Ένας ακόμη από τους τελευταίους μεγάλους εκπροσώπους της ιστορικής καραμανλικής Νέας Δημοκρατίας έφυγε από τη ζωή.
Ο Γιάννης Βαρβιτσιώτης, πρώην υπουργός, ευρωβουλευτής και αντιπρόεδρος της ΝΔ, πέθανε την Κυριακή 2 Αυγούστου στο σπίτι του στην Αθήνα, ανήμερα των 93ων γενεθλίων του και έχοντας δίπλα του την οικογένειά του. Υπήρξε ένα από τα ελάχιστα πολιτικά πρόσωπα που μπορούσαν να αφηγηθούν σε πρώτο πρόσωπο σχεδόν ολόκληρη τη μεταπολεμική πολιτική ιστορία της Ελλάδας: από τις εκλογές του 1961 και τη σύγκρουση του Κωνσταντίνου Καραμανλή με το Παλάτι έως τη δικτατορία, τη Μεταπολίτευση, την ένταξη της Ελλάδας στην Ευρώπη και την αυγή των Μνημονίων.
Δεν ανήκε απλώς στη Νέα Δημοκρατία. Ανήκε στον σκληρό πυρήνα της πολιτικής σχολής του Κωνσταντίνου Καραμανλή: ευρωπαϊκός προσανατολισμός, θεσμική σοβαρότητα, πίστη στην κοινοβουλευτική Δημοκρατία και μια αντίληψη για την πολιτική που απαιτούσε προετοιμασία, ευθύνη και προσωπικό κόστος.
«Κώστα, το παιδί μου και στα χέρια σου»
Η πολιτική σχέση του με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή άρχισε σχεδόν μυθιστορηματικά στα Καμένα Βούρλα το 1960. Ο νεαρός τότε νομικός, έχοντας ολοκληρώσει τις σπουδές του στο Πανεπιστήμιο του Φράιμπουργκ, συνάντησε μαζί με τη μητέρα του τον Καραμανλή.
Εκείνη, αποχαιρετώντας τον μετέπειτα ιδρυτή της ΝΔ, του είπε την ιστορική φράση: «Κώστα, το παιδί μου και στα χέρια σου».
Έναν χρόνο αργότερα, ο Βαρβιτσιώτης πληροφορήθηκε ότι ο Καραμανλής τον είχε ήδη συμπεριλάβει στο ψηφοδέλτιο της ΕΡΕ στη Β΄ Αθηνών. Εξελέγη το 1961 και μόλις δύο χρόνια αργότερα αναδείχθηκε πρώτος βουλευτής, χτίζοντας τη δύναμή του με έναν τρόπο που σήμερα μοιάζει να ανήκει σε άλλη πολιτική εποχή: μόνος του, χωρίς συνοδείες και ασφάλεια, επισκεπτόταν κάθε Κυριακή τα καφενεία της εκλογικής του περιφέρειας και συνομιλούσε με τους πολίτες.
Οι έξι μήνες στην απομόνωση του ΕΑΤ-ΕΣΑ
Η δικτατορία δεν τον βρήκε σιωπηλό. Παρέμεινε στην Ελλάδα, υπέγραψε κείμενα υπέρ της αποκατάστασης της Δημοκρατίας και συμμετείχε μαζί με τον Γεώργιο Ράλλη και τον Παναγή Παπαληγούρα στην αντιδικτατορική οργάνωση «Ελεύθεροι Έλληνες».
Η δράση της οργάνωσης αποκαλύφθηκε και ο Βαρβιτσιώτης συνελήφθη. Οδηγήθηκε στο ΕΑΤ-ΕΣΑ και κρατήθηκε επί έξι μήνες σε πλήρη απομόνωση. Όπως είχε αφηγηθεί χρόνια αργότερα, στη φυλακή τού κράτησαν συντροφιά ένα αντίτυπο της Αγίας Γραφής και μια αράχνη που παρακολουθούσε καθημερινά, ως το μοναδικό ζωντανό πλάσμα γύρω του.
Εκεί, στη φυλακή, είδε για πρώτη φορά τον πρωτότοκο γιο του, Μιλτιάδη. Σταθερό στήριγμά του υπήρξε η σύζυγός του Σόφη Λαναρά, με την οποία απέκτησαν τέσσερα παιδιά.
Ο υπουργός των μεγάλων αλλαγών στην Παιδεία
Με την αποκατάσταση της Δημοκρατίας βρέθηκε ξανά στο πλευρό του Καραμανλή και στην πρώτη γραμμή της νεοσύστατης Νέας Δημοκρατίας.
Υπηρέτησε αρχικά ως υφυπουργός Εσωτερικών και Εξωτερικών και στη συνέχεια ως υπουργός Εμπορίου. Η θητεία που άφησε ίσως το εντονότερο αποτύπωμά του ήταν εκείνη στο υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, από το 1977 έως το 1980.
Το όνομά του συνδέθηκε με την καθιέρωση της Δημοτικής στην εκπαίδευση, τη δημιουργία του θεσμού του Λυκείου και την εφαρμογή των Πανελλαδικών Εξετάσεων με το σύστημα των δεσμών. Επρόκειτο για αλλαγές που επηρέασαν για δεκαετίες τη ζωή εκατομμυρίων μαθητών και οικογενειών.
Αργότερα ανέλαβε το υπουργείο Εθνικής Άμυνας στις κυβερνήσεις Τζαννή Τζαννετάκη και Ξενοφώντα Ζολώτα, ενώ συμμετείχε και στην κυβέρνηση Κωνσταντίνου Μητσοτάκη. Δεν απέφυγε, πάντως, τις διαφωνίες ούτε με τη δική του παράταξη. Είχε ταχθεί κατά της παραπομπής του Ανδρέα Παπανδρέου στο Ειδικό Δικαστήριο, θέση που συμμεριζόταν και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής.
Η χαμένη μάχη για την ηγεσία
Το 1993, μετά την πτώση της κυβέρνησης Μητσοτάκη, ο Γιάννης Βαρβιτσιώτης διεκδίκησε την προεδρία της Νέας Δημοκρατίας απέναντι στον Μιλτιάδη Έβερτ.
Έχασε καθαρά, αλλά παρέμεινε σε κεντρικό ρόλο. Ο Έβερτ τον πρότεινε για τη θέση του αντιπροέδρου του κόμματος, την οποία κατείχε έως το 1997. Ήταν από τους παλαιούς «βαρόνους» της ΝΔ με πραγματικό πολιτικό εκτόπισμα, ισχυρό κομματικό δίκτυο και δυνατότητα να επηρεάζει τις εσωτερικές εξελίξεις. Όχι μόνο με δημόσιες παρεμβάσεις αλλά και μέσα από συζητήσεις πίσω από κλειστές πόρτες.
Η «νύχτα των λοχαγών» στο σπίτι του
Η σημαντικότερη ίσως παρέμβασή του στην εσωκομματική ιστορία της ΝΔ πραγματοποιήθηκε τη νύχτα της 29ης Φεβρουαρίου 1997.
Στο σπίτι του στη Φιλοθέη συγκεντρώθηκαν περισσότερα από 30 στελέχη και βουλευτές της παράταξης. Ήταν η περίφημη «νύχτα των λοχαγών», κατά την οποία ουσιαστικά οριστικοποιήθηκε η υποψηφιότητα του νεαρού τότε Κώστα Καραμανλή για την ηγεσία του κόμματος, ως τρίτη λύση απέναντι στον Μιλτιάδη Έβερτ και τον Γιώργο Σουφλιά.
Ο Γιάννης Βαρβιτσιώτης και ο Γιάννης Κεφαλογιάννης ήταν εκείνοι που έδωσαν στην κίνηση των νεότερων βουλευτών το βάρος και τη νομιμοποίηση της παλαιάς καραμανλικής φρουράς. Λίγο αργότερα ανέλαβε την προεδρία του Ινστιτούτου «Κωνσταντίνος Καραμανλής», παραμένοντας θεματοφύλακας της πολιτικής και ευρωπαϊκής παρακαταθήκης του ιδρυτή της ΝΔ.
Η Ευρώπη, τα βιβλία και ο «μοντέρνος Παυσανίας»
Από το 1985 έως το 1996 διετέλεσε αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, ενώ από το 2004 έως το 2009 υπηρέτησε ως ευρωβουλευτής και επικεφαλής της ευρωομάδας της Νέας Δημοκρατίας.
Παράλληλα, άφησε πλούσιο συγγραφικό έργο με νομικές, συνταγματικές και πολιτικές μελέτες. Είχε τιμηθεί με τον Μεγαλόσταυρο του Τάγματος του Φοίνικος και με παράσημα άλλων κρατών.
Μετά την αποχώρησή του από την ενεργό πολιτική επέστρεφε συχνά στον Μυστρά, όπου καλλιεργούσε ελιές, πορτοκάλια και αμπέλια. Παρουσίασε επίσης τη σειρά της ΕΡΤ «Ένας μοντέρνος Παυσανίας», περιηγούμενος σε αρχαιολογικούς χώρους και αναδεικνύοντας μια λιγότερο γνωστή πλευρά του χαρακτήρα του: την αγάπη για την Ιστορία και την ελληνική γη.
Ο Γιάννης Βαρβιτσιώτης έφυγε με πολλές περγαμηνές, αλλά και με κάτι σπανιότερο: έχοντας αποδείξει ότι η πίστη στους δημοκρατικούς θεσμούς δεν ήταν γι’ αυτόν σύνθημα. Την είχε πληρώσει με φυλακή, απομόνωση και προσωπικές θυσίες.
Με τον θάνατό του, η Νέα Δημοκρατία αποχαιρετά έναν ακόμη κρίκο που τη συνέδεε απευθείας με τον ιδρυτή της, την πρώτη Μεταπολίτευση και μια γενιά πολιτικών που αντιμετώπιζαν την παράταξη όχι απλώς ως μηχανισμό εξουσίας, αλλά ως ιστορική και θεσμική αποστολή.
Πότε θα γίνει η κηδεία
Η εξόδιος ακολουθία θα τελεστεί την Τρίτη 4 Αυγούστου στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών. Στις ανακοινώσεις που είχαν δημοσιοποιηθεί έως το πρωί της Δευτέρας δεν αναφερόταν ακόμη επίσημη ώρα τέλεσης.
