Αν επιχειρήσει κανείς να κατατάξει τα θαύματα του Ιησού «κατά δημοφιλία» μέσα στα Ευαγγέλια, το πιο ασφαλές κριτήριο δεν είναι η μεταγενέστερη φήμη τους, αλλά το πόσα από τα τέσσερα κανονικά Ευαγγέλια τα καταγράφουν. Με αυτή τη μέθοδο, η Ανάσταση του Χριστού βρίσκεται αδιαμφισβήτητα στην κορυφή, όχι απλώς ως ένα θαυματουργικό γεγονός, αλλά ως το κεντρικό θεμέλιο της χριστιανικής πίστης. Αμέσως μετά, όμως, δεν υπάρχει μια απόλυτα γραμμική λίστα από το «1» έως το «τελευταίο», αλλά ομάδες θαυμάτων με ισοβαθμίες: άλλα αναφέρονται και στα τέσσερα Ευαγγέλια, άλλα σε τρία, άλλα σε δύο και αρκετά μόνο σε ένα.
Η κορυφή ανήκει στην Ανάσταση
Η Ανάσταση του Χριστού δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί απλώς ως ένα ακόμη θαύμα της δημόσιας δράσης του Ιησού. Είναι το αποκορύφωμα της ευαγγελικής αφήγησης, το γεγονός που δίνει νόημα στο Πάθος και το κέντρο της χριστιανικής θεολογίας. Και τα τέσσερα Ευαγγέλια αφηγούνται το άδειο μνήμα και τη νίκη επί του θανάτου, έστω με διαφορετικές λεπτομέρειες και διαφορετική έμφαση.
Γι’ αυτό και στην ορθόδοξη παράδοση το Πάσχα είναι η ύψιστη γιορτή της Εκκλησίας. Στην πραγματικότητα, το ίδιο ισχύει και για τη δυτική χριστιανική παράδοση: μπορεί στη λαϊκή κουλτούρα τα Χριστούγεννα να έχουν μεγαλύτερη εμπορική και κοινωνική προβολή, όμως θεολογικά και λειτουργικά η Ανάσταση και το Πάσχα παραμένουν η κορυφαία γιορτή ολόκληρου του χριστιανικού κόσμου.
Το μόνο άλλο γεγονός της δημόσιας δράσης που εμφανίζεται και στα τέσσερα Ευαγγέλια
Αν αφήσουμε στην άκρη την Ανάσταση και εξετάσουμε αποκλειστικά τα θαύματα της επίγειας δράσης του Ιησού, το πρώτο σε «ευαγγελική συχνότητα» είναι ο χορτασμός των πέντε χιλιάδων. Πρόκειται για το μοναδικό θαύμα, πέρα από την Ανάσταση, που καταγράφεται και στα τέσσερα Ευαγγέλια.
Αυτό δεν είναι καθόλου τυχαίο. Ο πολλαπλασιασμός των άρτων και των ιχθύων δεν είναι μόνο μια εντυπωσιακή πράξη θαυματουργικής δύναμης, αλλά και μια σκηνή βαθιάς συμβολικής φόρτισης: παραπέμπει στη θεία πρόνοια, στη μέριμνα για το πλήθος, ακόμη και σε ευχαριστιακές αναγνώσεις που η χριστιανική παράδοση ανέδειξε ιδιαίτερα.
Τα θαύματα που επαναλαμβάνονται σε τρία Ευαγγέλια
Στη δεύτερη βαθμίδα της κατάταξης βρίσκονται όσα θαύματα ή θαυμαστά γεγονότα αναφέρονται σε τρία από τα τέσσερα Ευαγγέλια. Εδώ ανήκουν κυρίως επεισόδια που συναντάμε στη συνοπτική παράδοση, δηλαδή στον Ματθαίο, τον Μάρκο και τον Λουκά.
Ανάμεσα στα πιο χαρακτηριστικά είναι η Μεταμόρφωση, η γαλήνευση της τρικυμίας, το περπάτημα του Ιησού πάνω στα νερά, η θεραπεία του παραλυτικού, η θεραπεία της αιμορροούσας, η ανάσταση της κόρης του Ιαείρου και ο δαιμονισμένος των Γερασηνών. Αυτά τα επεισόδια βρίσκονται πολύ ψηλά στην ευαγγελική «ορατότητα», καθώς επανέρχονται σε τρία διαφορετικά κείμενα και, συνεπώς, έχουν ιδιαίτερα ισχυρή θέση στην πρώτη χριστιανική μνήμη.
Η μεσαία κατηγορία: Όσα εμφανίζονται σε δύο Ευαγγέλια
Αμέσως μετά ακολουθούν θαύματα που έχουν διπλή μαρτυρία, χωρίς όμως να διαθέτουν την ευρύτητα των προηγούμενων. Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν, μεταξύ άλλων, ο χορτασμός των τεσσάρων χιλιάδων και η θεραπεία του δούλου του εκατοντάρχη.
Πρόκειται για περιστατικά που παραμένουν πολύ γνωστά και σημαντικά, αλλά δεν έχουν την ίδια επαναληπτικότητα μέσα στο σύνολο της ευαγγελικής παράδοσης. Αυτό δείχνει ότι η θέση ενός θαύματος στη χριστιανική συνείδηση δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το πόσες φορές το αφηγούνται οι Ευαγγελιστές, αλλά και από το θεολογικό, συμβολικό και λειτουργικό του βάρος.
Στην τελευταία βαθμίδα τα «μοναδικά» θαύματα
Στο τέλος αυτής της κατάταξης βρίσκονται όλα τα θαύματα που καταγράφονται μόνο σε ένα Ευαγγέλιο. Αυτά είναι, με όρους συχνότητας, τα λιγότερο «πολυαναφερόμενα». Δεν σημαίνει, βέβαια, ότι είναι λιγότερο σπουδαία. Σημαίνει απλώς ότι παραδίδονται από έναν μόνο Ευαγγελιστή.
Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι το Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, το οποίο περιλαμβάνει μερικά από τα πιο εμβληματικά θαύματα του Ιησού, αλλά συχνά χωρίς παράλληλη αφήγηση στα άλλα Ευαγγέλια. Σε αυτή την κατηγορία ανήκει ο γάμος στην Κανά, όπου το νερό μετατρέπεται σε κρασί, η θεραπεία του εκ γενετής τυφλού και, φυσικά, η ανάσταση του Λαζάρου. Παρότι αυτά τα γεγονότα είναι τεράστιας σημασίας για τη χριστιανική παράδοση και πολύ γνωστά στους πιστούς, ευαγγελικά καταγράφονται μόνο μία φορά.
Άρα ποιο είναι το «πιο δημοφιλές» και ποιο το «λιγότερο δημοφιλές»;
Αν το ερώτημα τεθεί αυστηρά με βάση τη συχνότητα αναφοράς στα Ευαγγέλια, τότε η εικόνα είναι καθαρή.
Στην απόλυτη κορυφή βρίσκεται η Ανάσταση του Χριστού, αφού καταγράφεται και στα τέσσερα Ευαγγέλια και αποτελεί το κορυφαίο γεγονός της χριστιανικής πίστης. Στην ίδια ανώτατη βαθμίδα, ως προς τα θαύματα της δημόσιας δράσης, βρίσκεται ο χορτασμός των πέντε χιλιάδων, το μοναδικό τέτοιο θαύμα που απαντά και στα τέσσερα.
Ακολουθούν τα θαύματα που εμφανίζονται σε τρία Ευαγγέλια, έπειτα εκείνα που εμφανίζονται σε δύο, ενώ στην τελευταία θέση βρίσκονται όσα καταγράφονται μόνο μία φορά. Με αυτή την έννοια, τα «λιγότερο αναφερόμενα» θαύματα δεν είναι ένα μόνο, αλλά μια ολόκληρη κατηγορία μοναδικών επεισοδίων.
Το πραγματικό συμπέρασμα
Το ενδιαφέρον είναι ότι η ευαγγελική «δημοφιλία» δεν ταυτίζεται πάντα με τη θρησκευτική ή πολιτισμική απήχηση. Η ανάσταση του Λαζάρου, για παράδειγμα, είναι από τα πιο γνωστά θαύματα στη χριστιανική παράδοση, αλλά δεν καταγράφεται παρά μόνο σε ένα Ευαγγέλιο. Αντίθετα, κάποια επεισόδια με τριπλή μαρτυρία μπορεί να είναι λιγότερο παρόντα στη λαϊκή συνείδηση, παρότι εμφανίζονται συχνότερα στα ιερά κείμενα.
Αυτό σημαίνει ότι η κατάταξη των θαυμάτων του Ιησού με βάση τις ευαγγελικές αναφορές δεν δίνει μόνο μια στατιστική εικόνα. Φωτίζει και τον τρόπο με τον οποίο συγκροτήθηκε η ίδια η χριστιανική μνήμη: με την Ανάσταση στο απόλυτο κέντρο, τον χορτασμό των πέντε χιλιάδων να ακολουθεί ως το πιο καθολικά καταγεγραμμένο θαύμα της δημόσιας δράσης, και γύρω τους ένα πλέγμα αφηγήσεων που άλλες επαναλαμβάνονται συχνά και άλλες διασώζονται ως μοναδικές, αλλά όχι λιγότερο καθοριστικές.
