Δεν με εκπλήσσει πια ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Με εκπλήσσει, όμως, κάθε φορά η ευκολία με την οποία η διεθνής κοινότητα κάνει πως δεν ακούει όταν η Τουρκία αμφισβητεί ελληνική κυριαρχία, απειλεί με casus belli και επιχειρεί να βαφτίσει το Αιγαίο σε εσωτερική της υπόθεση.
Το νέο επεισόδιο γύρω από τη λεγόμενη «Γαλάζια Πατρίδα» δεν είναι απλώς μια ακόμη ρητορική έξαρση της Άγκυρας. Η Αθήνα βρίσκεται σε αυξημένη εγρήγορση ενόψει του τουρκικού νομοσχεδίου, με το οποίο η Τουρκία φέρεται να αμφισβητεί 152 ελληνικά νησιά, νησίδες και βραχονησίδες στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Και ορθώς η ελληνική κυβέρνηση θεωρεί τη συγκεκριμένη κίνηση μονομερή ενέργεια χωρίς διεθνή ισχύ.
Ας το πούμε καθαρά: ο Ερντογάν δεν ψάχνει λύση. Ψάχνει χώρο. Πολιτικό, γεωγραφικό, ενεργειακό, διαπραγματευτικό. Θέλει να δημιουργήσει τετελεσμένα στο χαρτί, για να τα παρουσιάσει αύριο ως «διαφορά» στο τραπέζι. Θέλει να πάρει ένα δόγμα, τη «Γαλάζια Πατρίδα», και να το ντύσει με θεσμικό μανδύα, σαν να μπορεί μια τουρκική ψήφος στην Άγκυρα να αλλάξει το διεθνές δίκαιο, τις συνθήκες και την πραγματικότητα στο Αιγαίο.
Αυτό είναι το επικίνδυνο. Όχι μόνο η πρόκληση. Αλλά η μεθοδικότητα. Η Τουρκία δεν λέει απλώς «διαφωνώ». Λέει «διεκδικώ». Δεν αμφισβητεί μόνο θαλάσσιες ζώνες. Φλερτάρει με την αμφισβήτηση ελληνικού εδάφους. Και όταν ένα κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ, υποψήφιο κάποτε για την Ευρωπαϊκή Ένωση, φτάνει στο σημείο να συζητά με τέτοιους όρους για νησιά άλλου κράτους, τότε δεν μιλάμε για διπλωματική ένταση. Μιλάμε για θεσμοποίηση του αναθεωρητισμού.
Ο «ψευτοσουλτανισμός» του Ερντογάν έχει μία σταθερή μέθοδο: παράγει κρίσεις, τις πουλάει στο εσωτερικό ως εθνική υπερηφάνεια και τις εξάγει στο εξωτερικό ως διαπραγματευτικό χαρτί. Όταν πιέζεται, σηκώνει το Αιγαίο. Όταν θέλει να συσπειρώσει, δείχνει την Ελλάδα. Όταν θέλει να παζαρέψει με τη Δύση, βάζει πάνω στο τραπέζι χάρτες, απειλές, «γκρίζες ζώνες» και ενεργειακά κοιτάσματα.
Η Αθήνα σωστά αντιδρά με ψυχραιμία. Η ψυχραιμία, όμως, δεν πρέπει να παρεξηγείται ως παθητικότητα. Η Ελλάδα οφείλει να καταστήσει σαφές, σε κάθε επίπεδο, ότι καμία τουρκική εσωτερική νομοθεσία δεν παράγει δικαιώματα στο Αιγαίο. Ότι τα νησιά δεν είναι διαπραγματευτικό υλικό. Ότι η κυριαρχία δεν μπαίνει σε παρένθεση επειδή το αποφάσισε η Άγκυρα. Και ότι το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας δεν εφαρμόζεται α λα καρτ.
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης προειδοποίησε ότι μια μονομερής τουρκική ενέργεια δεν θα έχει έρεισμα στο διεθνές δίκαιο και ότι, ανάλογα με το περιεχόμενο του νομοσχεδίου, μπορεί να υπάρξει αναβάθμιση της έντασης. Αυτό είναι το αυτονόητο. Αλλά το αυτονόητο δεν αρκεί. Χρειάζεται πολιτική κινητοποίηση, ευρωπαϊκή πίεση, διεθνής ανάδειξη και πλήρης διπλωματική αποδόμηση του τουρκικού αφηγήματος.
Και εδώ έρχεται η μεγάλη ντροπή: η σιωπή της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΟΗΕ.
Πού είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση όταν απειλείται η κυριαρχία κράτους-μέλους της; Πού είναι οι αυστηρές ανακοινώσεις; Πού είναι οι κυρώσεις; Πού είναι η σαφής προειδοποίηση προς την Άγκυρα ότι τέτοια παιχνίδια δεν χωρούν σε μια σχέση με την Ευρώπη; Η Ε.Ε. δεν μπορεί να εμφανίζεται λαλίστατη σε άλλα μέτωπα και ξαφνικά να παθαίνει διπλωματική αφωνία όταν το πρόβλημα λέγεται Τουρκία.
Και ο ΟΗΕ; Πόσες φορές πρέπει να ακουστεί η λέξη casus belli για να θεωρηθεί σοβαρή απειλή; Πόσες φορές πρέπει να αμφισβητηθούν σύνορα, συνθήκες και κυριαρχικά δικαιώματα για να υπάρξει καθαρή τοποθέτηση; Η ουδετερότητα απέναντι στον αναθεωρητισμό δεν είναι ειρήνη. Είναι πρόσκληση για την επόμενη πρόκληση.
Ο Ερντογάν δοκιμάζει όρια. Δοκιμάζει την Αθήνα. Δοκιμάζει την Ευρώπη. Δοκιμάζει το ΝΑΤΟ. Δοκιμάζει τον ΟΗΕ. Και όσο δεν συναντά κόστος, τόσο θα προχωρά. Γιατί αυτή είναι η γλώσσα που καταλαβαίνει ο αναθεωρητισμός: όχι τις ευχές, όχι τις ισορροπίες, όχι τις εκκλήσεις για «αυτοσυγκράτηση» προς όλες τις πλευρές, αλλά το κόστος.
Η Ελλάδα δεν ζητά χάρη. Δεν ζητά ειδική μεταχείριση. Ζητά να εφαρμοστούν οι κανόνες. Να γίνει σαφές ότι τα σύνορα στην Ευρώπη και στη Μεσόγειο δεν αλλάζουν με νομοσχέδια εσωτερικής κατανάλωσης. Ότι το Αιγαίο δεν είναι πεδίο αυτοκρατορικών φαντασιώσεων. Ότι τα ελληνικά νησιά δεν είναι πιόνια στο πολιτικό σκάκι του Ερντογάν.
Πού το πάει, λοιπόν, ο Ερντογάν; Το πάει εκεί που το πήγαινε πάντα: στη δημιουργία τετελεσμένων, στην πίεση, στην αμφισβήτηση, στο παζάρι. Το ερώτημα δεν είναι μόνο τι θα κάνει η Τουρκία. Το ερώτημα είναι τι θα κάνει η Ελλάδα, τι θα κάνει η Ευρώπη και πόσο ακόμη θα ανέχεται ο ΟΗΕ έναν ηγέτη που παίζει με τη φωτιά σε μια ήδη εύφλεκτη περιοχή.
Γιατί στο τέλος, η ιστορία δεν θα γράψει μόνο ποιος προκάλεσε. Θα γράψει και ποιοι σιώπησαν.
