Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει ήδη μπει στην καθημερινότητα των πολιτών, στη λειτουργία των επιχειρήσεων και στις υπηρεσίες του Δημοσίου. Εκείνο που έλειπε μέχρι σήμερα ήταν ένα σαφές εθνικό πλαίσιο, το οποίο θα καθορίζει ποιος ελέγχει τα συστήματα, ποιος ευθύνεται όταν παραβιάζονται δικαιώματα και πώς θα επιβάλλονται κυρώσεις.
Αυτό επιχειρεί να καλύψει το νομοσχέδιο του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, το οποίο εισάγει στην ελληνική έννομη τάξη τους μηχανισμούς εφαρμογής του ευρωπαϊκού AI Act. Το σχέδιο νόμου βρίσκεται ήδη στη Βουλή και η συζήτησή του στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή ξεκίνησε στις 9 Ιουλίου 2026. (Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης)
Τι σημαίνει για τον πολίτη
Όπως είπε ο αρμόδιος υπουργός ψηφιακής διακυβέρνησης Δημήτρης Παπαστεργίου, η βασική αλλαγή είναι ότι ο πολίτης θα γνωρίζει ποια συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης χρησιμοποιεί το κράτος και για ποιον σκοπό. Παράλληλα, δημιουργείται ενιαίος μηχανισμός υποβολής καταγγελιών, ώστε όποιος θεωρεί ότι μια εφαρμογή ΑΙ έθιξε τα δικαιώματά του να μπορεί να προσφύγει στην αρμόδια αρχή.
Κεντρική αρχή εποπτείας της αγοράς και εθνικό σημείο επαφής ορίζεται η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, ενώ η Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων αναλαμβάνει τον ρόλο της κοινοποιούσας αρχής.
Η φιλοσοφία του νέου πλαισίου βασίζεται στον βαθμό κινδύνου κάθε εφαρμογής. Όσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα να επηρεαστούν η υγεία, η ασφάλεια, η εργασία, η πρόσβαση σε υπηρεσίες ή θεμελιώδη δικαιώματα, τόσο αυστηρότερες θα είναι οι υποχρεώσεις ελέγχου και διαφάνειας.
Όλα τα συστήματα ΑΙ του Δημοσίου σε ένα μητρώο
Ιδιαίτερη σημασία έχει η δημιουργία Ενιαίου Μητρώου Συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης του Δημοσίου. Κάθε κρατικός φορέας που σχεδιάζει να χρησιμοποιήσει ΑΙ θα πρέπει να δηλώνει το σύστημα πριν αρχίσει η λειτουργία του.
Στη δήλωση θα αναφέρονται, μεταξύ άλλων, ο σκοπός της εφαρμογής, τα δεδομένα που επεξεργάζεται, οι αποφάσεις τις οποίες υποστηρίζει, οι τεχνικές της δυνατότητες και οι ενδεχόμενοι κίνδυνοι για πολίτες ή κοινωνικές ομάδες. Θα πρέπει επίσης να καταγράφονται τα μέτρα ασφαλείας και, όπου απαιτείται, οι εκτιμήσεις επιπτώσεων στα προσωπικά δεδομένα και στα θεμελιώδη δικαιώματα. (Taxheaven)
Η υποχρέωση δεν περιορίζεται μόνο στα συστήματα «υψηλού κινδύνου», αλλά αφορά κάθε εφαρμογή Τεχνητής Νοημοσύνης που χρησιμοποιείται από φορέα του Δημοσίου. Οι υπηρεσίες που έχουν ήδη τέτοια συστήματα θα πρέπει, σύμφωνα με τις μεταβατικές προβλέψεις του νομοσχεδίου, να τα δηλώσουν το αργότερο έως τις 31 Οκτωβρίου 2026.
Τι αλλάζει για τις επιχειρήσεις
Οι επιχειρήσεις που αναπτύσσουν ή χρησιμοποιούν εφαρμογές ΑΙ θα πρέπει να γνωρίζουν σε ποια κατηγορία κινδύνου ανήκει το σύστημά τους και να τηρούν τις αντίστοιχες υποχρεώσεις. Προβλέπονται έλεγχοι, μηχανισμός διερεύνησης καταγγελιών και διοικητικές κυρώσεις για όσους δεν συμμορφώνονται.
Την ίδια στιγμή, δημιουργείται το Ρυθμιστικό Δοκιμαστήριο Τεχνητής Νοημοσύνης, γνωστό ως AI Regulatory Sandbox. Εκεί, κυρίως νεοφυείς και μικρομεσαίες επιχειρήσεις, θα μπορούν να δοκιμάζουν καινοτόμες εφαρμογές σε πραγματικές συνθήκες, με θεσμική και τεχνική υποστήριξη από την Πολιτεία.
Έλεγχος χωρίς να παγώσει η καινοτομία
Το μεγάλο στοίχημα είναι να μη μετατραπεί το νέο πλαίσιο σε μία ακόμη γραφειοκρατική διαδικασία, αλλά να λειτουργήσει ως πραγματική εγγύηση ασφάλειας και λογοδοσίας.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να επιταχύνει τις δημόσιες υπηρεσίες, να περιορίσει τη γραφειοκρατία και να ενισχύσει την παραγωγικότητα. Δεν μπορεί, όμως, να λειτουργεί ως ένα αόρατο σύστημα που αποφασίζει χωρίς εξηγήσεις και χωρίς ανθρώπινο έλεγχο.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να μπει φρένο στην τεχνολογία. Είναι να υπάρχουν σαφείς κανόνες, υπεύθυνοι με ονοματεπώνυμο, διαφάνεια στις αποφάσεις και ουσιαστική προστασία του πολίτη απέναντι σε λάθη, διακρίσεις ή ανεξέλεγκτη χρήση προσωπικών δεδομένων.
