Η Καθαρά Δευτέρα σηματοδοτεί την έναρξη της Σαρακοστής και για τους περισσότερους Έλληνες είναι συνυφασμένη με λαγάνα, θαλασσινά και –φυσικά– χαρταετούς. Τι καιρό περιμένουμε φέτος σύμφωνα με τη μετεωρολογική εικόνα των ημερών και ποια είναι η ιστορία πίσω από το πιο εμβληματικό έθιμο της ημέρας;
Η πρόγνωση του καιρού για την Καθαρά Δευτέρα
Η Καθαρά Δευτέρα 23 Φεβρουαρίου στην Ελλάδα αναμένεται με εναλλαγές συννεφιάς και διαστήματα ηλιοφάνειας, χωρίς να κυριαρχεί σταθερά ο ανοιξιάτικος καιρός. Δεν αποκλείονται τοπικές βροχές, ειδικά στα ανατολικά ηπειρωτικά και στο νότιο Αιγαίο, ενώ οι άνεμοι θα είναι γενικά ασθενείς έως μέτριοι, με τις τοπικές συνθήκες να καθορίζουν το πόσο εύκολο θα είναι το πέταγμα των χαρταετών. Οι θερμοκρασίες στις περισσότερες μεγάλες πόλεις αναμένεται να κυμανθούν σε ήπια επίπεδα για την εποχή, γύρω στους περίπου 10–16 °C.
Για ασφαλές πέταγμα χαρταετού, οι ιδανικές συνθήκες είναι άνεμος 3–4 μποφόρ. Πιο ασθενής άνεμος δυσκολεύει την απογείωση, ενώ πάνω από 6 μποφόρ αυξάνεται ο κίνδυνος να κοπεί ο σπάγκος ή να χαθεί ο έλεγχος.
Από την Ανατολή στην ελληνική παράδοση: Η ιστορία του χαρταετού
Το πέταγμα του χαρταετού δεν είναι ελληνική επινόηση. Οι πρώτες αναφορές εντοπίζονται στην Κίνα, περίπου 2.500 χρόνια πριν. Οι ιστορικοί τοποθετούν τη γέννηση του χαρταετού στην εποχή της δυναστείας των Τζόου, όταν χρησιμοποιούνταν για στρατιωτικούς σκοπούς: μέτρηση αποστάσεων, αποστολή σημάτων ή ακόμα και εκφοβισμό του εχθρού.
Από την Κίνα, το έθιμο ταξίδεψε στην Κορέα και την Ιαπωνία και αργότερα στην Ευρώπη, μέσω εμπορικών δρόμων. Στην Ελλάδα, ο χαρταετός συνδέθηκε με την Καθαρά Δευτέρα και την έναρξη της Μεγάλης Σαρακοστής.
Το πέταγμα συμβολίζει την πνευματική ανάταση και την κάθαρση: ο άνθρωπος «υψώνεται» μαζί με τον χαρταετό, αφήνοντας πίσω του τα γήινα και εισερχόμενος σε περίοδο νηστείας και περισυλλογής.
Ο ελληνικός χαρταετός: Το παραδοσιακό εξάγωνο
Ο παραδοσιακός ελληνικός χαρταετός είναι εξάγωνος και κατασκευάζεται από:
Λεπτές ξύλινες βέργες (συνήθως από καλάμι)
Σπάγκο για το πλαίσιο
Χαρτί ή νάιλον
Ουρά από κορδέλες ή υφάσματα
Πώς φτιάχνεται
- Κατασκευή σκελετού:
Δημιουργούμε ένα εξάγωνο πλαίσιο με τρεις βασικές βέργες (κάθετες και διαγώνιες) δεμένες στο κέντρο. - Ενίσχυση με σπάγκο:
Δένουμε περιμετρικά σπάγκο ώστε να σταθεροποιηθεί το σχήμα. - Επικάλυψη:
Κολλάμε χαρτί ή ελαφρύ πλαστικό, φροντίζοντας να είναι τεντωμένο. - Ουρά:
Προσαρμόζουμε ουρά μήκους αρκετών μέτρων για ισορροπία. - Ζύγισμα (ζύγια):
Δένουμε δύο ή τρία σημεία στο μπροστινό μέρος ώστε ο χαρταετός να παίρνει σωστή κλίση στον αέρα.
Πώς να τον πετάξετε σωστά
Επιλέξτε ανοιχτό χώρο (λόφους, παραλίες, χωράφια).
Αποφύγετε καλώδια ηλεκτρικού ρεύματος.
Ένας κρατά τον χαρταετό και ένας ξετυλίγει σταδιακά τον σπάγκο.
Μην τραβάτε απότομα – αφήστε τον άνεμο να «δουλέψει».
Η επιτυχία δεν είναι μόνο θέμα δύναμης αλλά ισορροπίας.
Το έθιμο σήμερα
Στην Ελλάδα, η Καθαρά Δευτέρα δεν είναι απλώς αργία. Είναι μια συλλογική έξοδος στη φύση. Από τον λόφο του Φιλοπάππου μέχρι τις παραλίες της Αττικής και τα χωριά της επαρχίας, ο ουρανός γεμίζει χρώματα.
Ο χαρταετός παραμένει ένα από τα πιο ζωντανά λαϊκά σύμβολα: ένα παιχνίδι που έγινε παράδοση και μια παράδοση που έγινε τρόπος να κοιτάμε – έστω για λίγο – ψηλά.
Αν ο καιρός το επιτρέψει, φέτος η Καθαρά Δευτέρα θα είναι και πάλι μια μέρα που ο ουρανός θα γεμίσει ευχές.
Και κλείνουμε το ρεπορτάζ με ένα από τα ωραιότερα κομμάτια που έχει γράψει ο Μίκης Θεοδωράκης. Ο χαρταετός.
