Στις 22 Αυγούστου 1952, μέσα στο ασφυκτικό πολιτικό κλίμα που είχε αφήσει πίσω του ο Εμφύλιος, άρχισε στην Αθήνα η περίφημη Δίκη των Αεροπόρων. Μια υπόθεση που συγκλόνισε τη χώρα και η οποία έμελλε να καταγραφεί ιστορικά ως μια μεγάλη σκευωρία εις βάρος στελεχών της τότε Βασιλικής Ελληνικής Αεροπορίας.
Η Ελλάδα του Ψυχρού Πολέμου
Ο Εμφύλιος είχε τελειώσει μόλις τρία χρόνια νωρίτερα. Το ΚΚΕ ήταν παράνομο, ο αντικομμουνισμός κυριαρχούσε στον κρατικό μηχανισμό και η Ελλάδα βρισκόταν ήδη σταθερά ενταγμένη στο δυτικό στρατόπεδο του Ψυχρού Πολέμου.
Λίγους μήνες πριν από τη Δίκη των Αεροπόρων είχε εκτελεστεί ο Νίκος Μπελογιάννης, ενώ κάθε υποψία για κομμουνιστική δράση μπορούσε να οδηγήσει σε διώξεις.
Μέσα σε αυτό το κλίμα γεννήθηκε η «Υπόθεση των Αεροπόρων».
Η αφετηρία της τοποθετείται σε περιστατικά στη Σχολή Ικάρων. Τον Σεπτέμβριο του 1951 σημειώθηκε ατύχημα με εκπαιδευτικό αεροσκάφος Harvard, ενώ αργότερα εμφανίστηκε σύνθημα υπέρ του ΚΚΕ. Στις 30 Δεκεμβρίου διατάχθηκε προανάκριση για ενδεχόμενη δολιοφθορά.
Η «κομμουνιστική οργάνωση» μέσα στην Αεροπορία
Οι έρευνες κατέληξαν στην κατηγορία ότι μέσα στην Αεροπορία λειτουργούσε παράνομη κομμουνιστική οργάνωση, η οποία πραγματοποιούσε δολιοφθορές και ενεργούσε κατ’ εντολήν του ΚΚΕ.
Αξιωματικοί, υπαξιωματικοί αλλά και πολίτες συνελήφθησαν.
Ανάμεσα στους βασικούς κατηγορουμένους βρίσκονταν ο αντισμήναρχος ε.α. Θεοφάνης Μεταξάς, ο επισμηναγός Νικόλαος Δόντζογλου, ο σμηναγός Ηλίας Παναγουλάκης, ο υποσμηναγός Γεώργιος Θεοδωρίδης, ο υποσμηναγός Γεώργιος Μαδεμλής, ο ανθυποσμηναγός Παναγιώτης Λεμπέσης και αρκετοί υπαξιωματικοί και ιδιώτες.
Οι ανακρίσεις συνοδεύτηκαν από καταγγελίες για σκληρά βασανιστήρια. Σύμφωνα με μεταγενέστερες ιστορικές καταγραφές, ο καθηγητής μαθηματικών Χρήστος Δαδαλής πέθανε κατά τη διάρκεια της κράτησής του, ενώ κατηγορούμενοι οδηγήθηκαν σε ομολογίες υπό ακραία πίεση.
Η τραγωδία του Νίκου Ακριβογιάννη
Η πιο δραματική μορφή της υπόθεσης ήταν ο νεαρός αεροπόρος Νίκος Ακριβογιάννης.
Στις 7 Απριλίου 1952 απογειώθηκε με αεροσκάφος Harvard και προσγειώθηκε στην Αλβανία. Η αποστολή του παρουσιάστηκε ως μέρος μιας μυστικής επιχείρησης: θα εμφανιζόταν ως φυγάς κομμουνιστής προκειμένου να διεισδύσει στην Αλβανία.
Όμως συνελήφθη από τις αλβανικές αρχές, κατηγορήθηκε για κατασκοπεία, καταδικάστηκε σε θάνατο και εκτελέστηκε στις 15 Απριλίου 1953.
Ένας άνθρωπος μόλις 25 ετών πλήρωσε με τη ζωή του ένα παιχνίδι μηχανισμών και μυστικών υπηρεσιών που τον ξεπερνούσε.
Η δίκη και οι βαριές ποινές
Η δίκη άρχισε στις 22 Αυγούστου 1952 στο Αεροδικείο Αθηνών. Οι κατηγορίες ήταν εξαιρετικά βαριές και βασίζονταν μεταξύ άλλων στον νόμο περί κατασκοπείας.
Στις 17 Σεπτεμβρίου εκδόθηκε η πρώτη απόφαση: επιβλήθηκαν ακόμη και θανατικές ποινές και ισόβια. Οι καταδικασθέντες προσέφυγαν στο Αναθεωρητικό Αεροδικείο και οι εκτελέσεις ανεστάλησαν.
Στις 28 Νοεμβρίου 1952 το Αναθεωρητικό Αεροδικείο μετέβαλε σημαντικά τις ποινές. Ο Θεοφάνης Μεταξάς και ο Ηλίας Παναγουλάκης καταδικάστηκαν σε ισόβια, ενώ άλλοι κατηγορούμενοι καταδικάστηκαν σε πολυετείς ποινές φυλάκισης και κάθειρξης.
Μια υπόθεση που κατέρρευσε ιστορικά
Η υπόθεση δεν τελείωσε μαζί με τη δίκη.
Με την πάροδο του χρόνου, όλο και περισσότερα στοιχεία ενίσχυσαν την άποψη ότι η περίφημη «κομμουνιστική συνωμοσία» ήταν κατασκευασμένη. Η Δίκη των Αεροπόρων καταγράφηκε τελικά στην ιστορική μνήμη ως χαρακτηριστικό παράδειγμα των μηχανισμών, των πολιτικών παθών και του ακραίου αντικομμουνιστικού κλίματος της μετεμφυλιακής περιόδου.
Οι καταδικασθέντες αργότερα αμνηστεύθηκαν.
Αλλά η αμνηστία δεν μπορούσε να σβήσει ούτε τα βασανιστήρια ούτε τις κατεστραμμένες ζωές. Και κυρίως δεν μπορούσε να επαναφέρει τον Νίκο Ακριβογιάννη.
Η Δίκη των Αεροπόρων παραμένει μία από εκείνες τις σελίδες της νεότερης ελληνικής ιστορίας που υπενθυμίζουν πόσο επικίνδυνο γίνεται ένα κράτος όταν η Δικαιοσύνη, οι ένοπλες δυνάμεις και οι μηχανισμοί ασφαλείας παρασύρονται από τον πολιτικό φανατισμό και μετατρέπουν την υποψία σε «απόδειξη» και την ιδεολογία σε ενοχή.
