Γράφει η Αναστασία Κολυβά
82 χρόνια συμπληρώνονται σήμερα 10 Ιουνίου από την αποτρόπαια σφαγή του Διστόμου που διέπραξαν οι Ναζί, με σκοπό την εκκαθάριση της περιοχής από τις αντάρτικες δυνάμεις. Το χωριό πυρπολήθηκε ανελέητα από τους Γερμανούς, με αποτέλεσμα 218 κάτοικοι (114 γυναίκες και 104 άνδρες) να εκτελεστούν, μεταξύ των οποίων, 45 παιδιά και έφηβοι και 20 βρέφη.
Το χρονικό
Στο Δίστομο ενώθηκε με άλλη γερμανική ομάδα που είχε ξεκινήσει από την Άμφισσα και προχώρησαν προς το Στείρι. Οι κάτοικοι έλαβαν εντολή να μην απομακρυνθούν από το χωριό, μέχρι την επιστροφή των γερμανικών δυνάμεων.
Στη θέση Καταβόθρα οι Γερμανοί δέχθηκαν επίθεση από αντάρτες του ΕΛΑΣ. Μετά από σύντομη, αλλά σφοδρή μάχη, αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν, αφήνοντας στο πεδίο της μάχης 15 νεκρούς και άλλους τόσους τραυματίες. Οι γερμανικές απώλειες ανήλθαν σε 6 νεκρούς και 15 τραυματίες.
Οι Γερμανοί απέδωσαν την επίθεση του ΕΛΑΣ σε ειδοποίηση των κατοίκων του Διστόμου και επέστρεψαν στο χωριό για να εκδικηθούν. Με διαταγή του διοικητή τους, υπολοχαγού Χανς Ζάμπελ, το Δίστομο πυρπολήθηκε και 218 κάτοικοι (114 γυναίκες και 104 άνδρες) εκτελέστηκαν απάνθρωπα. Μεταξύ των νεκρών, 45 παιδιά και έφηβοι και 20 βρέφη.
Η πρωτοφανής θηριωδία έγινε αμέσως γνωστή μέσω του BBC στο εξωτερικό και προκάλεσε την κατακραυγή της διεθνούς κοινής γνώμης. Η Γερμανική Διοίκηση της Αθήνας επέρριψε την ευθύνη αποκλειστικά στους κατοίκους του Διστόμου, επειδή, όπως ανέφερε σε ανακοίνωσή της, δεν συμμορφώθηκαν με τις στρατιωτικές εντολές.
Μετά την αποχώρηση των Γερμανών από την Ελλάδα, το Ελληνικό Γραφείο Εγκληματιών Πολέμου μπόρεσε να ανακαλύψει τον υπεύθυνο της Σφαγής, Χανς Ζάμπελ, ο οποίος είχε καταφύγει στο Παρίσι και είχε συλληφθεί. Οι γαλλικές αρχές τον παρέδωσαν στις ελληνικές, οι οποίες τον προφυλάκισαν.
Τον Αύγουστο του 1949 ομολόγησε την έκταση των γερμανικών θηριωδιών στο Δίστομο, αλλά δικαιολογήθηκε ότι εκτελούσε διαταγές ανωτέρων του. Κατά τη διάρκεια της προφυλάκισής του, ο Ζάμπελ εκδόθηκε προσωρινά στη Δυτική Γερμανία για άλλη υπόθεση, αλλά δεν επέστρεψε ποτέ στην Ελλάδα για να αντιμετωπίσει τις συνέπειες των πράξεών του.
Ο αγώνας για τις αποζημιώσεις
82 χρόνια μετά, το τραύμα εκείνης της σφαγής δεν έχει επουλωθεί. Οι επιζώντες, έχοντας χάσει μέλη της οικογένειάς τους στο τραγικό συμβάν, προσπαθούν να διατηρήσουν ζωντανή τη μνήμη, συμμετέχοντας σε ετήσιες εκδηλώσεις μνήμης στο Μουσείο Θυμάτων Ναζισμού και δίνοντας μάχη να λάβουν τις αποζημιώσεις από το γερμανικό κράτος.
Σύμφωνα με τον δικηγόρο Μιλτιάδη Σφουντούρη που μίλησε στην ΕΡΤ, έχουν περάσει 20 χρόνια από την απόφαση του Εφετείου Φλωρεντίας που την καθιστά εκτελεστή, όμως το γερμανικό δημόσιο επιχειρεί συστηματικά να μπλοκάρει την εκτέλεσή της, ενώ και τα ιταλικά δικαστήρια απορρίπτουν διαρκώς τις σχετικές προσφυγές.
Διαβάστε Επίσης – Αργύρης Σφουντούρης: Δεν επιτρέπεται να καθιερωθεί στις συνειδήσεις ότι τα εγκλήματα πολέμου ξεχνιούνται
Η τελευταία απόφαση, τον Απρίλιο του 2026, επιτρέπει τη συνέχιση της εκτέλεσης στην Ιταλία. Αξίζει να σημειωθεί πως το ποσό των αποζημιώσεων, με τους τόκους, ενδέχεται να ξεπερνά τα 80 εκατ. ευρώ.
Υπενθυμίζουμε ότι η ιστορία ξεκίνησε τη δεκαετία του 1990, όταν συγγενείς των θυμάτων κατάθεσαν αγωγή κατά του γερμανικού Δημοσίου στα ελληνικά δικαστήρια. Oι ενάγοντες είναι 271. Το 2002, ο Αρειος Πάγος εξέδωσε τελεσίδικη απόφαση δικαιώνοντας τους ενάγοντες. Το συνολικό ποσό που επιδικάστηκε ήταν περίπου 8 δισ. δραχμές ή 23,5 εκατ. ευρώ. Ωστόσο, η απόφαση δεν εκτελέστηκε ποτέ στην Ελλάδα, καθώς απαιτούνταν ειδική άδεια για αναγκαστική εκτέλεση κατά ξένου κράτους, η οποία δεν χορηγήθηκε ποτέ.
Στη συνέχεια, η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας (και παλαιότερα η Νομαρχία Βοιωτίας) στράφηκε για λογαριασμό των συγγενών στα ιταλικά δικαστήρια, με διαδικασίες δέσμευσης περιουσιακών στοιχείων του γερμανικού Δημοσίου στην Ιταλία. Μεταξύ αυτών, περιλαμβάνονται χρηματικές απαιτήσεις που σχετίζονται με τους γερμανικούς σιδηροδρόμους.
