Η καθημερινή «κόλαση» των τηλεφωνημάτων και των μηνυμάτων απάτης έχει εξελιχθεί σε ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα ασφάλειας των πολιτών. Κλήσεις από δήθεν τραπεζικούς υπαλλήλους, SMS για ανύπαρκτες οφειλές, πλαστά μηνύματα από δημόσιες υπηρεσίες, ψεύτικες ιστοσελίδες τραπεζών και τηλεφωνήματα από υποτιθέμενους συγγενείς που ζητούν επειγόντως χρήματα συνθέτουν ένα περιβάλλον στο οποίο ακόμη και οι πιο υποψιασμένοι πολίτες κινδυνεύουν να εξαπατηθούν.
Το πρόβλημα αποκτά πλέον νέες διαστάσεις με την αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης από οργανωμένα κυκλώματα, τα οποία εκμεταλλεύονται τις τεχνολογικές δυνατότητες, αλλά και τις «μαύρες τρύπες» και τις χαραμάδες των ψηφιακών συστημάτων, για να παρακάμπτουν μηχανισμούς προστασίας και να αποσπούν χρήματα.
Απέναντι σε αυτή την κατάσταση, το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη επεξεργάζεται δέσμη 13 παρεμβάσεων, με τη συμμετοχή της Ελληνικής Αστυνομίας, των τραπεζών, των τηλεπικοινωνιακών παρόχων και άλλων αρμόδιων φορέων.
Πληροφορίες της HuffPost από την Κατεχάκη: Δεν έχουν «κλειδώσει» τα μέτρα
Σύμφωνα με πληροφορίες της HuffPost από έγκυρες πηγές της Κατεχάκη, η οριστικοποίηση των μέτρων δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί, καθώς βρίσκονται σε εξέλιξη οι συζητήσεις με τις τράπεζες και τους εμπλεκόμενους φορείς.
Το υπουργείο εξετάζει τις τεχνικές και επιχειρησιακές δυνατότητες εφαρμογής των προτάσεων, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στις βελτιώσεις των τραπεζικών λογισμικών, στην ανάπτυξη αποτελεσματικότερων αλγορίθμων και στην αναβάθμιση των συστημάτων που χρησιμοποιούν οι υπηρεσίες αντιμετώπισης του ηλεκτρονικού εγκλήματος.
Το ζητούμενο είναι να δημιουργηθεί ένας μηχανισμός που δεν θα περιορίζεται στην καταγραφή των περιστατικών και στην αναζήτηση των δραστών εκ των υστέρων, αλλά θα μπορεί να παρεμβαίνει την ώρα που εξελίσσεται η απάτη.
Οι «μαύρες τρύπες» της τεχνητής νοημοσύνης και οι νέες μέθοδοι εξαπάτησης
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις νέες δυνατότητες που προσφέρει η τεχνητή νοημοσύνη στους απατεώνες. Τα κυκλώματα δεν περιορίζονται πλέον σε ένα κακογραμμένο ηλεκτρονικό μήνυμα ή σε μια τηλεφωνική κλήση από άγνωστο αριθμό.
Μπορούν να δημιουργούν πλαστές φωνές, να κατασκευάζουν εικόνες και βίντεο με πραγματικά πρόσωπα, να εμφανίζονται ως υπάλληλοι τραπεζών και να διαμορφώνουν μηνύματα που δύσκολα διακρίνονται από τις αυθεντικές επικοινωνίες.
Με την τεχνολογία των deepfakes, ένας απατεώνας μπορεί να χρησιμοποιήσει συνθετική φωνή που μοιάζει με τη φωνή συγγενικού προσώπου και να παρουσιάσει μια δήθεν επείγουσα ανάγκη για χρήματα.
Παράλληλα, τα κυκλώματα εκμεταλλεύονται αδυναμίες στην ταυτοποίηση τηλεφωνικών αριθμών, στους ελέγχους ηλεκτρονικών συναλλαγών και στην ταχύτητα ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ τραπεζών και αστυνομικών υπηρεσιών. Αυτές ακριβώς τις «χαραμάδες» επιχειρεί να κλείσει ο νέος σχεδιασμός.
Εθνικό Κέντρο Αντιμετώπισης Απάτης με 24ωρη λειτουργία
Κεντρικό στοιχείο των παρεμβάσεων αποτελεί η δημιουργία Εθνικού Κέντρου Αντιμετώπισης της Απάτης, την οποία έχει ανακοινώσει ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη Μιχάλης Χρυσοχοΐδης.
Το Κέντρο προβλέπεται να ενταχθεί στην Υποδιεύθυνση Οικονομικής Αστυνομίας της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος. Στόχος είναι να λειτουργεί σε 24ωρη βάση και να συνδέει την ΕΛ.ΑΣ. με τις τράπεζες, τους τηλεπικοινωνιακούς παρόχους, την ΑΑΔΕ και άλλους φορείς.
Η φιλοσοφία του σχεδιασμού είναι ότι η τηλεφωνική ή ηλεκτρονική απάτη πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μία ενιαία αλυσίδα: από το πρώτο τηλεφώνημα ή μήνυμα μέχρι την τραπεζική μεταφορά και την τελική διακίνηση των χρημάτων.
Συναγερμός μέσα σε 30 λεπτά για να σωθούν τα χρήματα
Μία από τις σημαντικότερες προτάσεις αφορά τη δημιουργία κοινού πρωτοκόλλου έκτακτης ανάγκης, με επιδίωξη να πραγματοποιούνται οι απαραίτητες ενέργειες μέσα σε 30 λεπτά από την αναφορά μιας απάτης.
Σήμερα, ένας πολίτης που διαπιστώνει ότι εξαπατήθηκε πρέπει να επικοινωνήσει με την τράπεζά του, να ενημερώσει την Αστυνομία και να ακολουθήσει διαδικασίες που ενδέχεται να αποδειχθούν χρονοβόρες. Στο μεταξύ, τα χρήματα μπορεί να έχουν μεταφερθεί σε άλλους λογαριασμούς ή να έχουν αναληφθεί.
Με το νέο σύστημα επιδιώκεται η άμεση ενεργοποίηση των εμπλεκόμενων φορέων, ώστε να αυξάνονται οι πιθανότητες εντοπισμού και δέσμευσης των χρημάτων.
Αλγόριθμοι που θα εντοπίζουν ύποπτους λογαριασμούς
Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης η δημιουργία εθνικής βάσης δεδομένων για την καταγραφή και ανάλυση περιστατικών απάτης. Εάν ένας τραπεζικός λογαριασμός εμφανιστεί σε καταγγελία στην Αθήνα και στη συνέχεια συνδεθεί με ανάλογη υπόθεση στη Θεσσαλονίκη ή σε άλλη περιοχή, το σύστημα θα μπορεί να ενεργοποιεί αυτόματη ειδοποίηση.
Η αξιοποίηση αλγορίθμων θα επιτρέπει τη συσχέτιση περιστατικών, την αναγνώριση επαναλαμβανόμενων μοτίβων και τον εντοπισμό ύποπτων συναλλαγών. Εξετάζεται ακόμη η δημιουργία κοινού συστήματος προειδοποίησης μεταξύ των τραπεζών, ώστε ένας λογαριασμός που έχει συνδεθεί με απάτη να εντοπίζεται ταχύτερα και από τα υπόλοιπα πιστωτικά ιδρύματα.
Προσωρινό «φρένο» στις ύποπτες μεταφορές χρημάτων
Μία ακόμη πρόταση αφορά την εφαρμογή πρόσθετων ελέγχων ή προσωρινής καθυστέρησης σε συναλλαγές υψηλού κινδύνου. Εάν ένας πολίτης επιχειρήσει να μεταφέρει μεγάλο ποσό σε άγνωστο λογαριασμό και το τραπεζικό σύστημα εντοπίσει ενδείξεις απάτης, θα μπορούσε να ενεργοποιείται πρόσθετος μηχανισμός επιβεβαίωσης.
Στον σχεδιασμό περιλαμβάνεται και η ενισχυμένη προστασία πελατών που το επιθυμούν, με χαμηλότερα ημερήσια όρια συναλλαγών ή επιπλέον επιβεβαίωση πριν από συγκεκριμένες μεταφορές.
Παράλληλα, εξετάζεται η στενότερη συνεργασία Αστυνομίας και τραπεζών για τον εντοπισμό των λεγόμενων «money mules», δηλαδή προσώπων των οποίων οι λογαριασμοί χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά χρημάτων από παράνομες δραστηριότητες.
Πώς θα αντιμετωπιστούν τα ψεύτικα τηλεφωνήματα από τράπεζες
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αντιμετώπιση της παραποίησης της ταυτότητας του καλούντος. Ο πολίτης μπορεί να βλέπει στην οθόνη του κινητού του αριθμό ή ονομασία που παραπέμπει σε γνωστή τράπεζα, δημόσια υπηρεσία ή άλλο αξιόπιστο φορέα, ενώ στην πραγματικότητα συνομιλεί με απατεώνα.
Στο πλαίσιο των προτάσεων εξετάζεται εθνικό σύστημα πιστοποίησης της ταυτότητας του καλούντος, ώστε να περιοριστεί η δυνατότητα παραποίησης τηλεφωνικών αριθμών. Ανάλογες δικλίδες ασφαλείας εξετάζονται για τα SMS, με πιστοποίηση των πραγματικών αποστολέων και δυνατότητα αναγνώρισης παραπλανητικών μηνυμάτων.
Το 11188 και η δυνατότητα αποζημίωσης των θυμάτων
Στις υπό επεξεργασία παρεμβάσεις περιλαμβάνεται η αξιοποίηση του 11188 της Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος ως κεντρικού σημείου αναφοράς περιστατικών απάτης.
Εξετάζεται επίσης το ζήτημα της αποζημίωσης πολιτών που εξαπατώνται και εγκρίνουν οι ίδιοι μια τραπεζική μεταφορά, πιστεύοντας ότι συνομιλούν με πραγματικό τραπεζικό υπάλληλο, αστυνομικό ή συγγενικό πρόσωπο.
Πρόκειται για ιδιαίτερα σύνθετο θέμα, καθώς απαιτείται να προσδιοριστούν οι ευθύνες, οι προϋποθέσεις και οι περιπτώσεις στις οποίες θα μπορούσε να προβλέπεται αποζημίωση. Στον σχεδιασμό προβλέπεται μελέτη νομοθετικής ρύθμισης για τον επιμερισμό της ζημιάς, με συμμετοχή της Τράπεζας της Ελλάδος στον καθορισμό των σχετικών κανόνων.
Η μάχη θα κριθεί στην ταχύτητα και στην τεχνολογία
Η επιτυχία του σχεδιασμού θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη δυνατότητα των τραπεζών και των αστυνομικών υπηρεσιών να ανταλλάσσουν πληροφορίες σε πραγματικό χρόνο και να αξιοποιούν σύγχρονα συστήματα εντοπισμού ύποπτων δραστηριοτήτων.
Οι συζητήσεις που συνεχίζονται στην Κατεχάκη έχουν ακριβώς αυτό το αντικείμενο: να διαμορφωθεί ένα τεχνικά εφαρμόσιμο και επιχειρησιακά αποτελεσματικό πλαίσιο, το οποίο θα αντιμετωπίζει τις μεθόδους των κυκλωμάτων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που αξιοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη.
Τα 13 μέτρα δεν αποτελούν ακόμη ένα οριστικοποιημένο πακέτο που τίθεται άμεσα σε πλήρη εφαρμογή. Αποτελούν, όμως, τη βάση ενός σχεδιασμού που επιχειρεί να μεταφέρει το βάρος από την εκ των υστέρων διερεύνηση στην πρόληψη και στην άμεση διακοπή της απάτης.
Γιατί όταν ένα κύκλωμα χρειάζεται ελάχιστα λεπτά για να αδειάσει έναν τραπεζικό λογαριασμό, η προστασία του πολίτη δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από το εάν θα υποψιαστεί εγκαίρως ότι το τηλεφώνημα ή το μήνυμα που δέχθηκε είναι παγίδα.
