Η 31η Ιουλίου καταγράφεται στην ελληνική ιστορία για δύο εντελώς διαφορετικά γεγονότα. Το πρώτο αποτελεί μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, όταν ο λόρδος Έλγιν άρχισε να μεταφέρει στο Λονδίνο τα Γλυπτά του Παρθενώνα. Το δεύτερο αποκαλύπτει ότι η Ελλάδα βρέθηκε πρωτοπόρος στην Ευρώπη σε ένα ζήτημα που απασχολεί ακόμη και σήμερα τις κοινωνίες: την απαγόρευση του καπνίσματος σε δημόσιους κλειστούς χώρους.
1801: Ο Έλγιν αφαιρεί την πρώτη μετόπη του Παρθενώνα
Σαν σήμερα, το 1801, ο Τόμας Μπρους, γνωστός ως λόρδος Έλγιν και πρεσβευτής της Μεγάλης Βρετανίας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, προχώρησε στη μεταφορά της πρώτης μετόπης από τα Γλυπτά του Παρθενώνα, ανοίγοντας τον δρόμο για μία από τις μεγαλύτερες λεηλασίες πολιτιστικών θησαυρών στην παγκόσμια ιστορία.
Στα επόμενα χρόνια αφαιρέθηκαν δεκάδες γλυπτά, μετόπες, τμήματα της ζωφόρου και αγάλματα από τον Παρθενώνα και άλλα μνημεία της Ακρόπολης. Τα περισσότερα κατέληξαν στο Λονδίνο, όπου παραμένουν έως σήμερα στο Βρετανικό Μουσείο.
Η Ελλάδα διεκδικεί εδώ και δεκαετίες την επιστροφή τους, υποστηρίζοντας ότι αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα ενός ενιαίου μνημείου, το οποίο έχει αναγνωριστεί ως Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Τα τελευταία χρόνια οι διεθνείς πιέσεις υπέρ της επανένωσης των Γλυπτών αυξάνονται, ενώ η δημιουργία του Μουσείου της Ακρόπολης έχει ενισχύσει ακόμη περισσότερο το ελληνικό επιχείρημα.
1856: Η Ελλάδα απαγορεύει το κάπνισμα σε δημόσιους κλειστούς χώρους
Πενήντα πέντε χρόνια αργότερα, στις 31 Ιουλίου 1856, ο βασιλιάς Όθωνας υπέγραψε βασιλικό διάταγμα με το οποίο απαγορευόταν το κάπνισμα στους δημόσιους κλειστούς χώρους.
Η αιτία, βέβαια, δεν ήταν η προστασία της δημόσιας υγείας, όπως συμβαίνει σήμερα, αλλά ο μεγάλος κίνδυνος πρόκλησης πυρκαγιών, καθώς τα περισσότερα δημόσια κτίρια ήταν ξύλινα ή φωτίζονταν με λάμπες πετρελαίου και κεριά.
Παρ’ όλα αυτά, η συγκεκριμένη απόφαση θεωρείται εξαιρετικά προοδευτική για την εποχή της, καθώς η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις πρώτες χώρες που θέσπισαν οργανωμένο νομικό πλαίσιο περιορισμού του καπνίσματος σε δημόσιους χώρους.
Χρειάστηκε, βέβαια, να περάσουν περισσότεροι από 150 χρόνια μέχρι οι αντικαπνιστικοί νόμοι να συνδεθούν με την προστασία της δημόσιας υγείας και να εφαρμοστούν με μεγαλύτερη συνέπεια.
Η ιστορία που συνεχίζει να μας απασχολεί
Η ίδια ημερομηνία θυμίζει αφενός μία εθνική πληγή που παραμένει ανοιχτή, καθώς η επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα εξακολουθεί να αποτελεί κορυφαίο εθνικό στόχο, και αφετέρου μια λιγότερο γνωστή αλλά ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πρωτιά της Ελλάδας, η οποία ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα είχε αντιληφθεί την ανάγκη θέσπισης κανόνων για την προστασία των δημόσιων χώρων, έστω και με διαφορετικό σκεπτικό από αυτό που γνωρίζουμε σήμερα.
