Στις 16 Οκτωβρίου 1846, στο Γενικό Νοσοκομείο της Μασαχουσέτης στη Βοστώνη, ο οδοντίατρος Γουίλιαμ Τόμας Γκριν Μόρτον παρουσίασε δημόσια τη χρήση αιθέρα για γενική αναισθησία. Ο χειρουργός Τζον Κόλινς Γουόρεν αφαίρεσε όγκο από τον λαιμό ασθενούς, σε μια επίδειξη που έγινε ορόσημο για την ιατρική. Η επέμβαση δεν ήταν η πρώτη απόπειρα ανακούφισης του χειρουργικού πόνου, αλλά η δημόσια επιτυχία της βοήθησε να διαδοθεί γρήγορα η μέθοδος.
Πριν από τον αιθέρα: ο φόβος του χειρουργείου
Για αιώνες, οι επεμβάσεις γίνονταν με ελάχιστα μέσα ανακούφισης. Ο πόνος, η ταχύτητα του χειρουργού και ο κίνδυνος σοκ καθόριζαν την εμπειρία του ασθενούς. Η εισαγωγή της αναισθησίας επέτρεψε πιο σύνθετες και προσεκτικές επεμβάσεις. Η πρόοδος στην αντισηψία, στη μετάγγιση και στην παρακολούθηση των ζωτικών λειτουργιών συνέβαλε επίσης αποφασιστικά στην ασφάλεια του χειρουργείου.
Ο αναισθησιολόγος δεν είναι ο γιατρός που απλώς «κοιμίζει»
Πριν από την επέμβαση αξιολογεί το ιστορικό, τα φάρμακα, τις αλλεργίες και τους παράγοντες κινδύνου. Κατά τη διάρκειά της επιτηρεί την αναπνοή, την οξυγόνωση, την κυκλοφορία και τη χορήγηση φαρμάκων, ενώ παρεμβαίνει άμεσα όταν προκύπτουν επιπλοκές. Μετά το χειρουργείο φροντίζει για την ασφαλή αφύπνιση, την αντιμετώπιση του πόνου και τη μετεγχειρητική παρακολούθηση.
Γενική, περιοχική και τοπική αναισθησία
Η γενική αναισθησία προκαλεί ελεγχόμενη απώλεια συνείδησης και απαιτεί στενή παρακολούθηση. Η περιοχική, όπως η επισκληρίδιος ή η ραχιαία, αποκλείει την αίσθηση πόνου σε συγκεκριμένο τμήμα του σώματος. Η τοπική αναισθησία δρα σε μικρή περιοχή, ενώ η καταστολή χρησιμοποιείται σε επιλεγμένες διαγνωστικές ή θεραπευτικές πράξεις. Η επιλογή εξαρτάται από την επέμβαση, την κατάσταση του ασθενούς και την ιατρική εκτίμηση.
Η ελληνική πραγματικότητα και οι ελλείψεις
Στην Ελλάδα, οι ελλείψεις αναισθησιολόγων έχουν επανειλημμένα αναδειχθεί ως πρόβλημα για τη λειτουργία χειρουργικών αιθουσών και την εξυπηρέτηση ασθενών. Η Ελληνική Αναισθησιολογική Εταιρεία έχει επισημάνει τη χαμηλή προσέλευση νέων γιατρών στην ειδικότητα και τη μετανάστευση επιστημόνων. Στοιχεία που αναφέρονται σε παλαιότερα αφιερώματα, όπως ο αριθμός κενών θέσεων ειδικευομένων, δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως σημερινή απογραφή χωρίς νεότερη επίσημη επιβεβαίωση.
Γιατί οι ελλείψεις αφορούν όλους μας
Όταν δεν υπάρχει επαρκής στελέχωση, ένα νοσοκομείο μπορεί να δυσκολεύεται να λειτουργήσει όλες τις χειρουργικές αίθουσες, να οργανώσει εφημερίες ή να καλύψει ταυτόχρονα επείγοντα περιστατικά και προγραμματισμένες επεμβάσεις. Οι αναισθησιολόγοι είναι επίσης απαραίτητοι σε μαιευτήρια, μονάδες εντατικής θεραπείας, ιατρεία πόνου και επεμβάσεις εκτός χειρουργείου. Η λύση απαιτεί εκπαίδευση, ασφαλείς συνθήκες εργασίας και αποτελεσματικό σχεδιασμό στελέχωσης.
Μια επέτειος αφιερωμένη στην ασφάλεια του ασθενούς
Η Παγκόσμια Ημέρα Αναισθησιολογίας, που τιμάται κάθε 16 Οκτωβρίου με πρωτοβουλία της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Εταιρειών Αναισθησιολογίας, είναι υπενθύμιση ότι πίσω από κάθε επιτυχημένη επέμβαση βρίσκεται ολόκληρη ομάδα. Η επιστήμη που ξεκίνησε με τον αιθέρα έχει εξελιχθεί σε κρίσιμο πυλώνα της σύγχρονης περίθαλψης. Και η επάρκειά της αποτελεί ζήτημα δημόσιας υγείας.
