Η αναζήτηση ενός μικρού, αξιοπρεπούς και οικονομικού διαμερίσματος στην Αθήνα και στα μεγάλα αστικά κέντρα έχει μετατραπεί σε κανονικό εφιάλτη. Εκεί που άλλοτε ο φοιτητής, ο νέος εργαζόμενος ή ένας δημόσιος υπάλληλος που μετακινείται προσωρινά για υπηρεσιακούς λόγους μπορούσε να βρει μια γκαρσονιέρα ή ένα δυάρι, σήμερα βρίσκει είτε εξωφρενικά ενοίκια είτε απόλυτο κενό.
Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν στο OPEN και μεταδόθηκαν από το Έθνος, για ένα τυπικό διαμέρισμα 50 τ.μ. άνω του πρώτου ορόφου με ενοίκιο έως 300 ευρώ, η διαθεσιμότητα στο κέντρο της Αθήνας έπεσε από 12,4% το 2022 στο μόλις 0,2% σήμερα. Στα δυτικά προάστια από 14,29% κατρακύλησε στο 1,34%, ενώ στον Πειραιά η διαθεσιμότητα είναι πρακτικά μηδενική.
Το μικρό σπίτι έγινε είδος πολυτελείας
Η εικόνα αυτή δεν είναι τυχαία. Η ζήτηση για λίγα τετραγωνικά έχει εκτοξευθεί. Περισσότερα μονομελή νοικοκυριά, περισσότεροι χωρισμοί, νέοι που προσπαθούν να αυτονομηθούν, φοιτητές που αναζητούν στέγη και εργαζόμενοι που μετακινούνται προσωρινά δημιουργούν τεράστια πίεση στην ίδια κατηγορία ακινήτων. Την ίδια ώρα, μεγάλα διαμερίσματα δεν μπορούν εύκολα να «σπάσουν» σε μικρότερα λόγω νομικών εμποδίων στις συστάσεις των πολυκατοικιών.
Υπάρχει όμως και ο μεγάλος ελέφαντας στο δωμάτιο: η βραχυχρόνια μίσθωση. Το Airbnb και οι αντίστοιχες πλατφόρμες είναι πράγματι οικονομική λύση για εκείνον που ψάχνει διανυκτέρευση μιας, δύο ή λίγων ημερών. Για τον τουρίστα ή τον επισκέπτη είναι ευκολία. Για τον φοιτητή, όμως, που χρειάζεται σπίτι εννέα ή δώδεκα μήνες τον χρόνο, είναι καταστροφή. Για τον δημόσιο υπάλληλο που έρχεται έκτακτα στην Αθήνα για υπηρεσία λίγων ημερών, ανεβάζει το κόστος. Για τα ξενοδοχεία, δημιουργεί έναν ανταγωνισμό που συχνά λειτουργεί με άλλους όρους και άλλες υποχρεώσεις.
Τα στοιχεία της AirDNA δείχνουν ότι η αγορά βραχυχρόνιας μίσθωσης στην Αθήνα μετρούσε περίπου 18.945 ενεργές καταχωρίσεις τον Ιούνιο του 2026. (AirDNA) Η πολιτεία προσπάθησε να βάλει φρένο, με αναστολή νέων εγγραφών στο Μητρώο Ακινήτων Βραχυχρόνιας Διαμονής για περιοχές του 1ου, 2ου και 3ου Δημοτικού Διαμερίσματος του Δήμου Αθηναίων έως το τέλος του 2026. Όμως το πρόβλημα έχει ήδη ριζώσει.
Κλειστά σπίτια, άστεγοι φοιτητές
Το πιο εξοργιστικό είναι ότι δεν λείπουν μόνο τα σπίτια. Πολλά υπάρχουν, αλλά μένουν κλειστά. Από επεξεργασμένα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2021 προκύπτει ότι στην Περιφέρεια Αττικής υπάρχουν 526.154 κενές κατοικίες. Από αυτές, 85.197 είναι κάτω από 50 τ.μ. και 167.109 έως 59 τ.μ., δηλαδή ακριβώς το μέγεθος που θα μπορούσε να στεγάσει φοιτητές, νέους εργαζόμενους και μικρά νοικοκυριά. Στον Δήμο Αθηναίων, οι κενές κατοικίες κάτω από 50 τ.μ. είναι 28.369, ενώ έως 59 τ.μ. φτάνουν τις 52.297.
Άρα το ερώτημα δεν είναι μόνο αν χτίζονται αρκετά σπίτια. Είναι γιατί όσα υπάρχουν δεν μπαίνουν στην αγορά με λογικούς όρους. Φορολογία, κόστος ανακαίνισης, παλαιότητα, κληρονομικές εκκρεμότητες, φόβος κακοπληρωτών, αλλά και η προσδοκία μεγαλύτερου κέρδους από τη βραχυχρόνια μίσθωση, κρατούν χιλιάδες μικρά διαμερίσματα μακριά από εκείνους που τα έχουν πραγματικά ανάγκη.
Οι λύσεις ανάγκης δεν είναι λύσεις
Το αποτέλεσμα είναι γονείς σε απόγνωση, φοιτητές που αναγκάζονται να μένουν σε ξενοδοχεία με μηνιαία συμφωνία, συγκατοικήσεις όχι από επιλογή αλλά από ανάγκη, και οικογένειες που λένε στα παιδιά τους να μη φύγουν για σπουδές σε άλλη πόλη γιατί δεν αντέχουν το κόστος. Το Έθνος αναφέρει περιπτώσεις φοιτητών σε Γιάννενα και Κέρκυρα που καταλήγουν σε ξενοδοχεία με κόστος 300 έως 400 ευρώ τον μήνα, επειδή δεν βρίσκουν διαθέσιμα σπίτια.
Χρειάζονται ριζικές λύσεις: περισσότερες φοιτητικές εστίες, γραφεία στέγασης στα πανεπιστήμια, σοβαρά κίνητρα για να ανοίξουν τα κλειστά μικρά διαμερίσματα, αυστηρότερος έλεγχος στη βραχυχρόνια μίσθωση και κοινωνική ανταπόδοση όταν δίνονται δημόσια χρήματα για ανακαινίσεις. Αλλιώς, το μικρό διαμέρισμα θα πάψει να είναι η πρώτη στέγη του νέου ανθρώπου και θα μείνει μόνο ως τουριστικό προϊόν λίγων ημερών
