Μια υπόθεση που θυμίζει κινηματογραφικό θρίλερ, αλλά αποκαλύπτει ταυτόχρονα μια σκοτεινή και ιδιαίτερα επικερδή αγορά, βρίσκεται στο μικροσκόπιο των ελληνικών και ιταλικών Αρχών. Ομάδα Ιταλών φέρεται να εντοπίστηκε ανοιχτά της Σκοπέλου έχοντας αφαιρέσει από τον ελληνικό βυθό μεγάλες ποσότητες σπάνιων κοραλλιών, η αξία των οποίων εκτιμάται σε τουλάχιστον 800.000 ευρώ.
Το περιστατικό υπενθυμίζει με τον πιο ηχηρό τρόπο ότι η κατάδυση στις ελληνικές θάλασσες μπορεί να είναι σε μεγάλο βαθμό ελεύθερη, αλλά δεν δίνει σε κανέναν το δικαίωμα να συλλέγει, να κόβει ή να καταστρέφει κοράλλια και άλλους θαλάσσιους οργανισμούς.
Η μεταφορική εταιρεία που μπήκε στο μικροσκόπιο
Η έρευνα ξεκίνησε όταν στελέχη της ΔΕΟΣ της ΑΑΔΕ εντόπισαν, μέσω ανάλυσης κινδύνου και επεξεργασίας δεδομένων, ύποπτη δραστηριότητα σε μεταφορική εταιρεία. Ανάμεσα στους πελάτες της εμφανίζονταν Ιταλοί, οι οποίοι ετοιμάζονταν να μεταφέρουν στην πατρίδα τους ένα εξαιρετικά πολύτιμο φορτίο.
Η ΔΕΟΣ είναι η νέα Γενική Διεύθυνση Δυνάμεων Ελέγχου Οικονομικών Συναλλαγών της ΑΑΔΕ, η οποία δημιουργήθηκε ως ενιαίος ελεγκτικός μηχανισμός για την αντιμετώπιση του οικονομικού εγκλήματος, της φοροδιαφυγής, του λαθρεμπορίου και των οργανωμένων διασυνοριακών κυκλωμάτων.
Οι Ιταλοί είχαν μισθώσει σκάφος αναψυχής, με το οποίο κινούνταν στην περιοχή της Σκοπέλου. Το σκάφος ακινητοποιήθηκε και κατά τον έλεγχο διαπιστώθηκε ότι οι επιβαίνοντες πραγματοποιούσαν καταδύσεις με φιάλες, αφαιρώντας κοράλλια από τον βυθό. Στους αποθηκευτικούς χώρους φέρεται να βρέθηκαν μεγάλες ποσότητες, με την πρώτη αποτίμηση να ανεβάζει την αξία τους τουλάχιστον στις 800.000 ευρώ.
Οι ελληνικές υπηρεσίες βρίσκονται, σύμφωνα πάντα με τις ίδιες πληροφορίες, σε επικοινωνία με τις ιταλικές Αρχές, ώστε να εντοπιστεί ο τελικός παραλήπτης και να διερευνηθεί εάν πίσω από την υπόθεση βρίσκεται ευρύτερο διεθνές δίκτυο. Μέχρι στιγμής δεν έχουν δημοσιοποιηθεί επισήμως το συνολικό βάρος, το ακριβές είδος των κοραλλιών, ο αριθμός των εμπλεκομένων ή οι κατηγορίες που τους αποδίδονται.
Γιατί τα κοράλλια μπορούν να αξίζουν μια περιουσία
Τα κοράλλια δεν είναι φυτά ή πολύχρωμες πέτρες. Είναι αποικίες μικροσκοπικών ζώων, των πολυπόδων, που δημιουργούν σκληρούς ασβεστολιθικούς σκελετούς. Στην περίπτωση του μεσογειακού κόκκινου κοραλλιού, του Corallium rubrum, ο συμπαγής σκελετικός άξονας μπορεί να κοπεί, να λειανθεί και να χρησιμοποιηθεί ως οργανικό πολύτιμο υλικό σε κοσμήματα και διακοσμητικά αντικείμενα.
Δεν έχουν, όμως, όλα τα κοράλλια την ίδια εμπορική αξία. Η τιμή εξαρτάται από:
- το είδος και την προέλευση,
- την ένταση και την ομοιομορφία του χρώματος,
- το πάχος και το μέγεθος των κλαδιών,
- τη συμπαγή δομή και την απουσία ρωγμών ή οπών,
- το εάν πρόκειται για ζωντανό, νεκρό ή παλαιό απολιθωμένο υλικό,
- την ποιότητα της κοπής και της καλλιτεχνικής επεξεργασίας.
Ιδιαίτερα περιζήτητα είναι τα βαθιά κόκκινα, μεγάλα και χωρίς ατέλειες τμήματα. Στην αγορά πολυτελείας, το εκλεκτό μεσογειακό κοράλλι της Σαρδηνίας έχει χαρακτηριστεί «κόκκινος χρυσός», με εξειδικευμένες αναφορές να ανεβάζουν την τιμή κορυφαίας ποιότητας ακόμη και στα 80 ευρώ ανά γραμμάριο. Πρόκειται, ωστόσο, για τιμές εκλεκτής αγοράς και όχι για μία σταθερή τιμή που ισχύει για κάθε ακατέργαστο κοράλλι.
Η τεράστια απόκλιση των τιμών φαίνεται και από παλαιότερα στοιχεία της TRAFFIC: οι μέσες τιμές δημοπράτησης πολύτιμων ακατέργαστων κοραλλιών στην Ιαπωνία είχαν φτάσει περίπου τα 14.000 έως 20.000 δολάρια το κιλό κατά την περίοδο 2013–2015. Τα στοιχεία αυτά δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτομάτως στη σημερινή ελληνική υπόθεση, δείχνουν όμως πόσο γρήγορα αυξάνεται η αξία όταν πρόκειται για σπάνιο και υψηλής ποιότητας υλικό.
Επομένως, η αποτίμηση των 800.000 ευρώ δεν μπορεί να ελεγχθεί με ακρίβεια χωρίς να γνωρίζουμε το είδος, το βάρος, την ποιότητα και την κατάσταση των κατασχεμένων κοραλλιών.
Ένας εξαιρετικά αργός και ευάλωτος οργανισμός
Η υψηλή τιμή δεν οφείλεται μόνο στην εμφάνιση. Το κόκκινο κοράλλι μεγαλώνει εξαιρετικά αργά, παραμένει στερεωμένο στον βυθό και χρειάζεται πολλά χρόνια για να αποκτήσει εμπορικά αξιοποιήσιμο μέγεθος. Η αφαίρεση μιας μεγάλης αποικίας δεν ισοδυναμεί, συνεπώς, με τη συλλογή ενός αντικειμένου που μπορεί να αντικατασταθεί σε μερικούς μήνες.
Η Γενική Επιτροπή Αλιείας για τη Μεσόγειο του FAO επισήμανε σε νέα έκθεση, η οποία δημοσιεύθηκε μόλις στις 29 Ιουλίου 2026, ότι οι πληθυσμοί κόκκινου κοραλλιού σε μικρά βάθη είχαν φτάσει κοντά στην εξάντληση σε ορισμένες περιοχές της Μεσογείου, εξαιτίας της υπερβολικής αλιευτικής πίεσης. Στην έρευνα συμμετείχαν επιστημονικοί φορείς από την Ελλάδα, την Ιταλία, τη Γαλλία, την Κροατία και την Τυνησία.
Σε μεσογειακό επίπεδο έχουν θεσπιστεί αυστηροί περιορισμοί για τη νόμιμη αλιεία κόκκινου κοραλλιού: απαγόρευση συλλογής σε βάθη μικρότερα των 50 μέτρων, ελάχιστη διάμετρος αποικίας επτά χιλιοστών, καταγραφή των αλιευμάτων και δυνατότητα προσωρινού κλεισίματος περιοχών όταν εντοπίζονται πολλά μικρά δείγματα. Οι ρυθμίσεις αυτές δεν σημαίνουν ότι κάθε δύτης μπορεί να μαζεύει κοράλλια· αφορούν ειδικά αδειοδοτημένες και ελεγχόμενες επαγγελματικές δραστηριότητες.
Τι ισχύει για τις καταδύσεις αναψυχής στην Ελλάδα
Ο βασικός νόμος είναι ο 3409/2005, όπως έχει τροποποιηθεί, ενώ το Λιμενικό Σώμα παραπέμπει επίσης στον νόμο 4688/2020 και στις μεταγενέστερες υπουργικές αποφάσεις για τους παρόχους καταδυτικών υπηρεσιών.
Κατά γενικό κανόνα, οι καταδύσεις αναψυχής επιτρέπονται στην ελληνική θαλάσσια επικράτεια. Υπάρχουν, όμως, σημαντικές εξαιρέσεις. Απαγορεύονται μεταξύ άλλων:
- στους οριοθετημένους ενάλιους αρχαιολογικούς χώρους, εκτός εάν έχουν χαρακτηριστεί επισκέψιμοι και λειτουργούν με συγκεκριμένους όρους,
- σε οικολογικά ευαίσθητα ή ειδικά προστατευόμενα θαλάσσια οικοσυστήματα,
- σε σημεία διέλευσης ή αγκυροβολίας πλοίων,
- σε περιοχές ασκήσεων των Ενόπλων Δυνάμεων,
- στις ζώνες κίνησης μηχανοκίνητων θαλάσσιων μέσων και σε απόσταση 100 μέτρων από τα σημεία εκκίνησής τους,
- κοντά σε υποβρύχια καλώδια και εγκαταστάσεις κοινής ωφέλειας,
- όπου η αρμόδια Λιμενική Αρχή έχει επιβάλει τοπική απαγόρευση για λόγους ασφαλείας.
Ο αυτοδύτης που καταδύεται αυτόνομα χωρίς καταδυτικό κέντρο πρέπει να διαθέτει αναγνωρισμένο πιστοποιητικό εκπαίδευσης. Επίσης απαγορεύεται η μοναχική κατάδυση: κάθε αυτοδύτης πρέπει να συνοδεύεται από τουλάχιστον έναν ακόμη πιστοποιημένο δύτη.
Οι νυχτερινές ιδιωτικές καταδύσεις, χωρίς υπηρεσίες αδειοδοτημένου παρόχου, απαγορεύονται από μία ώρα μετά τη δύση του ηλίου έως μία ώρα πριν από την ανατολή, εκτός εάν έχει δοθεί γραπτή άδεια από τη Λιμενική Αρχή. Όταν υπάρχει οργανωμένο καταδυτικό κέντρο απαιτείται προηγούμενη ενημέρωση του κατά τόπον Λιμεναρχείου.
Στο σκάφος που συνοδεύει τους δύτες πρέπει να αναρτάται η σημαία «Α» του Διεθνούς Κώδικα Σημάτων ή η διεθνώς αναγνωρισμένη κόκκινη σημαία με τη λευκή διαγώνια γραμμή, ώστε τα διερχόμενα σκάφη να γνωρίζουν ότι υπάρχουν άνθρωποι κάτω από την επιφάνεια.
Η απόλυτη απαγόρευση: Δεν παίρνουμε τίποτα από τον βυθό
Το κρισιμότερο σημείο του νόμου είναι απολύτως σαφές. Στους αυτοδύτες με φιάλες απαγορεύεται:
- η αλιεία με ψαροντούφεκο ή άλλο μέσο,
- η συλλογή, η όχληση ή η καταστροφή της θαλάσσιας πανίδας και χλωρίδας,
- η ύπαρξη αλιευτικών εργαλείων ή αλιευμάτων στο σκάφος που τους συνοδεύει,
- η ανέλκυση ή μετακίνηση αντικειμένων αρχαιολογικής ή άλλης αξίας από τον βυθό.
Με απλά λόγια: ο δύτης μπορεί να παρατηρεί και να φωτογραφίζει το θαλάσσιο περιβάλλον, όχι όμως να κόβει κοράλλια, να συλλέγει οργανισμούς ή να παίρνει «ενθύμια» από τον βυθό.
Τι ισχύει στα ναυάγια
Για τα χαρακτηρισμένα ως μνημεία και επισκέψιμα ναυάγια ισχύει ειδικότερο καθεστώς. Η κατάδυση επιτρέπεται μόνο εξωτερικά και περιμετρικά, ενώ η είσοδος στο εσωτερικό απαγορεύεται, εκτός εάν έχει δοθεί ειδική άδεια για επιστημονική έρευνα.
Απαγορεύονται επίσης η επαφή, η φθορά, η μετακίνηση ή η συλλογή οποιουδήποτε αντικειμένου από το ναυάγιο και τον γύρω βυθό. Για τα έντεκα ναυάγια που έχουν αποδοθεί σε καταδύσεις αναψυχής προβλέπεται γνωστοποίηση στην Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων τουλάχιστον μία ημέρα πριν από την κατάδυση.
Η υπόθεση της Σκοπέλου, εφόσον επιβεβαιωθούν στο σύνολό τους τα στοιχεία, δεν αφορά απλώς παραβίαση των κανόνων μιας κατάδυσης. Αφορά την οργανωμένη αφαίρεση ενός εξαιρετικά αργά ανανεώσιμου φυσικού πλούτου και την πιθανή διοχέτευσή του σε μια διεθνή αγορά, όπου ένα κομμάτι «κόκκινου χρυσού» μπορεί να μετατραπεί σε κόσμημα δεκάδων ή εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ.
