Στις 23 Σεπτεμβρίου 1821, έπειτα από πολύμηνη πολιορκία, η Τριπολιτσά πέφτει στα χέρια των Ελλήνων επαναστατών. Η κατάληψή της αποτελεί μία από τις καθοριστικότερες στρατιωτικές επιτυχίες του Αγώνα για την Ανεξαρτησία, καθώς καταλύει το σημαντικότερο διοικητικό και στρατιωτικό κέντρο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στην Πελοπόννησο.
Η πόλη, η σημερινή Τρίπολη, ήταν η έδρα του πασά του Μοριά. Εκεί συγκεντρώνονταν στρατιωτικές δυνάμεις, διοικητικοί αξιωματούχοι και σημαντικός πλούτος. Εκεί είχαν επίσης καταφύγει χιλιάδες μουσουλμάνοι από άλλες περιοχές της Πελοποννήσου, αναζητώντας προστασία από την Επανάσταση.
Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης είχε αντιληφθεί από την πρώτη στιγμή ότι η απελευθέρωση της Πελοποννήσου περνούσε αναγκαστικά από την Τριπολιτσά. Δεν αρκούσε να καταλαμβάνονται χωριά και μικρότερα οχυρά. Έπρεπε να χτυπηθεί το κέντρο της οθωμανικής διοίκησης.
Το στρατηγικό σχέδιο του Κολοκοτρώνη
Ο Γέρος του Μοριά επέμεινε στην πολιορκία της Τριπολιτσάς, παρά τις διαφορετικές απόψεις που υπήρχαν μεταξύ των επαναστατών για την προτεραιότητα των στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Η νίκη στο Βαλτέτσι, τον Μάιο του 1821, και η επιτυχία στα Δολιανά ενίσχυσαν την ελληνική θέση. Σταδιακά, οι επαναστάτες απέκοψαν τις οδούς ανεφοδιασμού και επικοινωνίας της πόλης.
Στην πολιορκία συμμετείχαν δυνάμεις υπό τον Κολοκοτρώνη, τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, τον Αναγνωσταρά, τον Δημήτριο Πλαπούτα και άλλους οπλαρχηγούς. Στο εσωτερικό της Τριπολιτσάς η κατάσταση επιδεινωνόταν καθημερινά. Τα τρόφιμα λιγόστευαν, οι ασθένειες εξαπλώνονταν και η οθωμανική φρουρά έχανε την ελπίδα ότι θα έφθανε βοήθεια.
Η συμφωνία με τους Αλβανούς και η μπέσα του Γέρου του Μοριά
Μία από τις σημαντικότερες πτυχές της Άλωσης αφορά τους Αλβανούς μισθοφόρους που υπηρετούσαν στην οθωμανική φρουρά. Ο Κολοκοτρώνης διαπραγματεύθηκε χωριστά με τους επικεφαλής τους και συμφώνησε να τους επιτρέψει να αποχωρήσουν με ασφάλεια.
Στις 18 Σεπτεμβρίου 1821 επιτεύχθηκε συμφωνία με τον Ελμάζ μπέη. Ο Κολοκοτρώνης εγγυήθηκε προσωπικά την ασφαλή διέλευση των Αλβανών από τις ελληνικές γραμμές. Οι εκτιμήσεις για τον αριθμό τους διαφέρουν. Ο ίδιος αναφέρεται σε περίπου 2.500 άνδρες, ενώ άλλες ιστορικές πηγές δίνουν μικρότερους αριθμούς.
Υπήρχαν επαναστάτες που επιθυμούσαν να επιτεθούν στους αποχωρούντες μισθοφόρους. Ο Κολοκοτρώνης παρενέβη αποφασιστικά, δηλώνοντας ότι όποιος επιχειρούσε να τους σκοτώσει θα έπρεπε πρώτα να σκοτώσει τον ίδιο. Οι Αλβανοί αποχώρησαν υπό ελληνική συνοδεία. Παρά τις επιμέρους απόπειρες επίθεσης κατά τη διαδρομή τους, η συμφωνία προστασίας τηρήθηκε και δεν υπέστησαν μαζική σφαγή.
23 Σεπτεμβρίου: Η μεγάλη έφοδος
Το πρωί της 23ης Σεπτεμβρίου, οι Έλληνες επαναστάτες κατορθώνουν να εισέλθουν στην πόλη. Η είσοδος των πρώτων πολεμιστών προκαλεί γενικευμένη επίθεση. Οι οθωμανικές δυνάμεις δεν καταφέρνουν να οργανώσουν αποτελεσματική αντίσταση.
Μέσα σε λίγες ώρες, η Τριπολιτσά περνά στα χέρια των Ελλήνων. Η πτώση της προκαλεί ενθουσιασμό στα επαναστατημένα ελληνικά εδάφη. Για πρώτη φορά, η Επανάσταση αποκτά μία τόσο σημαντική στρατιωτική επιτυχία, με τεράστια ψυχολογική και πολιτική σημασία. Όμως, όσα ακολούθησαν μέσα στην πόλη αποτελούν ένα από τα αιματηρότερα επεισόδια του Αγώνα.
Η σφαγή των μουσουλμάνων και των Εβραίων
Μετά την κατάληψη, ακολούθησαν εκτεταμένες σφαγές, λεηλασίες και καταστροφές. Θύματα υπήρξαν μουσουλμάνοι και Εβραίοι κάτοικοι της Τριπολιτσάς.
Στα απομνημονεύματά του, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης αναφέρει ότι 32.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν. Ο αριθμός αυτός δεν θεωρείται σήμερα ασφαλής ιστορική καταμέτρηση. Ο ιστορικός και φιλέλληνας Τόμας Γκόρντον υπολόγισε περίπου 8.000 νεκρούς, ενώ άλλες ιστορικές εκτιμήσεις αναφέρουν περίπου 10.000 ή περισσότερους. Δεν υπάρχει οριστικά εξακριβωμένος αριθμός θυμάτων.
Η μαρτυρία του ίδιου του Κολοκοτρώνη παραμένει συγκλονιστική: «Το άλογό μου από τα τείχη έως τα σαράγια δεν επάτησε γη».
Οι ιστορικοί συνδέουν τη βία με τη μακροχρόνια οθωμανική καταπίεση, τις εκτελέσεις και τις συγκρούσεις των πρώτων μηνών της Επανάστασης.
Ο πλάτανος όπου κρεμούσαν τους Έλληνες
Μία ακόμη χαρακτηριστική σκηνή περιγράφεται στα απομνημονεύματα του Κολοκοτρώνη. Όταν μπήκε στην πόλη, του έδειξαν έναν πλάτανο στην αγορά, όπου οι οθωμανικές αρχές συνήθιζαν να απαγχονίζουν Έλληνες.
Ο Γέρος του Μοριά θυμήθηκε τους συγγενείς και τους συμπατριώτες του που είχαν χάσει τη ζωή τους εκεί. Διέταξε να κοπεί το δέντρο. Ο πλάτανος αποτελούσε για τους επαναστάτες σύμβολο της εξουσίας και της καταπίεσης που είχαν υποστεί επί γενιές.
Τα λάφυρα, τα όπλα και η νέα δύναμη της Επανάστασης
Η κατάληψη της Τριπολιτσάς προσέφερε στους επαναστάτες σημαντικές ποσότητες όπλων, πυρομαχικών και άλλων εφοδίων. Η πόλη διέθετε επίσης πλούτο που είχε συγκεντρωθεί από την οθωμανική διοίκηση και τους κατοίκους της.
Ωστόσο, η ανεξέλεγκτη λεηλασία περιόρισε τη δυνατότητα να συγκεντρωθούν και να αξιοποιηθούν οργανωμένα όλα τα λάφυρα για τις ανάγκες του Αγώνα. Παρά τις δυσκολίες αυτές, η στρατιωτική σημασία της νίκης ήταν τεράστια.
Η οθωμανική εξουσία έχασε το κεντρικό της στήριγμα στην Πελοπόννησο, ενώ οι Έλληνες απέκτησαν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και δυνατότητα να συνεχίσουν τις επιχειρήσεις τους. Η Άλωση της Τριπολιτσάς δεν σήμαινε το τέλος του πολέμου. Ακολουθούσαν ακόμη μεγάλες μάχες, εσωτερικές συγκρούσεις και η καταστροφική εκστρατεία του Ιμπραήμ.
Μία μεγάλη ιστορική νίκη που πρέπει να θυμόμαστε ολόκληρη
Η 23η Σεπτεμβρίου 1821 παραμένει ημερομηνία-σταθμός στην ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης. Η στρατηγική διορατικότητα του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, η αντοχή των επαναστατών και η κατάρρευση της οθωμανικής διοίκησης στον Μοριά καθόρισαν την πορεία του Αγώνα.
Διακόσια πέντε χρόνια αργότερα, η Άλωση της Τριπολιτσάς εξακολουθεί να μας θυμίζει ότι η Ελευθερία κατακτήθηκε μέσα από έναν σκληρό πόλεμο, με ηρωισμό, θυσίες, αλλά και γεγονότα που απαιτούν ειλικρινή ιστορική αποτίμηση. Η Τριπολιτσά υπήρξε η μεγάλη στρατιωτική καμπή του 1821. Και ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης ο άνθρωπος που είχε καταλάβει, πριν από πολλούς άλλους, ότι χωρίς την πτώση της δεν μπορούσε να στεριώσει η Επανάσταση στον Μοριά.
