Στις 26 Ιουλίου 1822, γράφτηκε μία από τις πιο ένδοξες σελίδες της Ελληνικής Επανάστασης. Η Μάχη των Δερβενακίων και η ταυτόχρονη νίκη των ελληνικών δυνάμεων στον Άγιο Σώστη δεν αποτέλεσαν απλώς μια μεγάλη στρατιωτική επιτυχία. Ήταν το γεγονός που ουσιαστικά διέσωσε την Επανάσταση, τη στιγμή που κινδύνευε περισσότερο από ποτέ.
Ο Οθωμανός στρατηγός Μαχμούτ Πασάς Δράμαλης είχε εισβάλει στην Πελοπόννησο επικεφαλής στρατού που υπολογίζεται σε περισσότερους από 25.000 άνδρες, με άφθονο ιππικό, πυροβολικό και εφόδια. Στόχος του ήταν να καταλάβει την Τρίπολη, να διαλύσει τις ελληνικές δυνάμεις και να βάλει οριστικό τέλος στην εξέγερση.
Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, όμως, αρνήθηκε να τον αντιμετωπίσει σε ανοικτή μάχη. Εφάρμοσε μια πρωτοποριακή για την εποχή στρατηγική. Διέταξε να καούν οι σοδειές, να καταστραφούν τα πηγάδια και να στερηθεί ο αντίπαλος κάθε δυνατότητα ανεφοδιασμού. Όταν ο Δράμαλης αναγκάστηκε να υποχωρήσει μέσω των στενών των Δερβενακίων, οι Έλληνες είχαν ήδη στήσει τη θανάσιμη παγίδα.
Η ενέδρα που έγραψε ιστορία
Στα στενά, οι ελληνικές δυνάμεις επιτέθηκαν από τις πλαγιές, αιφνιδιάζοντας τους Οθωμανούς. Ο εχθρικός στρατός εγκλωβίστηκε σε ένα φυσικό πέρασμα χωρίς δυνατότητα ανάπτυξης. Οι απώλειες υπήρξαν συντριπτικές, ενώ χιλιάδες στρατιώτες σκοτώθηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν και τεράστιες ποσότητες πολεμοφοδίων πέρασαν στα χέρια των Ελλήνων.
Την ίδια ημέρα, στον Άγιο Σώστη, ο Νικηταράς, ο Δημήτριος Υψηλάντης, ο Παπαφλέσσας, ο Παναγιώτης Τσόκρης και άλλοι οπλαρχηγοί ολοκλήρωσαν τη διάλυση των υπολειμμάτων του στρατού του Δράμαλη.
Ο “Τουρκοφάγος” Νικηταράς
Η μάχη ανέδειξε ακόμη περισσότερο τον Νικηταρά, ο οποίος πολέμησε με τέτοια αυταπάρνηση ώστε, σύμφωνα με τις ιστορικές μαρτυρίες, έσπασε τρία ή τέσσερα σπαθιά στη διάρκεια της σύγκρουσης. Από εκείνη την ημέρα απέκτησε το προσωνύμιο «Τουρκοφάγος». Όταν οι συμπολεμιστές του μοίραζαν τα λάφυρα, εκείνος αρνήθηκε να πάρει μερίδιο, ζητώντας μόνο να του δοθεί ένα άλογο και ένα σπαθί.
Η νίκη που άλλαξε την πορεία της Ιστορίας
Η καταστροφή του Δράμαλη υπήρξε στρατηγικό και ψυχολογικό πλήγμα για την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η Πελοπόννησος παρέμεινε στα χέρια των επαναστατημένων Ελλήνων και η Ελληνική Επανάσταση απέκτησε πολύτιμο χρόνο για να οργανωθεί και να συνεχίσει τον αγώνα της.
Οι ιστορικοί θεωρούν τη Μάχη των Δερβενακίων μία από τις σημαντικότερες νίκες του Αγώνα του 1821. Απέδειξε ότι η αριθμητική υπεροχή δεν αρκεί απέναντι στη σωστή στρατηγική, την άριστη γνώση του εδάφους και την αποφασιστικότητα ενός λαού που αγωνιζόταν για την ελευθερία του.
Διακόσια και πλέον χρόνια μετά, τα Δερβενάκια εξακολουθούν να συμβολίζουν τη στρατιωτική ιδιοφυΐα του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, την αυτοθυσία των αγωνιστών και την ακλόνητη πίστη ότι ακόμη και οι πιο δύσκολες μάχες μπορούν να κερδηθούν όταν υπάρχει ενότητα, σχέδιο και αποφασιστικότητα.
