Ai Key Takeaways

Σχετικά με αυτή την περίληψη

Η περίληψη δημιουργήθηκε αυτόματα με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης, ώστε να σας δώσει μια γρήγορη εικόνα των βασικών σημείων του άρθρου.

Οι περιλήψεις AI ενδέχεται να περιέχουν ανακρίβειες ή παραλείψεις. Για την πλήρη ενημέρωση, διαβάστε ολόκληρο το άρθρο.

  • Ο Χρήστος Σαρτζετάκης, ο οποίος διακρίθηκε ως ανεξάρτητος δικαστής κατά την υπόθεση Λαμπράκη και μετέπειτα διετέλεσε Πρόεδρος της Δημοκρατίας, διατύπωσε τη θέση ότι η Ελλάδα αποτελεί έθνος ανάδελφον.
  • Η φράση αυτή αναδεικνύει διαχρονικά την ανάγκη η χώρα να στηρίζεται στις δικές της δυνάμεις παρά τη συμμετοχή της σε διεθνείς συμμαχίες.
  • Παρά τη συμμετοχή της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι ελληνοτουρκικές διαφορές παραμένουν κεντρικό ζήτημα της εξωτερικής πολιτικής.
  • Η ιστορική εμπειρία υπογραμμίζει πως, ενώ οι συμμαχίες είναι απαραίτητες, η εθνική ασφάλεια απαιτεί ισχυρή αποτρεπτική ικανότητα και εθνική αυτοδυναμία, καθώς τα κράτη δρουν πρωτίστως με βάση τα δικά τους συμφέροντα.
Για να μας βλέπεις πιο συχνά στα αποτελέσματα αναζήτησης Προσθήκη της huffingtonpost.gr στην Google

Υπάρχουν πολιτικές φράσεις που ξεχνιούνται μέσα σε λίγες ημέρες. Υπάρχουν όμως και εκείνες που επιβιώνουν δεκαετίες, επειδή επιστρέφουν κάθε φορά που η πραγματικότητα μας αναγκάζει να αναρωτηθούμε εάν τελικά είχαν δίκιο εκείνοι που τις διατύπωσαν.

Μία από αυτές ανήκει στον αείμνηστο Πρόεδρο της Δημοκρατίας Χρήστο Σαρτζετάκη.

Advertisement
Advertisement

«Είμεθα έθνος ανάδελφον».

Τη διατύπωσε το Πάσχα του 1985, λίγες ημέρες μετά την εκλογή του στην Προεδρία της Δημοκρατίας, κατά την επίσκεψή του σε στρατιωτική μονάδα στο Μεγάλο Πεύκο.

Πέρασαν περισσότερα από σαράντα χρόνια. Η Ελλάδα είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ, έχει υπογράψει σημαντικές αμυντικές συμφωνίες και διαθέτει ισχυρές διεθνείς συνεργασίες.

Κι όμως, κάθε φορά που η Τουρκία αμφισβητεί ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα, επιστρέφει το ίδιο ερώτημα.

Πόσοι από τους φίλους και συμμάχους μας είναι πραγματικά διατεθειμένοι να σταθούν στο πλευρό μας όταν οι περιστάσεις γίνουν επικίνδυνες;

19 Νοεμβρίου 1971: Η αποφυλάκιση ενός δικαστή που δεν υπέκυψε

Advertisement

Η αφορμή για τη σημερινή ιστορική αναδρομή είναι η 19η Νοεμβρίου 1971.

Εκείνη την ημέρα ο Χρήστος Σαρτζετάκης αποφυλακίστηκε από τις φυλακές Κορυδαλλού, όπου κρατούνταν από τον Δεκέμβριο του 1970, κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής δικτατορίας.

Η χούντα είχε ήδη απομακρύνει τον Σαρτζετάκη από το δικαστικό σώμα το 1968.

Advertisement

Ο άνθρωπος που είχε υπηρετήσει τη Δικαιοσύνη με επιμονή και ανεξαρτησία βρέθηκε ο ίδιος αντιμέτωπος με τις διώξεις ενός αυταρχικού καθεστώτος.

Συνελήφθη, βασανίστηκε και φυλακίστηκε χωρίς κανονική δίκη, όπως καταγράφεται και στο επίσημο βιογραφικό του από την Προεδρία της Δημοκρατίας.

Για να κατανοήσουμε όμως γιατί ο Σαρτζετάκης είχε γίνει τόσο ενοχλητικός για τους μηχανισμούς εξουσίας, πρέπει να επιστρέψουμε στο 1963.

Advertisement

Η δολοφονία Λαμπράκη και ο ανακριτής που επέμεινε στην αλήθεια

Στις 22 Μαΐου 1963, ο βουλευτής της ΕΔΑ και αγωνιστής της ειρήνης Γρηγόρης Λαμπράκης δέχθηκε δολοφονική επίθεση στη Θεσσαλονίκη.

Πέθανε πέντε ημέρες αργότερα, στις 27 Μαΐου.

Advertisement

Η δολοφονία του συγκλόνισε την Ελλάδα και αποκάλυψε τη δράση παρακρατικών μηχανισμών, καθώς και σοβαρές ευθύνες κρατικών οργάνων.

Advertisement

Ο νεαρός τότε ανακριτής Χρήστος Σαρτζετάκης ανέλαβε την υπόθεση.

Αντί να περιοριστεί σε μια επιφανειακή διερεύνηση, επέμεινε στην αναζήτηση των πραγματικών περιστατικών και των εμπλεκομένων.

Η ανακριτική του εργασία τον κατέστησε σύμβολο δικαστικής ανεξαρτησίας.

Advertisement

Η υπόθεση έγινε διεθνώς γνωστή και μέσα από το μυθιστόρημα «Ζ» του Βασίλη Βασιλικού και την ομώνυμη ταινία του Κώστα Γαβρά, που κυκλοφόρησε το 1969.

Ο Σαρτζετάκης πλήρωσε ακριβά τη στάση του.

Αλλά δεν την αναίρεσε.

Μετά την πτώση της δικτατορίας αποκαταστάθηκε στο δικαστικό σώμα τον Σεπτέμβριο του 1974. Ακολούθησε η προαγωγή του σε πρόεδρο Εφετών το 1981 και σε αρεοπαγίτη το 1982.

Από τη Δικαιοσύνη στην Προεδρία της Δημοκρατίας

Στις 29 Μαρτίου 1985 ο Χρήστος Σαρτζετάκης εξελέγη Πρόεδρος της Δημοκρατίας με την υποστήριξη του ΠΑΣΟΚ και κομμάτων της Αριστεράς.

Η εκλογή του πραγματοποιήθηκε σε ιδιαίτερα φορτισμένο πολιτικό κλίμα.

Είχε προηγηθεί η απόφαση του Ανδρέα Παπανδρέου να μη στηρίξει την επανεκλογή του Κωνσταντίνου Καραμανλή.

Η διαδικασία προκάλεσε έντονες πολιτικές και συνταγματικές αντιπαραθέσεις, μεταξύ άλλων για τα διαφορετικού χρώματος ψηφοδέλτια και τη συμμετοχή του τότε Προέδρου της Βουλής Γιάννη Αλευρά στην ψηφοφορία.

Ο Σαρτζετάκης παρέμεινε Πρόεδρος της Δημοκρατίας μέχρι τις 5 Μαΐου 1990.

Η θητεία του συνέπεσε και με την περίοδο πολιτικής αστάθειας του 1989-1990, όταν η χώρα πέρασε από διαδοχικές εκλογικές αναμετρήσεις και κυβερνητικά σχήματα συνεργασίας.

Πάσχα 1985: Η φράση που έμεινε στην Ιστορία

Κατά την επίσκεψή του σε στρατόπεδο στο Μεγάλο Πεύκο, ο Σαρτζετάκης διατύπωσε την άποψη ότι οι Έλληνες αποτελούν «έθνος ανάδελφον».

Εξηγούσε ότι, σε αντίθεση με άλλους λαούς που συνδέονται με ευρύτερες γλωσσικές ή πολιτισμικές οικογένειες, οι Έλληνες δεν διαθέτουν ένα αντίστοιχο σύνολο συγγενικών εθνών.

Η δήλωση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις.

Ορισμένοι τη θεώρησαν υπερβολική ή απομονωτική. Άλλοι διέκριναν σε αυτή μια προειδοποίηση για την ανάγκη εθνικής αυτοδυναμίας.

Ο ίδιος ο Σαρτζετάκης επανήλθε αργότερα στη διατύπωσή του, εξηγώντας ότι ήθελε να υπογραμμίσει την ανάγκη οι Έλληνες να στηρίζονται πρωτίστως στις δικές τους δυνάμεις.

Η ουσία της σκέψης του δεν ήταν ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να αποκτήσει φίλους και συμμάχους.

Ήταν ότι κανένα κράτος δεν πρέπει να θεωρεί δεδομένο πως άλλοι θα υπερασπιστούν τα συμφέροντά του ανεξαρτήτως του δικού τους κόστους.

Η Τουρκία και η δοκιμασία των συμμαχιών

Σήμερα, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις εξακολουθούν να δοκιμάζονται από σημαντικές διαφορές και αντιπαραθέσεις.

Η Τουρκία διατηρεί το casus belli που υιοθέτησε η τουρκική Εθνοσυνέλευση το 1995, σχετικά με ενδεχόμενη επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο πέραν των έξι ναυτικών μιλίων.

Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι η επέκταση έως τα δώδεκα ναυτικά μίλια αποτελεί δικαίωμα που απορρέει από το Δίκαιο της Θάλασσας.

Παράλληλα, υπάρχουν διαφωνίες για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, ενώ η Άγκυρα έχει κατά καιρούς αμφισβητήσει ζητήματα ελληνικής κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Στην Ανατολική Μεσόγειο, οι τουρκικές θέσεις για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες και το τουρκολιβυκό μνημόνιο έχουν προκαλέσει επανειλημμένες αντιδράσεις από την Αθήνα.

Και το ερώτημα είναι αναπόφευκτο.

Τι συμβαίνει όταν η Ελλάδα ζητά ουσιαστική διεθνή υποστήριξη;

ΝΑΤΟ: Σύμμαχοι, αλλά με την Τουρκία μέσα στην ίδια Συμμαχία

Η Ελλάδα και η Τουρκία είναι μέλη του ΝΑΤΟ από το 1952.

Αυτό σημαίνει ότι οι δύο χώρες συμμετέχουν στην ίδια αμυντική συμμαχία.

Το ΝΑΤΟ έχει ως θεμελιώδη αποστολή τη συλλογική άμυνα απέναντι σε εξωτερικές απειλές.

Δεν αποτελεί όμως μηχανισμό αυτόματης επίλυσης των διμερών διαφορών μεταξύ των μελών του.

Επιπλέον, το άρθρο 5 της Συνθήκης της Ουάσιγκτον δεν συνεπάγεται ότι κάθε σύμμαχος υποχρεούται να προχωρήσει αυτομάτως σε συγκεκριμένη στρατιωτική ενέργεια.

Κάθε κράτος αναλαμβάνει τη δράση που κρίνει αναγκαία, σύμφωνα με τη Συνθήκη.

Επομένως, η συμμετοχή της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ προσφέρει σημαντική ασφάλεια, αλλά δεν εξαλείφει τις δυσκολίες που προκαλεί η ταυτόχρονη συμμετοχή της Τουρκίας.

Αυτό είναι ένα από τα μεγαλύτερα παράδοξα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής εδώ και δεκαετίες.

Ευρωπαϊκή Ένωση: Υποστήριξη με πολιτικά και νομικά όρια

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επανειλημμένα εκφράσει την υποστήριξή της στην κυριαρχία και στα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Υπάρχει επίσης το άρθρο 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το οποίο προβλέπει υποχρέωση βοήθειας και συνδρομής όταν κράτος-μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του.

Πρόκειται για σημαντική νομική δέσμευση.

Ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει έναν ενιαίο στρατό που θα κινητοποιηθεί αυτομάτως.

Η μορφή της βοήθειας εξαρτάται από τις προβλέψεις της Συνθήκης, τις περιστάσεις και τις αποφάσεις των κρατών-μελών.

Επιπλέον, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες διατηρούν σημαντικές οικονομικές, εμπορικές και στρατηγικές σχέσεις με την Τουρκία.

Αυτό επηρεάζει αναπόφευκτα τις διπλωματικές ισορροπίες.

Η Γαλλία αποδεικνύει ότι υπάρχουν και έμπρακτες συμμαχίες

Θα ήταν όμως ιστορικά και πολιτικά άδικο να υποστηρίξουμε ότι η Ελλάδα δεν έχει κανέναν πραγματικό σύμμαχο.

Η ελληνογαλλική συμφωνία στρατηγικής εταιρικής σχέσης του 2021 περιλαμβάνει ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης κατά της επικράτειας ενός από τα δύο κράτη, σύμφωνα με τους όρους της.

Πρόκειται για μια ουσιαστική συμφωνία, η οποία υπερβαίνει τις απλές διπλωματικές δηλώσεις.

Η συνεργασία Ελλάδας και Γαλλίας περιλαμβάνει επίσης σημαντικές αμυντικές προμήθειες, στρατιωτική συνεργασία και κοινές στρατηγικές επιδιώξεις.

Αλλά και εδώ χρειάζεται προσοχή.

Η ύπαρξη μιας αμυντικής συμφωνίας δεν σημαίνει ότι μπορούμε να προβλέψουμε με απόλυτη βεβαιότητα πώς θα εξελιχθεί κάθε μελλοντική κρίση.

Σημαίνει, όμως, ότι η Ελλάδα δεν βρίσκεται σε καθεστώς πλήρους διεθνούς απομόνωσης.

Η πραγματική δικαίωση του Σαρτζετάκη

Εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, η ουσία της ιστορικής φράσης.

Ο Σαρτζετάκης δεν χρειάζεται να δικαιωθεί με την απόλυτη ερμηνεία ότι όλοι είναι εναντίον μας ή ότι κανένας δεν θα μας βοηθήσει ποτέ.

Μια τέτοια προσέγγιση θα αγνοούσε πραγματικές συμμαχίες, συμφωνίες και διπλωματικές επιτυχίες της Ελλάδας.

Η δικαίωσή του βρίσκεται αλλού.

Στη διαπίστωση ότι οι διεθνείς σχέσεις δεν λειτουργούν με συναισθηματικούς όρους.

Τα κράτη δεν αποφασίζουν με βάση το ποιος είναι ιστορικά συμπαθής ή ποιος έχει το δίκιο με το μέρος του.

Αποφασίζουν κυρίως με βάση τα συμφέροντά τους, τις υποχρεώσεις τους, τις στρατηγικές προτεραιότητες και τους κινδύνους που είναι διατεθειμένα να αναλάβουν.

Η Ελλάδα μπορεί να έχει το διεθνές δίκαιο με το μέρος της σε συγκεκριμένα ζητήματα, αλλά αυτό δεν αρκεί από μόνο του για να εξασφαλίσει την επιβολή του.

Χρειάζεται ισχυρή διπλωματία, αποτρεπτική στρατιωτική ικανότητα, οικονομική αντοχή και συμμαχίες με ουσιαστικό περιεχόμενο.

Η εθνική αυτοδυναμία δεν σημαίνει εθνική μοναξιά

Η χώρα μας έχει κάθε λόγο να επενδύει στις διεθνείς συνεργασίες της.

Με τη Γαλλία, τις Ηνωμένες Πολιτείες, τα υπόλοιπα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τους περιφερειακούς εταίρους της στην Ανατολική Μεσόγειο.

Αλλά η εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να στηρίζεται στην προσδοκία ότι κάποιος άλλος θα αναλάβει το βάρος της δικής μας ασφάλειας.

Αυτή είναι η διαχρονική αξία της προειδοποίησης του Σαρτζετάκη.

Η Ελλάδα πρέπει να διαθέτει τις δικές της ισχυρές Ένοπλες Δυνάμεις, την απαραίτητη αμυντική βιομηχανία, αξιόπιστη διπλωματική παρουσία και εθνική συνεννόηση στα μεγάλα ζητήματα.

Και παράλληλα να οικοδομεί συμμαχίες που δεν θα εξαντλούνται σε ευγενικές δηλώσεις.

Γιατί άλλο είναι να μας διαβεβαιώνουν ότι κατανοούν τις ελληνικές θέσεις και άλλο να αναλαμβάνουν συγκεκριμένες δεσμεύσεις όταν αυτές δοκιμάζονται.

Μια φράση που δεν πρέπει να ξεχαστεί

Ο Χρήστος Σαρτζετάκης πέθανε στις 3 Φεβρουαρίου 2022, σε ηλικία 92 ετών.

Άφησε πίσω του μια ιδιαίτερη διαδρομή: τον δικαστή που αντιστάθηκε στις πιέσεις, τον διωκόμενο της δικτατορίας και τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας που βρέθηκε στο επίκεντρο σημαντικών πολιτικών γεγονότων.

Η αποφυλάκισή του στις 19 Νοεμβρίου 1971 θυμίζει μια εποχή κατά την οποία η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης μπορούσε να πληρωθεί με προσωπική ελευθερία και βασανιστήρια.

Η περίφημη φράση του, δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις.

Ίσως επειδή περιέχει μια αλήθεια που δεν είναι πάντοτε ευχάριστη.

Η Ελλάδα χρειάζεται φίλους. Χρειάζεται συμμάχους. Χρειάζεται διεθνείς συνεργασίες.

Αλλά πάνω απ’ όλα χρειάζεται να μπορεί να υπερασπίζεται η ίδια τα δικαιώματά της.

Και αυτό είναι ένα μάθημα που η Ιστορία επαναλαμβάνει με ιδιαίτερη επιμονή.