Η 16η Οκτωβρίου είναι η Παγκόσμια Ημέρα Σπονδυλικής Στήλης, στο πλαίσιο των δράσεων ενημέρωσης για τα οστά και τις αρθρώσεις. Η επέτειος αναδεικνύει ένα πρόβλημα που δεν περιορίζεται στους ηλικιωμένους: πόνος στον αυχένα και στη μέση εμφανίζεται και σε νέους, εργαζόμενους, μαθητές και αθλητές. Η σπονδυλική στήλη στηρίζει το σώμα, επιτρέπει την κίνηση και προστατεύει τον νωτιαίο μυελό.
Πόσο μεγάλο είναι το πρόβλημα
Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, το 2020 περίπου 619 εκατομμύρια άνθρωποι ζούσαν με οσφυαλγία παγκοσμίως. Ο ΠΟΥ προβλέπει ότι ο αριθμός μπορεί να φθάσει τα 843 εκατομμύρια έως το 2050, κυρίως εξαιτίας της γήρανσης και της αύξησης του πληθυσμού. Η οσφυαλγία αποτελεί την πρώτη αιτία αναπηρίας παγκοσμίως. Οι αριθμοί αφορούν την οσφυαλγία, όχι όλες τις παθήσεις της σπονδυλικής στήλης.
Η ελληνική καθημερινότητα: καρέκλα, οθόνη και τιμόνι
Στην Ελλάδα, όπως και στην υπόλοιπη Ευρώπη, η πολύωρη καθιστική εργασία, η οδήγηση, η έλλειψη άσκησης και η επαναλαμβανόμενη χειρωνακτική καταπόνηση επιβαρύνουν πολλούς ανθρώπους. Η κακή εργονομία μπορεί να ενισχύσει την ενόχληση, χωρίς όμως να αποτελεί τη μοναδική αιτία κάθε πόνου. Δεν υπάρχει ένα «τέλειο» κάθισμα ή μία στάση που προλαμβάνει από μόνη της όλες τις παθήσεις. Το σημαντικό είναι η συχνή αλλαγή θέσης και η κίνηση.
Από τον αυχένα μέχρι τη μέση
Η αυχεναλγία εκδηλώνεται με πόνο ή δυσκαμψία στον λαιμό, ενώ η οσφυαλγία αφορά τη χαμηλή περιοχή της πλάτης. Η δισκοκήλη μπορεί, όταν πιέζει νευρική ρίζα, να προκαλεί πόνο που αντανακλά στο πόδι ή στο χέρι, μουδιάσματα και μυϊκή αδυναμία. Η σκολίωση είναι πλάγια παραμόρφωση της σπονδυλικής στήλης που απαιτεί διαφορετική παρακολούθηση ανάλογα με την ηλικία και τη βαρύτητα. Η οστεοπόρωση αυξάνει τον κίνδυνο σπονδυλικών καταγμάτων, ιδιαίτερα σε μεγαλύτερες ηλικίες.
Κινητό τηλέφωνο και παιδιά
Η παρατεταμένη χρήση κινητού ή τάμπλετ με το κεφάλι σκυμμένο μπορεί να συνδέεται με μυϊκή κόπωση και ενοχλήσεις. Δεν τεκμηριώνεται όμως ότι κάθε χρήση κινητού προκαλεί μόνιμη παραμόρφωση. Για τα παιδιά και τους εφήβους, βοηθούν η ποικιλία δραστηριοτήτων, η τακτική άσκηση, τα διαλείμματα από τις οθόνες και η σωστή προσαρμογή του σχολικού χώρου. Οι σχολικές τσάντες πρέπει να μεταφέρονται με τρόπο άνετο, χωρίς υπερβολικό βάρος.
Τι βοηθά πραγματικά στην πρόληψη
Το περπάτημα, η ενδυνάμωση των μυών του κορμού και των κάτω άκρων, η διατήρηση φυσικής δραστηριότητας και η σταδιακή επιστροφή στις συνήθεις κινήσεις αποτελούν βασικούς άξονες πρόληψης και αντιμετώπισης. Σε γραφείο, βοηθούν μια οθόνη σε άνετο ύψος, υποστήριξη των ποδιών και μικρά διαλείμματα κίνησης. Η διακοπή του καπνίσματος, ο επαρκής ύπνος και η αντιμετώπιση του στρες συμβάλλουν επίσης στη γενικότερη υγεία.
Φυσικοθεραπεία, φάρμακα και χειρουργείο
Στις περισσότερες περιπτώσεις μη ειδικής οσφυαλγίας προτιμάται αρχικά η συντηρητική αντιμετώπιση: ενημέρωση, διατήρηση δραστηριότητας και κατάλληλο πρόγραμμα άσκησης ή φυσικοθεραπείας. Τα παυσίπονα και τα αντιφλεγμονώδη, όταν ενδείκνυνται, χρειάζονται εξατομικευμένη ιατρική εκτίμηση λόγω πιθανών ανεπιθύμητων ενεργειών. Η μαγνητική τομογραφία δεν είναι απαραίτητη για κάθε απλό επεισόδιο πόνου. Χειρουργείο εξετάζεται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, όπως επίμονα σοβαρά νευρολογικά συμπτώματα ή ορισμένες δομικές βλάβες.
Τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοούμε
Άμεση ιατρική αξιολόγηση απαιτείται όταν ο πόνος συνοδεύεται από νέα διαταραχή ούρησης ή αφόδευσης, μούδιασμα στην περιοχή των γεννητικών οργάνων ή ταχέως επιδεινούμενη αδυναμία στα πόδια. Επίσης χρειάζεται αξιολόγηση όταν υπάρχει σημαντικός τραυματισμός, πυρετός, ιστορικό καρκίνου ή ανεξήγητη απώλεια βάρους. Η Παγκόσμια Ημέρα Σπονδυλικής Στήλης θυμίζει ότι η πρόληψη δεν είναι πολυτέλεια: η καθημερινή κίνηση και η έγκαιρη αναζήτηση κατάλληλης φροντίδας μπορούν να αλλάξουν την ποιότητα ζωής.
Πηγές: Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO), Low back pain, 2023
