Ενώ θεωρητικά σηματοδοτεί μια νέα αρχή, στην πράξη πολλοί από εμάς νιώθουμε κουρασμένοι, αποσυντονισμένοι και λιγότερο παρακινημένοι απ’ ό,τι περιμέναμε. Η κοινωνική αφήγηση της «νέας χρονιάς, νέου εαυτού» μας πιέζει να θέσουμε στόχους, να αυξήσουμε την παραγωγικότητά μας και να διορθώσουμε όσα θεωρούμε ότι δεν πήγαν καλά ακριβώς τη στιγμή που το σώμα και το μυαλό μας ζητούν το αντίθετο: επιβράδυνση και φροντίδα.
Τι είναι η «χειμωνιάτικη κόπωση» του Ιανουαρίου
Σύμφωνα με ειδικούς ψυχικής υγείας που μιλούν σε άρθρο του Real Simple, ο Ιανουάριος δημιουργεί τις ιδανικές συνθήκες για μια πτώση ενέργειας που θυμίζει burnout.
Η Αριέλ Πίνκστον, αδειοδοτημένη ψυχοθεραπεύτρια και ιδρύτρια του That’s So Well, εξηγεί ότι πρόκειται για μια συναισθηματική και σωματική κάμψη που εμφανίζεται όταν η κοινωνική ένταση, η χαρά και η δομή του Δεκεμβρίου εξαφανίζονται απότομα. Αυτό μπορεί να εκδηλωθεί ως χαμηλό κίνητρο, πνευματική ομίχλη, ευερεθιστότητα ή αίσθημα βάρους.
Για κάποιους, αυτή η κατάσταση σχετίζεται με εποχικές μεταβολές της διάθεσης ή ακόμη και με την εποχική συναισθηματική διαταραχή, όμως για τους περισσότερους αποτελεί μια φυσιολογική αντίδραση μετά τις γιορτές.
Η «Εποχιακή Συναισθηματική Διαταραχή» (SAD) τι λέει η επιστήμη
Σύμφωνα με το National Institute of Mental Health η Seasonal Affective Disorder (που στα ελληνικά αποδίδεται ως Εποχιακή Συναισθηματική Διαταραχή) είναι μια μορφή επαναλαμβανόμενης κατάθλιψης που συνδέεται με αλλαγές στις εποχές του χρόνου κυρίως τον χειμώνα όταν οι ώρες ηλιοφάνειας μειώνονται σημαντικά.
Η εθνική υπηρεσία ψυχικής υγείας των ΗΠΑ εξηγεί πως άτομα με SAD παρουσιάζουν συμπτώματα όπως χαμηλή διάθεση, αυξημένη υπνηλία, έλλειψη ενέργειας, δυσκολία συγκέντρωσης και μειωμένο ενδιαφέρον για δραστηριότητες κατά τους χειμερινούς μήνες.
Γιατί ο Ιανουάριος μας επηρεάζει τόσο έντονα
Σε άρθρο της ιατρικής ιστοσελίδας Pfizer αναφέρεται ότι η έκθεση στο φως βοηθά στην παραγωγή σεροτονίνης, ενός νευροδιαβιβαστή που παίζει καθοριστικό ρόλο στη ρύθμιση της διάθεσης και της ενέργειας. Σε περιόδους με λιγότερη ηλιοφάνεια όπως ο Ιανουάριος, τα επίπεδα σεροτονίνης τείνουν να μειώνονται, γεγονός που μπορεί να σχετίζεται με χαμηλότερη διάθεση και λιγότερη ενέργεια τον χειμώνα.
Επιπλέον στο ίδιο άρθρο επισημαίνεται πώς αντίθετα, η μελατονίνη, μια ορμόνη που βοηθά στη ρύθμιση του κύκλου ύπνου–αφύπνισης, παράγεται περισσότερο όταν υπάρχει έλλειψη φωτός. Η υπερπαραγωγή μελατονίνης μπορεί να οδηγήσει σε υπνηλία και αίσθηση «βαρύτητας» κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Αυτός ο βιολογικός μηχανισμός δείχνει πως δεν βιώνουμε απλώς «κακή διάθεση» τον Ιανουάριο, αλλά αποτελεί μια πραγματική βιολογική αντίδραση στις συνθήκες φωτός του χειμώνα.
Πώς αντιμετωπίζουμε τον Ιανουάριο χωρίς εξάντληση
Αναγνωρίζουμε τι μας συμβαίνει
Το πρώτο βήμα είναι να το ονομάσουμε. Όπως αναφέρει η Πίνκστον στο άρθρο Real Simple, η αυτοφροντίδα είναι πιο αποτελεσματική από την αυτοκριτική. Αποδεχόμαστε ότι αυτό που νιώθουμε είναι λογικό και εποχικό, όχι προσωπική αποτυχία.
Αναζητούμε περισσότερο φως
Η έκθεση στο φυσικό φως, ειδικά τις πρωινές ώρες, βοηθά στη ρύθμιση του βιολογικού ρολογιού. Λίγα λεπτά πρωινού φωτός μπορούν να βελτιώσουν τη συγκέντρωση και την ποιότητα του ύπνου αργότερα μέσα στην ημέρα.
Κοινωνική επαφή, φύση και ρουτίνα
Σε άρθρο του πανεπιστημιακού blog LStudents@LSE δίνονται συμβουλές που βοηθούν όσους νιώθουν χαμηλή διάθεση μετά τις διακοπές.
Μεταξύ άλλων τονίζεται ότι η κοινωνικοποίηση με φίλους και οικογένεια μπορεί να μειώσει το άγχος και να ενισχύσει τη διάθεση, καθώς η ανθρώπινη σύνδεση αποτελεί βασικό παράγοντα στην ευεξία μας.
Επίσης, αναφέρεται ότι η επαφή με τη φύση και η έξοδος σε εξωτερικούς χώρους, ακόμη και αν έχει χειμωνιάτικο καιρό, βοηθά στην καθαρότερη σκέψη και στην αποφόρτιση της έντασης. Τέλος, η δημιουργία ενός ρεαλιστικού προγράμματος για την εβδομάδα, με μικρά αλλά σταθερά βήματα, μπορεί να επαναφέρει αίσθηση ελέγχου και προσανατολισμού στην καθημερινότητά μας.
Με πληροφορίες από Real Simple, National Institute of Mental Health , Pfizer και LStudents@LSE
