Πολλοί από εμάς έχουμε ζήσει το ίδιο σκηνικό: τρώμε το μεσημεριανό μας περιμένοντας να γεμίσουμε ενέργεια και αντ’ αυτού νιώθουμε τα βλέφαρα να βαραίνουν επικίνδυνα.
Ξαφνικά, το μόνο που θέλουμε είναι να χωθούμε κάτω από τοκρεβάτι ή έστω να κλείσουμε τα μάτια μας για «πέντε λεπτά». Και αν τρώμε στο γραφείο με το ταπεράκι μας, το φαινόμενο γίνεται ακόμη πιο γνώριμο: πόσες φορές δεν έχουμε σκεφτεί ότι, αν συνεχίσουμε έτσι, θα μας πάρει ο ύπνος πάνω στο πληκτρολόγιο;
Αυτή η μεταγευματική υπνηλία δεν είναι τεμπελιά η επιστήμη έχει πολύ συγκεκριμένες εξηγήσεις για το τι συμβαίνει στο σώμα μας μετά το φαγητό.
Το sleepfoundation.org αναφέρει πώς αυτό το σύνηθες φαινόμενο που οι επιστήμονες ονομάζουν postprandial somnolence ή «food coma» έχει βιολογική βάση και εξηγείται από έρευνες για τον τρόπο που λειτουργεί ο οργανισμός μας όταν τρώμε.
Τι συμβαίνει στο σώμα μας μετά το γεύμα
Σύμφωνα με το ίδιο άρθρο του Sleep Foundation, η υπνηλία που νιώθουμε μετά το φαγητό δεν οφείλεται απλώς στο ότι «πηγαίνει αίμα στην πέψη» όπως συνήθως λέγεται· πρόκειται για συνδυασμό φυσιολογικών διεργασιών στο σώμα μας. Μετά από ένα μεγάλο ή βαρύ γεύμα:
Οι κιρκάδιοι ρυθμοί του σώματος δηλαδή οι φυσικοί 24ωροι κύκλοι που ελέγχουν διάφορες λειτουργίες, όπως τις ορμόνες και τη θερμοκρασία τείνουν να μειώνουν την εγρήγορση νωρίς το απόγευμα, γεγονός που εντείνει την υπνηλία.
Παράλληλα, η πέψη ενεργοποιεί ορμονικές αλλαγές, συμπεριλαμβανομένης της αύξησης μορίων όπως η σεροτονίνη και η μελατονίνη, που έχουν συνδεθεί με χαλάρωση και ύπνο.
Η ίδια επιστημονική πηγή αναφέρει ότι υπερβολικές ποσότητες θερμίδων, υδατανθράκων ή «βαριών» στοιχείων στο γεύμα συνδέονται με μεγαλύτερη αίσθηση κόπωσης.
Ο ρόλος της ινσουλίνης και των σακχάρων
Όπως επισημαίνει το Cleveland Clinic Health Essentials, μετά το φαγητό αυξάνονται τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα και ενεργοποιείται η παραγωγή ινσουλίνης, που βοηθά στη μεταφορά της ενέργειας στα κύτταρα.
Αυτή η διαδικασία μπορεί να επηρεάσει την ενέργειά μας καθώς το σώμα προσπαθεί να ρυθμίσει τα σάκχαρα, με αποτέλεσμα να αισθανόμαστε πιο κουρασμένοι.
Επιπλέον, όπως αναφέρει και το healthline.com όταν τα επίπεδα σακχάρου πέφτουν απότομα (όπως συμβαίνει μετά από ένα μεγάλο άλμα στηγλυκόζη), πολλοί άνθρωποι νιώθουν υπνηλία και «crash», κάτι που είναι πιο συχνό μετά από πλούσια σε απλούς υδατάνθρακες γεύματα.
Ορμόνες και νευροδιαβιβαστές που προωθούν την ύπνωση
Άλλη επιστημονική πηγή δείχνει ότι ορισμένες ουσίες όπως η σεροτονίνη παίζουν ρόλο στο πώς αισθανόμαστε μετά το φαγητό.
Όπως αναφέρει άρθρο του Live Science, η αύξηση στην παραγωγή σεροτονίνης μετά από γεύμα μπορεί να μειώσει την εγρήγορση και να συμβάλλει στην υπνηλία.
Επίσης, η μετατροπή της σεροτονίνης σε μελατονίνη, η οποία ρυθμίζει τον ύπνο, μπορεί να ενισχύσει το αίσθημα της υπνηλίας μετά το φαγητό.
Γιατί ένα γεύμα με πρωτεΐνη και φυτικές ίνες μπορεί να μας βοηθήσει
Οι διατροφολόγοι επισημαίνουν στο verywellhealth.com ότι η σύνθεση του γεύματός μας παίζει καθοριστικό ρόλο. Τα γεύματα που περιλαμβάνουν πρωτεΐνη, φυτικές ίνες και καλά λιπαρά συμβάλλουν σε πιο σταδιακή απορρόφηση της γλυκόζης και σε μεγαλύτερη αίσθηση κορεσμού.
Αντίθετα, όταν βασιζόμαστε κυρίως σε λευκό ψωμί, γλυκά, αρτοσκευάσματα ή άλλους επεξεργασμένους υδατάνθρακες, είναι πιθανότερο να βιώσουμε μεγαλύτερες διακυμάνσεις στα επίπεδα σακχάρου και συνεπώς εντονότερη κόπωση αργότερα μέσα στην ημέρα.
Η απλή συνήθεια που προτείνουν οι επιστήμονες μετά το γεύμα
Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότερες έρευνες δείχνουν ότι ακόμη και ένα σύντομο περπάτημα μετά το φαγητό μπορεί να έχει σημαντικά οφέλη.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports διαπίστωσε ότι ένα περπάτημα μόλις 10 λεπτών αμέσως μετά την κατανάλωση γεύματος μπορεί να συμβάλει στη μείωση των μεταγευματικών αυξήσεων της γλυκόζης στο αίμα. Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για μια απλή και εύκολα εφαρμόσιμη στρατηγική που μπορεί να βοηθήσει στον καλύτερο γλυκαιμικό έλεγχο.
Παράλληλα, όπως αναφέρεται στο health.com ακόμη και δύο έως πέντε λεπτά ελαφριάς βάδισης μετά το φαγητό μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση των μεταγευματικών επιπέδων σακχάρου σε σύγκριση με την παραμονή σε καθιστή θέση.
Με πληροφορίες από sleepfoundation.org, Cleveland Clinic Health Essentials, healthline.com,Live Science,verywellhealth.com και health.com
