Για μια στιγμή, μέσα σε έναν τεράστιο όγκο δεδομένων, οι αστρονόμοι είδαν κάτι που άξιζε μια δεύτερη ματιά.
Δεν ήταν ένα απλό ραδιοσήμα. Ήταν στενό, μεταβαλλόταν στη συχνότητά του και εμφανιζόταν από την κατεύθυνση ενός πλανητικού συστήματος που βρίσκεται περίπου 238 έτη φωτός από τη Γη.
Και το ακόμη πιο ενδιαφέρον; Το σύστημα αυτό περιλαμβάνει έναν εξωπλανήτη που βρίσκεται κοντά στην κατοικήσιμη ζώνη του άστρου του.
Το σήμα ονομάστηκε NBS 260108 και εντοπίστηκε σε δεδομένα του FAST, του μεγαλύτερου μονοκάτοπτρου ραδιοτηλεσκοπίου στον κόσμο, καθώς επιστήμονες αναζητούσαν πιθανές τεχνοϋπογραφές, δηλαδή σημάδια που θα μπορούσαν να αποκαλύψουν την ύπαρξη τεχνολογίας ενός ευφυούς πολιτισμού.
Η αναζήτηση έγινε σε 33 πλανητικά συστήματα. Τα περισσότερα δεν έκρυβαν κάποια έκπληξη. Ένα, όμως, έκανε τους ερευνητές να σταματήσουν και να εξετάσουν ξανά τα δεδομένα.
Το K2-155 είναι ένας ερυθρός νάνος που βρίσκεται περίπου 238 έτη φωτός μακριά και γύρω του έχουν εντοπιστεί τρεις εξωπλανήτες τύπου «υπεργαίας».
Ο πιο εξωτερικός από αυτούς, ο K2-155d, έχει ακτίνα περίπου 1,6 φορές μεγαλύτερη από της Γης και βρίσκεται κοντά στην κατοικήσιμη ζώνη του άστρου. Πρόκειται για την περιοχή γύρω από ένα άστρο όπου, υπό τις κατάλληλες συνθήκες, θα μπορούσε να υπάρχει νερό σε υγρή μορφή στην επιφάνεια ενός πλανήτη.
Το σήμα που εντόπισαν οι ερευνητές είχε συχνότητα 1.148,4167 MHz και παρουσίαζε δύο χαρακτηριστικά που θεωρούνται ιδιαίτερα ενδιαφέροντα στην αναζήτηση εξωγήινης τεχνολογίας.
Ήταν εξαιρετικά στενό ως προς το εύρος της συχνότητάς του και παρουσίαζε μετατόπιση στη συχνότητα με την πάροδο του χρόνου.
Οι φυσικές κοσμικές πηγές μπορούν να δημιουργήσουν ένα τεράστιο εύρος ραδιοσημάτων. Ωστόσο, σύμφωνα με τους ερευνητές, είναι σπάνιο να παράγουν εξαιρετικά στενά φασματικά χαρακτηριστικά, ενώ οι τεχνητοί πομποί μπορούν να δημιουργήσουν τέτοιου είδους σήματα.
Η μετατόπιση της συχνότητας είναι επίσης σημαντική. Ένα σήμα που εκπέμπεται από έναν πλανήτη μπορεί να φαίνεται ότι αλλάζει συχνότητα εξαιτίας της κίνησης του πλανήτη, καθώς περιστρέφεται γύρω από τον άξονά του και ταυτόχρονα κινείται γύρω από το άστρο του. Πρόκειται για το φαινόμενο Doppler.
Έτσι, ένα σήμα που είναι ταυτόχρονα πολύ στενό και παρουσιάζει σταδιακή μετατόπιση στη συχνότητά του είναι ακριβώς το είδος σήματος που οι επιστήμονες θέλουν να εξετάσουν προσεκτικότερα.
Υπάρχει, όμως, ένα μεγάλο πρόβλημα: η Γη δεν σταματά ποτέ να εκπέμπει.
Δορυφόροι, αεροσκάφη, συστήματα επικοινωνιών, τεχνολογίες πλοήγησης, αλλά ακόμη και ένας φούρνος μικροκυμάτων μπορούν να δημιουργήσουν ραδιοσυχνότητες που παρεμβάλλονται στις παρατηρήσεις των ραδιοτηλεσκοπίων.
Και το χειρότερο είναι ότι ορισμένες από αυτές τις παρεμβολές μοιάζουν αρκετά με τα σήματα που οι επιστήμονες του SETI προσπαθούν να εντοπίσουν εδώ και χρόνια.
Γι’ αυτό οι ερευνητές δεν αρκέστηκαν στο να εντοπίσουν ένα παράξενο σήμα. Έπρεπε πρώτα να αποκλείσουν όσο το δυνατόν περισσότερα σενάρια που θα σήμαιναν ότι το σήμα προερχόταν από τη Γη.
Για την έρευνα χρησιμοποίησαν δεδομένα από το κινεζικό Five-hundred-meter Aperture Spherical Radio Telescope, γνωστό ως FAST.
Οι παρατηρήσεις των 33 πλανητικών συστημάτων είχαν πραγματοποιηθεί ήδη το 2021, στο πλαίσιο προηγούμενων ερευνών SETI. Οι αστρονόμοι, όμως, επέστρεψαν στα δεδομένα και τα πέρασαν από μια νέα διαδικασία αναζήτησης, σχεδιασμένη να εντοπίζει στενά ραδιοσήματα που μετακινούνται στη συχνότητα και ταυτόχρονα να απομακρύνει όσο γίνεται τις γήινες παρεμβολές.
Το FAST τους έδωσε ένα σημαντικό πλεονέκτημα.
Ο δέκτης L-band του ραδιοτηλεσκοπίου μπορεί να παρατηρεί τον ουρανό μέσω 19 διαφορετικών δεσμών ταυτόχρονα. Η κεντρική δέσμη μπορεί να είναι στραμμένη στο άστρο που εξετάζουν οι επιστήμονες, ενώ οι υπόλοιπες 18 παρακολουθούν γειτονικές περιοχές του ουρανού.
Αυτό επιτρέπει στους ερευνητές να κάνουν έναν κρίσιμο έλεγχο. Αν το ίδιο σήμα εμφανίζεται σε πολλές δέσμες, είναι πιθανότερο να προέρχεται από τη Γη. Αν εμφανίζεται μόνο στη δέσμη που κοιτάζει τον συγκεκριμένο στόχο, τότε αξίζει να εξεταστεί περισσότερο.
Για να αναλύσουν τον τεράστιο όγκο των δεδομένων, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν και έναν αλγόριθμο μηχανικής μάθησης, ο οποίος βασίζεται σε μια μαθηματική τεχνική που ονομάζεται ανάλυση κυματομορφών.
Η διαδικασία ξεκίνησε με 139.127 ανιχνεύσεις.
Μετά από διαδοχικά φίλτρα και ελέγχους για πιθανές παρεμβολές, ο αριθμός μειώθηκε δραματικά. Μόλις δύο σήματα θεωρήθηκαν αρκετά ενδιαφέροντα ώστε να εξεταστούν περαιτέρω.
Το ένα προερχόταν από την κατεύθυνση του άστρου Kepler-438. Δεν ήταν, όμως, καινούργιο. Είχε εντοπιστεί και σε προηγούμενη έρευνα και τελικά αποδόθηκε σε παρεμβολή γήινης προέλευσης.
Το δεύτερο ήταν το NBS 260108.
Και αυτό ήταν που τράβηξε περισσότερο την προσοχή.
Το σήμα εμφανιζόταν μόνο στη δέσμη που ήταν στραμμένη προς το K2-155, ήταν στενό και παρουσίαζε μετατόπιση στη συχνότητά του. Με άλλα λόγια, συγκέντρωνε τα χαρακτηριστικά που θα μπορούσαν να το καταστήσουν υποψήφια τεχνοϋπογραφή.
Αυτό, ωστόσο, απέχει πολύ από το να σημαίνει ότι οι επιστήμονες βρήκαν εξωγήινους.
Όσο περισσότερο εξετάστηκε το σήμα, τόσο περισσότερες ενδείξεις εμφανίστηκαν ότι μπορεί να έχει πολύ πιο γήινη εξήγηση.
Το NBS 260108 ήταν ιδιαίτερα ισχυρό μόνο σε ένα κανάλι πόλωσης. Παράλληλα, παρόμοια σήματα σε κοντινές συχνότητες εμφανίστηκαν κατά τη διάρκεια παρατηρήσεων τριών άλλων άστρων.
Αυτά τα στοιχεία δείχνουν περισσότερο προς μια γήινη ή τεχνολογική παρεμβολή. Το πρόβλημα είναι ότι οι ερευνητές δεν κατάφεραν να εντοπίσουν με ακρίβεια την πηγή της.
Έτσι, το NBS 260108 παραμένει προς το παρόν αταξινόμητο. Οι ερευνητές θεωρούν πιθανότερο να πρόκειται για σήμα γήινης ή οργάνικής προέλευσης παρά για εκπομπή ενός εξωγήινου πολιτισμού, όμως δεν έχουν καταφέρει να εξηγήσουν οριστικά τι ακριβώς το δημιούργησε.
Και αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό στοιχείο της συγκεκριμένης αναζήτησης.
Ακόμη κι αν το σήμα δεν έχει καμία σχέση με εξωγήινη ζωή, οι επιστήμονες απέκτησαν πολύτιμη γνώση για το πώς πρέπει να αναζητούν τέτοια σήματα στο μέλλον και, κυρίως, πώς να ξεχωρίζουν τις πραγματικές υποψήφιες τεχνοϋπογραφές από τις αμέτρητες παρεμβολές που παράγει η ίδια η ανθρωπότητα.
Η αναζήτηση εξωγήινης νοημοσύνης βρίσκεται άλλωστε ακόμη στα πρώτα της βήματα. Οι άνθρωποι υπάρχουν στη Γη εδώ και περίπου 300.000 χρόνια, όμως μόλις τον τελευταίο αιώνα διαθέτουν την τεχνολογία που τους επιτρέπει να εξετάζουν συστηματικά το Διάστημα για σημάδια τεχνολογίας.
Κάπου εκεί έξω μπορεί να μην υπάρχει κανείς. Μπορεί όμως και να υπάρχει ένας πολιτισμός που εκπέμπει σήματα τα οποία απλώς δεν έχουμε μάθει ακόμη να αναγνωρίζουμε.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι, όσο τα ραδιοτηλεσκόπια κοιτούν βαθύτερα στο Διάστημα, η αναζήτηση συνεχίζεται.
Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο The Astronomical Journal.
Με πληροφορίες από Sciencealert
