Ένα χαρτονόμισμα με έντεκα μηδενικά
Στις 3 Νοεμβρίου 1944 χρονολογείται η έκδοση του ελληνικού τραπεζογραμματίου των 100 δισεκατομμυρίων δραχμών, με την υπογραφή του Ξενοφώντα Ζολώτα, τότε συνδιοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος. Το Μουσείο της Τράπεζας της Ελλάδος καταγράφει την κυκλοφορία του στις 5 Νοεμβρίου. Η ονομαστική αξία του παραμένει η μεγαλύτερη που εμφανίστηκε ποτέ σε ελληνικό χαρτονόμισμα. Η πραγματική αγοραστική του δύναμη, ωστόσο, ήταν σχεδόν μηδαμινή.
Γιατί χρειάστηκαν δισεκατομμύρια για καθημερινές αγορές
Η γερμανική Κατοχή άφησε πίσω της πείνα, καταστροφή παραγωγικών υποδομών, ελλείψεις και εκτεταμένη αποδιοργάνωση του εμπορίου. Οι κατοχικές δαπάνες και η συνεχής έκδοση χρήματος επιτάχυναν την κατάρρευση της δραχμής. Οι τιμές ανέβαιναν με τέτοια ταχύτητα ώστε τα ποσά στα χαρτονομίσματα έπαυαν να αντιστοιχούν σε ουσιαστικό πλούτο. Η εμπιστοσύνη μετατοπίστηκε από το χαρτονόμισμα σε αγαθά και χρυσές λίρες.
Χαρακτηριστική είναι η ιστορική αναφορά ότι στις 9 Νοεμβρίου 1944 ένα αυγό μπορούσε να κοστίζει πέντε εκατομμύρια κατοχικές δραχμές. Η σύγκριση δείχνει το μέγεθος της νομισματικής αποσύνθεσης, χωρίς να σημαίνει ότι υπήρχε ενιαία τιμή σε κάθε αγορά.
Τι απεικόνιζε το ιστορικό χαρτονόμισμα
Στην εμπρόσθια όψη εμφανίζεται η κεφαλή της νύμφης Δηιδάμειας, μορφή εμπνευσμένη από τη δυτική ζωφόρο του ναού του Δία στην Ολυμπία. Στην πίσω όψη αποτυπώνονται οι δύο πλευρές αρχαίου νομίσματος του Κοινού των Ηπειρωτών, με τον Δία, τη Διώνη και έναν ταύρο. Οι διαστάσεις του, σύμφωνα με τις μουσειακές συλλογές, είναι περίπου 6 επί 12 εκατοστά.
Η απελευθέρωση δεν έφερε αμέσως οικονομική σωτηρία
Οι γερμανικές δυνάμεις είχαν ήδη αποχωρήσει από την Αθήνα στις 12 Οκτωβρίου 1944, όμως ο υπερπληθωρισμός συνέχισε να ταλαιπωρεί τη χώρα. Η κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας προχώρησε σε νομισματική μεταρρύθμιση τον Νοέμβριο: μία νέα δραχμή αντιστοιχούσε σε 50 δισεκατομμύρια παλιές κατοχικές δραχμές. Έτσι, το χαρτονόμισμα των 100 δισεκατομμυρίων αντιστοιχούσε αριθμητικά σε μόλις δύο νέες δραχμές.
Τα πρώτα μεταπολεμικά τραπεζογραμμάτια των 50 και 100 νέων δραχμών κυκλοφόρησαν στις 11 Νοεμβρίου, με τη Νίκη της Σαμοθράκης και τον Κωνσταντίνο Κανάρη. Η μεταρρύθμιση δεν αρκούσε από μόνη της για να αποκαταστήσει τη σταθερότητα, καθώς οι πολιτικές συγκρούσεις και οι βαθιές οικονομικές πληγές παρέμεναν.
Ο Ζολώτας και το ιστορικό αποτύπωμα
Ο Ξενοφών Ζολώτας, κορυφαίος Έλληνας οικονομολόγος, υπηρέτησε αργότερα και ως διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, ενώ το 1989 ανέλαβε πρωθυπουργός οικουμενικής κυβέρνησης. Η υπογραφή του στο χαρτονόμισμα συνδέει ένα μοναδικό νομισματικό τεκμήριο με μια μακρά διαδρομή στη δημόσια ζωή.
Σήμερα, το χαρτονόμισμα αποτελεί συλλεκτικό και μουσειακό αντικείμενο. Αντίτυπό του παρουσιάζεται στο Μουσείο Χαρτονομισμάτων της Ιονικής Τράπεζας στην Κέρκυρα. Δεν είναι σύμβολο πλούτου, αλλά μια από τις πιο εύγλωττες μαρτυρίες για το πώς ένας πόλεμος μπορεί να διαλύσει την αξία του χρήματος και την καθημερινότητα μιας κοινωνίας.
Πηγές
Τράπεζα της Ελλάδος, Ιστορία της δραχμής και Μουσείο· Alpha Bank, Νομισματική Συλλογή, τραπεζογραμμάτιο 100 δισ. δραχμών (1944)· Τράπεζα της Ελλάδος, The History of the Bank of Greece 1928–2008.
