Σε ένα πολιτικό τοπίο που θυμίζει …σεισμογράφο εν ώρα σεισμού (!) η μόνη βεβαιότητα είναι η αβεβαιότητα. Η Νέα Δημοκρατία παραμένει σε «απόσταση ασφαλείας» στην κορυφή, όμως η αυτοδυναμία μοιάζει να απομακρύνεται καθώς τα νεοσύστατα κόμματα που θα διεκδικήσουν ψήφο αυξάνονται και – σε πρώτο χρόνο – καταγράφουν υπολογίσιμα ποσοστά.
Την ίδια ώρα, το τοπίο στην αντιπολίτευση αλλάζει με ταχύτητα που δεν έχει προηγούμενο στα χρονικά της μεταπολίτευσης.
Η είσοδος δύο νέων κομμάτων στο πολιτικό σκηνικό — της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης (ΕΛΑΣ) του Αλέξη Τσίπρα και της Ελπίδας για τη Δημοκρατία της Μαρίας Καρυστιανού — παραπέμπει σε «μίξερ». Η πρώτη επίσημη δημοσκόπηση της ALCO, που μέτρησε και τα δύο νέα σχήματα, έδειξε ένα τοπίο ρευστό σε ακραίο βαθμό: το ΠΑΣΟΚ κινδυνεύει να βρεθεί τέταρτο (οριακά διψήφιο), ο ΣΥΡΙΖΑ εξαϋλώνεται (1,5%), και η Νέα Δημοκρατία αποκτά αντιπάλους που επιχειρούν να την διεμβολίσουν «εκ δεξιών». Όμως, όπως επισημαίνουν έμπειροι αναλυτές, κανένα από αυτά τα δεδομένα δεν είναι παγιωμένο — και ίσως δεν παγιωθεί η εικόνα έως τον Σεπτέμβριο.
Ιδού οι πέντε μεγάλοι γρίφοι που θα καθορίσουν το αποτέλεσμα των επόμενων εθνικών εκλογών.
Γρίφος 1ος: Πότε μετράνε πραγματικά οι δημοσκοπήσεις;
Η πρώτη μεγάλη παγίδα για όποιον διαβάζει τα σημερινά γκάλοπ είναι να τα μεταφράσει σε εκλογικό αποτέλεσμα. Η δημοσκοπική κοινότητα συμφωνεί: οι μετρήσεις που αξίζει να ληφθούν σοβαρά υπόψιν θα είναι εκείνες του Σεπτεμβρίου, μετά τις διακοπές του καλοκαιριού και — το κρισιμότερο — έπειτα από τις εξαγγελίες του Κυριάκου Μητσοτάκη στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης.
Η ΔΕΘ λειτουργεί παραδοσιακά ως «μπούσουλας» για τη διαμόρφωση κυβερνητικής ατζέντας, και η αντίδραση της κοινής γνώμης σε αυτήν θα δείξει αν τα νέα κόμματα διατηρούν τη δυναμική τους ή αρχίζουν να «ξεφουσκώνουν». Μέχρι τότε, οι δημοσκόποι σημειώνουν ότι τέσσερις τουλάχιστον εταιρείες — η Marc, η Pulse, η Opinion Poll και η Metron Analysis — παρακολουθούν στενά τις μεταβολές, και ότι ο νέος συσχετισμός δεν πρόκειται να παγιωθεί νωρίτερα. Το πολιτικό καλοκαίρι, με άλλα λόγια, θα είναι πολύ πιο θερμό απ’ ό,τι συνήθως.
Γιώργος Σεφερτζής: Οι δημοσκοπήσεις θα έχουν αξία από τον Σεπτέμβριο
Γρίφος 2ος: Πρόσωπα, πεπραγμένα και «συναισθηματική ψήφος» – Τι θα ψηφίσουν οι Έλληνες;
Στο επίκεντρο της εκλογικής αναμέτρησης του 2027 βρίσκεται ένα θεμελιώδες ερώτημα: θα αποφασίσουν οι ψηφοφόροι με βάση τα πρόσωπα των αρχηγών ή με βάση τα πεπραγμένα κομμάτων και κυβερνήσεων;
Η απάντηση δεν είναι αυτονόητη. Από τη μία, η επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα στηρίζεται ακριβώς στην προσωποκεντρική λογική: η ΕΛΑΣ είναι κόμμα «ολοκληρωτικά προσωποπαγές», όπως σημειώνουν οι αναλυτές, και όποιος τη ψηφίζει αυτονόητα θέλει τον πρώην πρωθυπουργό στην εξουσία. Ο Τσίπρας υπερέχει του Ανδρουλάκη κατά δέκα ποσοστιαίες μονάδες στο ερώτημα «ποιος θα δυσκολέψει περισσότερο τον Μητσοτάκη» (25% έναντι 15%), κάτι που λειτουργεί ως ισχυρό μαγνητικό πεδίο.
Από την άλλη, η Μαρία Καρυστιανού προσελκύει ψηφοφόρους από οκτώ κόμματα και σηκώνει από τον καναπέ περισσότερους αποχωρήσαντες από τις εκλογές του 2023 (9%) απ’ ό,τι ο Τσίπρας (5%). Το εύρημα ότι ένας στους τρεις ψηφοφόρους της ψηφίζει Ελπίδα, κυρίως επειδή εκείνη «αγωνίζεται για δικαιοσύνη στα Τέμπη», παραπέμπει σε συναισθηματική ταύτιση, αλλά και σε ένα ερώτημα: η συναισθηματική ψήφος αντέχει μέχρι την κάλπη;
Γρίφος 3ος: Θα κρατήσουν τη δυναμική τους τα νέα κόμματα;
Η ιστορία της ελληνικής πολιτικής είναι γεμάτη παραδείγματα κομμάτων που εμφανίστηκαν με πυροτεχνήματα και εξαφανίστηκαν με σιωπή. Η Πλεύση Ελευθερίας της Ζωής Κωνσταντοπούλου ακολούθησε αντίστροφη πορεία: μπήκε οριακά στη Βουλή το 2023 και έφτασε να υπερτριπλασιάζει το ποσοστό της δημοσκοπικά. Ωστόσο, η ίδια είναι τώρα ένας από τους μεγαλύτερους χαμένους από την εμφάνιση των δύο νέων σχημάτων.
Το δίλημμα, λοιπόν, για ΕΛΑΣ και Ελπίδα είναι το εξής: θα διατηρήσουν τη δυναμική τους ή θα ακολουθήσουν τον κύκλο του «νέου» που γίνεται «παλιό»; Η δημοσκόπηση της ALCO δείχνει ότι η έλευσή τους σχεδόν εξάλειψε την επιλογή «Άλλο κόμμα» — από 12,9% έπεσε στο 1,5%. Το πιο ανησυχητικό στοιχείο για τα δύο νέα κόμματα, όμως, είναι ότι το ποσοστό των αναποφάσιστων δεν έπεσε αντίστοιχα: ήταν στο 19% και τώρα είναι στο 16,2%. Αυτό σημαίνει ότι ένα σημαντικό τμήμα του εκλογικού σώματος παρακολουθεί, αλλά δεν έχει ακόμα αποφασίσει — και αυτοί είναι που θα κρίνουν.
Γρίφος 4ος: Ποιον θα ψηφίσουν οι αναποφάσιστοι;
Οι αναποφάσιστοι δεν είναι αδιάφοροι, είναι το πιο περιζήτητο εκλογικό «κοίτασμα». Και η ανατομία τους, σύμφωνα με την ALCO, είναι αποκαλυπτική: το 48% εξ αυτών είχε ψηφίσει Νέα Δημοκρατία στις εκλογές του 2023, και το 21% είχε ψηφίσει ΣΥΡΙΖΑ. Μόλις 7% είχε ψηφίσει ΠΑΣΟΚ.
Αυτό σημαίνει δύο πράγματα.
Πρώτον, η ΝΔ και η ΕΛΑΣ έχουν «δεξαμενή» στους αναποφάσιστους — ο Μητσοτάκης μπορεί να ανακτήσει χαμένα εδάφη, ο Τσίπρας να ενισχύσει τη δεύτερη θέση.
Δεύτερον, το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται στη δυσχερέστερη θέση: πέραν του ότι παλεύει να κρατήσει την τρίτη θέση από την Ελπίδα, δεν έχει ουσιαστικά αποθεματικό στο στρατόπεδο των αναποφάσιστων για να το αντλήσει.
Το ερώτημα παραμένει ανοιχτό: αν και όταν οι αναποφάσιστοι αποφασίσουν, ποιον θα επιλέξουν; Η απάντηση θα δοθεί στα φθινοπωρινά γκάλοπ.
Γρίφος 5ος: Θα υπάρξει «κόμμα Σαμαρά»;
Το πολιτικό σκηνικό μπορεί να γίνει ακόμα πιο πολύπλοκο, αν στο παιχνίδι μπει και ο Αντώνης Σαμαράς. Η σύσταση νέου κόμματος από τον πρώην πρωθυπουργό παραμένει ένα ισχυρό σενάριο. Αν το κάνει, είναι προσφανές ότι θα δούμε τον συγκεκριμένο πολιτικό χώρο (ευρύτερη κεντροδεξιά) να κατακερματίζεται περαιτέρω.
Ένα «κόμμα Σαμαρά» θα απευθυνόταν σε τμήμα της κεντροδεξιάς βάσης της ΝΔ, διευρύνοντας τον ανταγωνισμό προς τα δεξιά — εκεί όπου η Ελληνική Λύση του Βελόπουλου, παρά τις απώλειες, παραμένει στο 6,3% και διατηρεί ισχυρές δυνάμεις σε Βόρεια Ελλάδα. Η συνύπαρξη περισσότερων κομμάτων στον χώρο αυτό θα αλλοίωνε τους συσχετισμούς και με μαθηματική ακρίβεια θα δυσχέραινε τον σχηματισμό κυβέρνησης (βλέπε και αυτοδυναμία).
Το ερώτημα παραμένει χωρίς απάντηση προς το παρόν. Αλλά ακριβώς η απουσία απάντησης το καθιστά έναν από τους πιο κρίσιμους αγνώστους της εξίσωσης σήμερα.
