερνήτης φαινόταν πεσμένος στη θέση του. Η θέση του κυβερνήτη ήταν άδεια.
Στην καμπίνα είχαν πέσει οι μάσκες οξυγόνου και οι άνθρωποι που μπορούσαν να διακριθούν δεν παρουσίαζαν φυσιολογική δραστηριότητα.
Κι όμως το Boeing εξακολουθούσε να πετά. Μόνο του.
Ξαφνικά εμφανίζεται ένας άνθρωπος στο πιλοτήριο
Και τότε οι πιλότοι των F-16 είδαν κίνηση. Ένας άνθρωπος εμφανίστηκε στο πιλοτήριο.
Ήταν ο 25χρονος ιπτάμενος φροντιστής Ανδρέας Προδρόμου.
Ο Προδρόμου είχε καταφέρει να παραμείνει λειτουργικός χρησιμοποιώντας φορητές φιάλες οξυγόνου του πληρώματος καμπίνας.
Και υπήρχε μια εξαιρετικά σημαντική λεπτομέρεια: δεν ήταν εντελώς άσχετος με την πτήση αεροσκαφών. Διέθετε βρετανικό Commercial Pilot Licence, αλλά δεν ήταν εκπαιδευμένος και πιστοποιημένος για να κυβερνήσει ένα Boeing 737.
Κατάφερε να φτάσει στο πιλοτήριο και να καθίσει στη θέση του κυβερνήτη. Οι Έλληνες πιλότοι τον είδαν να προσπαθεί να αποκτήσει τον έλεγχο του αεροσκάφους.
Στο Cockpit Voice Recorder καταγράφηκαν επίσης δύο εκπομπές «Mayday». Ήταν η τελευταία προσπάθεια να σωθεί η πτήση 522.
Τα καύσιμα τελειώνουν
Υπήρχε όμως ένα πρόβλημα που πλέον κανείς δεν μπορούσε να σταματήσει.
Το Boeing πετούσε επί ώρες και τα καύσιμά του εξαντλούνταν.
Περίπου στις 11:50 έσβησε ο αριστερός κινητήρας λόγω έλλειψης καυσίμων. Το αεροσκάφος βγήκε από τον κύκλο αναμονής και άρχισε να χάνει ύψος. Λίγα λεπτά αργότερα έσβησε και ο δεύτερος κινητήρας. Το Boeing 737 είχε πλέον μετατραπεί ουσιαστικά σε ένα τεράστιο ανεμοπλάνο.
Τα δύο ελληνικά F-16 παρέμεναν κοντά του. Οι χειριστές τους μπορούσαν μόνο να παρακολουθούν.
Η συντριβή στο Γραμματικό
Στις 12:03 περίπου, το Boeing της Helios προσέκρουσε σε λοφώδη περιοχή κοντά στο Γραμματικό, περίπου 33 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του αεροδρομίου της Αθήνας. Η πρόσκρουση ήταν καταστροφική.
Και οι 121 άνθρωποι που επέβαιναν στο αεροσκάφος έχασαν τη ζωή τους.
Η τραγωδία συγκλόνισε την Κύπρο και την Ελλάδα και οδήγησε σε μία από τις πιο δύσκολες και λεπτομερείς έρευνες αεροπορικού δυστυχήματος που είχαν πραγματοποιηθεί στη χώρα μας.
Τι έδειξε η επίσημη έρευνα
Η ελληνική Επιτροπή Διερεύνησης Ατυχημάτων και Ασφάλειας Πτήσεων, υπό τον Ακριβό Τσολάκη, κατέληξε σε μια αλληλουχία γεγονότων που ξεκίνησε από τη θέση του επιλογέα συμπίεσης αλλά δεν σταμάτησε εκεί.
Ο επιλογέας είχε παραμείνει στη θέση MANUAL μετά τον τεχνικό έλεγχο.
Το πλήρωμα δεν διαπίστωσε τη λανθασμένη θέση του στους προβλεπόμενους ελέγχους.
Οι χειριστές δεν αναγνώρισαν σωστά την προειδοποίηση για το ύψος της καμπίνας.
Δεν αντέδρασαν εγκαίρως στην πτώση των μασκών οξυγόνου και στις υπόλοιπες ενδείξεις.
Και τελικά η υποξία τους κατέστησε ανίκανους να κυβερνήσουν το αεροσκάφος.
Η έρευνα, όμως, δεν περιορίστηκε στα λάθη των ανθρώπων που βρίσκονταν στο Boeing. Εντόπισε επίσης οργανωτικές αδυναμίες στη Helios, ζητήματα διαχείρισης ποιότητας και ασφάλειας, καθώς και προβλήματα στην εποπτεία της εταιρείας από τις αρμόδιες αρχές.
Μια τραγωδία που ξεκίνησε από έναν διακόπτη
Η πτήση 522 εξακολουθεί να προκαλεί ανατριχίλα επειδή το Boeing δεν είχε υποστεί κάποια ξαφνική καταστροφική μηχανική βλάβη.
Το αεροπλάνο πετούσε. Οι κινητήρες λειτουργούσαν. Ο αυτόματος πιλότος λειτουργούσε.
Αλλά οι άνθρωποι μέσα του είχαν τεθεί σταδιακά εκτός μάχης από την υποξία.
Για πολλή ώρα ένα Boeing με 121 ανθρώπους πετούσε στον ελληνικό ουρανό χωρίς ουσιαστικά κανέναν να το κυβερνά.
Μέχρι που ένας 25χρονος αεροσυνοδός, ο Ανδρέας Προδρόμου, έφτασε στο πιλοτήριο και επιχείρησε το αδύνατο.
Και δίπλα του, οι πιλότοι των δύο ελληνικών F-16 έγιναν οι τελευταίοι μάρτυρες μιας πτήσης που είχε ξεκινήσει από τη Λάρνακα ως ένα συνηθισμένο κυριακάτικο δρομολόγιο και κατέληξε σε μία από τις μεγαλύτερες αεροπορικές τραγωδίες που γνώρισαν ποτέ Ελλάδα και Κύπρος.
ΥΓ.: Οφείλω να σφίξω το χέρι του δημιουργού του βίντεο που αναρτήσαμε. Καταπληκτική δημιουργία με όλα τα ντοκουμέντα που δημιουργούν σοκ, σου φέρνουν δάκρυα στα μάτια. Credit: Ο NOUMPAS @o_noumpas
