Η 21η Σεπτεμβρίου 1951 αποτελεί ημερομηνία-ορόσημο για την ελληνική Πολεμική Αεροπορία. Στο αεροδρόμιο της Ελευσίνας φθάνουν δύο αμερικανικά αεριωθούμενα εκπαιδευτικά αεροσκάφη Lockheed T-33, εγκαινιάζοντας μια νέα εποχή για τα ελληνικά φτερά.
Η Ελλάδα, που μόλις είχε βγει από τη δεκαετία της Κατοχής και του Εμφυλίου, έκανε ένα αποφασιστικό βήμα προς τον εκσυγχρονισμό της αεροπορικής της ισχύος. Οι κινητήρες τζετ έρχονταν να αντικαταστήσουν σταδιακά την εποχή των ελικοφόρων μαχητικών, μεταβάλλοντας ριζικά τις ταχύτητες, τις δυνατότητες και τις απαιτήσεις της αεροπορικής εκπαίδευσης.
Τα δύο αεροσκάφη που έγραψαν ιστορία
Τα πρώτα T-33A έφεραν τους αριθμούς σειράς 50-434 και 50-435. Η άφιξή τους πραγματοποιήθηκε παρουσία της ηγεσίας της Ελληνικής Βασιλικής Αεροπορίας, όπως ονομαζόταν τότε, καθώς και εκπροσώπων των αμερικανικών και βρετανικών αεροπορικών αποστολών.
Το γεγονός είχε ιδιαίτερη σημασία. Δεν επρόκειτο απλώς για την παραλαβή δύο ακόμη αεροπλάνων, αλλά για την είσοδο της χώρας σε μια εντελώς διαφορετική τεχνολογική εποχή.
Το T-33 Shooting Star ήταν διθέσιο εκπαιδευτικό αεροσκάφος της αμερικανικής Lockheed, βασισμένο στο μαχητικό P-80/F-80. Είχε σχεδιαστεί ώστε οι νέοι χειριστές να εξοικειώνονται με τις υψηλές ταχύτητες, τη λειτουργία των αεριωθούμενων κινητήρων και τις νέες απαιτήσεις πτήσης. Η μέγιστη ταχύτητά του έφθανε περίπου τα 970 χιλιόμετρα την ώρα, ενώ μπορούσε να πετάξει σε ύψη μεγαλύτερα των 14.000 μέτρων. Για τους Έλληνες αεροπόρους, που είχαν εκπαιδευτεί κυρίως σε ελικοφόρα αεροσκάφη, η αλλαγή ήταν τεράστια.
Οι πρώτοι Έλληνες εκπαιδευτές των αεριωθουμένων
Η μετάβαση στη νέα εποχή είχε αρχίσει πριν ακόμη προσγειωθούν τα δύο αεροπλάνα στην Ελευσίνα. Τον Μάρτιο του 1951 είχαν σταλεί στις Ηνωμένες Πολιτείες για εκπαίδευση ο υποσμηναγός Αναστάσιος Τζαβάρας και ο ανθυποσμηναγός Ηλίας Τσαμουσόπουλος. Παρακολούθησαν εντατικό πρόγραμμα πέντε μηνών και, επιστρέφοντας στην Ελλάδα, αποτέλεσαν τον πρώτο πυρήνα των Ελλήνων εκπαιδευτών στα αεριωθούμενα. Στην αρχική εκπαίδευση συνέβαλαν και Αμερικανοί αεροπόροι που είχαν μεταφέρει τα T-33 στην Ελλάδα. Αυτοί οι άνθρωποι δεν έμαθαν απλώς να πετούν ένα νέο αεροσκάφος. Ανέλαβαν να μεταδώσουν μια εντελώς νέα αεροπορική τεχνογνωσία στις επόμενες γενιές Ελλήνων χειριστών.
Το T-33 που υπηρέτησε σχεδόν μισό αιώνα
Το T-33 αποδείχθηκε εξαιρετικά επιτυχημένο αεροσκάφος για την ελληνική Αεροπορία. Σταδιακά παραλήφθηκαν περισσότερα αεροσκάφη, τόσο αμερικανικής όσο και καναδικής κατασκευής. Ο συνολικός αριθμός των T-33 που υπηρέτησαν στην Ελλάδα υπολογίζεται περίπου στα 150. Για πολλά χρόνια αποτέλεσαν τη βάση της εκπαίδευσης των νέων χειριστών, μέχρι την αντικατάστασή τους στον συγκεκριμένο ρόλο από νεότερα εκπαιδευτικά αεροσκάφη. Στη συνέχεια αξιοποιήθηκαν σε άλλες αποστολές, όπως η εφαρμοσμένη εκπαίδευση, η υποστήριξη ασκήσεων και η ρυμούλκηση εναέριων στόχων. Τα τελευταία αποσύρθηκαν το 2000. Ένα αεροσκάφος που είχε φτάσει στην Ελλάδα το 1951 εξακολουθούσε να προσφέρει υπηρεσίες σχεδόν μισό αιώνα αργότερα!
Από τα πρώτα ελληνικά φτερά στους πολέμους του 20ού αιώνα
Η ιστορία της ελληνικής στρατιωτικής αεροπορίας είχε αρχίσει πολλές δεκαετίες νωρίτερα. Το 1912, κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους, η Ελλάδα χρησιμοποίησε αεροπλάνα για στρατιωτικές αποστολές. Ανάμεσα στους πρωτοπόρους ξεχώρισε ο Δημήτριος Καμπέρος, μία από τις σημαντικότερες μορφές της πρώτης περιόδου της ελληνικής αεροπορίας.
Τον Ιανουάριο του 1913 πραγματοποιήθηκε μία από τις πρώτες παγκοσμίως επιχειρήσεις ναυτικής αεροπορικής συνεργασίας, όταν ο Μιχαήλ Μουτούσης και ο Αριστείδης Μωραϊτίνης πέταξαν πάνω από τα Δαρδανέλλια, αναγνωρίζοντας τις θέσεις του οθωμανικού στόλου. Η Ελλάδα αντιλαμβανόταν ήδη ότι ο έλεγχος του αέρα θα αποτελούσε καθοριστικό παράγοντα για την έκβαση των πολεμικών επιχειρήσεων.
Το 1930 ιδρύθηκε το Υπουργείο Αεροπορίας και συγκροτήθηκε η Αεροπορία ως αυτοτελής κλάδος των Ενόπλων Δυνάμεων. Στον ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940 οι Έλληνες αεροπόροι πολέμησαν με περιορισμένα μέσα απέναντι σε έναν αριθμητικά ισχυρότερο αντίπαλο. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, ελληνικές αεροπορικές μονάδες συνέχισαν τον αγώνα από τη Μέση Ανατολή, στο πλευρό των Συμμάχων. Μετά την Απελευθέρωση και τον Εμφύλιο, η ανασυγκρότηση της Αεροπορίας αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες στρατιωτικές προτεραιότητες της χώρας.
Το 1952 και η ένταξη στο ΝΑΤΟ
Στις 18 Φεβρουαρίου 1952 η Ελλάδα εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ, μαζί με την Τουρκία. Η ένταξη συνοδεύτηκε από σημαντική αναδιοργάνωση των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων και από την παραλαβή νέου αμερικανικού στρατιωτικού υλικού. Η Αεροπορία απέκτησε σταδιακά μαχητικά F-84 Thunderjet και αργότερα F-86 Sabre, τα οποία διαμόρφωσαν την πρώτη μεγάλη γενιά των ελληνικών αεριωθούμενων μαχητικών. Το 1953 άρχισε η εκπαίδευση Ικάρων σε αεριωθούμενα, ενώ δημιουργήθηκε στην Ελευσίνα η πρώτη εκπαιδευτική μοίρα τζετ. Η μετάβαση από τα ελικοφόρα στα αεριωθούμενα είχε πλέον αποκτήσει μόνιμη οργανωτική και εκπαιδευτική βάση.
Από τα F-104 και τα Phantom στα F-16
Η εξέλιξη της Πολεμικής Αεροπορίας συνεχίστηκε με διαδοχικές γενιές μαχητικών αεροσκαφών. Τη δεκαετία του 1960 εντάχθηκαν τα υπερηχητικά F-104 Starfighter, ενώ το 1974 έφθασαν τα πρώτα F-4 Phantom II, τα οποία αποτέλεσαν επί δεκαετίες βασικό στοιχείο της ελληνικής αεροπορικής ισχύος. Ακολούθησαν τα γαλλικά Mirage F1, τα Mirage 2000 και τα αμερικανικά F-16. Ιδιαίτερα η απόκτηση των F-16, από τα τέλη της δεκαετίας του 1980, σηματοδότησε μια νέα περίοδο, με σταδιακές παραλαβές βελτιωμένων εκδόσεων και σημαντικές επενδύσεις στην εκπαίδευση των χειριστών. Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας, το Αιγαίο, τα εκατοντάδες νησιά και οι ιδιαίτερες συνθήκες της Ανατολικής Μεσογείου καθιστούν την αεροπορική ισχύ κρίσιμο παράγοντα της εθνικής άμυνας.
Από το T-33 στα Rafale και τα F-35
Εβδομήντα πέντε χρόνια μετά την άφιξη των δύο πρώτων T-33, η Πολεμική Αεροπορία βρίσκεται μπροστά σε μια ακόμη μεγάλη τεχνολογική μετάβαση. Τα γαλλικά Rafale, η αναβάθμιση των F-16 στην έκδοση Viper και το πρόγραμμα απόκτησης των αμερικανικών F-35 αποτελούν τους βασικούς άξονες του εκσυγχρονισμού της. Τα Rafale διαθέτουν προηγμένα ηλεκτρονικά συστήματα και δυνατότητες αεροπορικών επιχειρήσεων μεγάλης εμβέλειας, ενώ τα F-16 Viper αποκτούν σύγχρονα ραντάρ και δυνατότητες διασύνδεσης με άλλα αεροπορικά και επίγεια συστήματα. Η προμήθεια των F-35, με προγραμματισμένη άφιξη των πρώτων αεροσκαφών στην Ελλάδα γύρω στο 2030, θα σηματοδοτήσει την είσοδο της χώρας στην εποχή των μαχητικών πέμπτης γενιάς. Παράλληλα, το Διεθνές Κέντρο Εκπαίδευσης Πιλότων στην Καλαμάτα αποτελεί σημαντική επένδυση στη νέα γενιά Ελλήνων αεροπόρων.
Οι άνθρωποι πίσω από τα αεροπλάνα
Η ιστορία της Πολεμικής Αεροπορίας, ωστόσο, δεν γράφεται μόνο με τύπους αεροσκαφών, αριθμούς και τεχνολογικές επιδόσεις. Γράφεται κυρίως από τους ανθρώπους της. Από τους πρώτους αεροπόρους των Βαλκανικών Πολέμων μέχρι τους χειριστές των σύγχρονων μαχητικών, χιλιάδες αξιωματικοί, υπαξιωματικοί, τεχνικοί και εργαζόμενοι έχουν υπηρετήσει την ελληνική αεροπορική αποστολή. Πολλοί έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια πολεμικών επιχειρήσεων, εκπαιδευτικών πτήσεων και αποστολών ετοιμότητας. Η μνήμη τους αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας των ελληνικών φτερών.
Και υπάρχει μια ακόμη πλευρά της Πολεμικής Αεροπορίας που συχνά παραβλέπουμε: οι αεροδιακομιδές ασθενών, οι αποστολές έρευνας και διάσωσης, η μεταφορά οργάνων για μεταμόσχευση και η συνδρομή σε φυσικές καταστροφές. Η παρουσία της δεν περιορίζεται στις πολεμικές αποστολές. Είναι καθημερινή και στην προστασία της ανθρώπινης ζωής.
Η Ελευσίνα του 1951 και τα ελληνικά φτερά του αύριο
Στις 21 Σεπτεμβρίου 1951, οι αξιωματικοί της Ελληνικής Βασιλικής Αεροπορίας που περιεργάζονταν τα δύο ολοκαίνουργια T-33 στην Ελευσίνα δύσκολα θα μπορούσαν να φανταστούν την τεχνολογική εξέλιξη που θα ακολουθούσε. Από τα πρώτα αεριωθούμενα μέχρι τα Rafale και τα μελλοντικά F-35, η απόσταση είναι τεράστια. Όμως η ιστορική συνέχεια είναι η ίδια. Εκείνη την ημέρα, δύο αεροπλάνα άνοιξαν τον δρόμο για μια νέα γενιά Ελλήνων αεροπόρων. Και η 21η Σεπτεμβρίου 1951 παραμένει μια από τις σημαντικές ημερομηνίες στην ιστορία της Πολεμικής μας Αεροπορίας.
Πηγές και ιστορικό υλικό
Πολεμική Αεροπορία – Η ιστορία της Σχολής Ικάρων
ΠΤΗΣΗ – 21 Σεπτεμβρίου 1951Ιστορικό αφιέρωμα στα T-33 Shooting Star
